Иоганн Себастьян Бахтың «Матфей Пассиясы» (1727)

Кіріспе

Иоганн Себастьян Бахтың 1727 жылғы қасиетті ораториясы «Матайдың құмарлығы» (Matthäus Passion), BWV 244 – Жан Себастьян Бахтың 1727 жылы жеке дауыстарға, екі хорға және екі оркестрге арнап, Пикандердің либреттосымен жазған қасиетті ораториясы. Ол Матай Евангелиясының (Лютер Библиясы бойынша) 26-шы және 27-ші тарауларын музыкаға қосады, арасында хоралдар мен ариялар кездеседі. Бұл барокко дәуірінің қасиетті музыкасының шедеврлерінің бірі саналады. Латын тіліндегі түпнұсқа атауы Passio Domini nostri J. C. secundum Evangelistam Matthæum «Евангелист Матай бойынша Иеміз Иса Мәсіхтің құмарлығы» деп аударылады.

Тарих

Матайдың құдайгершілігі - Бахтың толық сақталған екі құдайгершілігінің екіншісі, алғашқысы - 1724 жылы алғаш орындалған Иоаннның құдайгершілігі.

Версиялар мен қазіргі заманғы орындалулар

Матайдың құдайға арналған азапты суретінің жасалу процесі туралы нақты мәліметтер аз. Қолда бар ақпарат – сақталған ерте қолжазбалар, либреттоның замандас басылымдары және Лейпциг қалалық кеңесінің мұрағатындағы құжаттар сияқты жағдайлық деректерге негізделген. Матайдың құдайға арналған азапты суреті алғаш рет 1727 жылдың 11 сәуірінде (Қасиетті жұма) Сент-Томас шіркеуінде, содан кейін 1729 жылдың 15 сәуірінде, 1736 жылдың 30 наурызында және 1742 жылдың 23 наурызында орындалған. Бах оны 1743-1746 жылдар аралығында қайтадан өңдеген.

Бірінші нұсқасы (BWV 244.1, бұрын 244b)

Лейпцигте Ұлы жұма күні Пассиондық қойылымда Ізгі хабардың сөздерін парафразироватьге рұқсат етілмеген. Броктың сол кездегі танымал "Жанығу" либреттосының көп бөлігі осындай парафраздардан тұрғандықтан, парафраздарды нақты Ізгі хабар мәтінімен алмастырмай жасау мүмкін болмады. Бах 1724 жылғы "Иоанн азаптарында" осы жолды таңдады. 1725 жылы Лейпциг ақыны Кристиан Фридрих Генричи, Пикандер псевдонімімен "Erbauliche Gedanken auf den Grünen Donnerstag und Charfreytag" ("Мәусым тойы және Ұлы жұма күніндегі ойлар") атты еңбегін жариялады, онда Ізгі хабар мәтінімен қатар Пассиондық қойылымға сәйкес еркін өлеңдер жинағы бар еді. Бах ақынды осындай өлеңдерді көбірек жазуға ынталандырған сияқты, нәтижесінде Матай Ізгі хабарының 26 және 27 тарауларымен біріктірілген Пассиондық қойылым үшін толыққанды либретто жасалды. 1975 жылдан бері Бахтың "Матай азаптары" алғаш рет 1727 жылдың 11 сәуірінде, Ұлы жұма күні орындалған деп есептеледі, бірақ оның тұңғыш орындалуы 1729 жылғы Ұлы жұма күні болған болуы мүмкін, өйткені көне дереккөздерде де осылай айтылған. Қойылым Лейпцигтегі Сент-Томас шіркеуінде (Thomaskirche) өтті. Бах 1723 жылдан бері Томаскантор (яғни, кантор және шіркеу музыкасының жауаптысы) қызметін атқарып келді. Бұл нұсқада Пассион екі хор мен оркестр үшін жазылған. I хорға рипьяно дауысты сопрано, сопрано солосы, альт солосы, тенор солосы, SATB хоры, екі траверсо, екі гобой, екі гобой d'amore, екі гобой da caccia, лютня, скрипкалар (екі бөлім, виолалар және виолончельдер) және continuo (кемінде орган) кіреді. II хор SATB дауыстарынан, I скрипкадан, II скрипкадан, виоладан, виола да гамбадан, виолончельден, екі траверсодан, екі гобойдан (d'amore) және мүмкін continuo-дан тұрады.

Кётен үшін жерлеу кантатасы (BWV 1143, бұрын 244a)

Klagt, Kinder, klagt es aller Welt, BWV 244a, тек мәтіні ғана сақталған кантата, 1729 жылдың 24 наурызында Кёттенде, Ангальт-Кётен князі Леопольдтің қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң өткізілген еске алу қызметінде орындалды. Кантатаның музыкасы көбінесе Матайдың құмарлық пассионынан бейімделген музыкадан құралған.

Сент-Томас шіркеуіндегі құмарлық қойылымдары

Ол кезде шіркеуде тек ерлер ән шырқады: жоғары дауыстағы бөлімдерді көбінесе дауысы жоғары хор орындаушылары орындады. 1730 жылы Бах Лейпциг қалалық кеңесіне өзінің жауапкершілігіндегі шіркеулерге, соның ішінде Санкт-Томас шіркеуіне қажетті әншілер саны туралы хабарлады: он екі әншіден тұратын хор, және Санкт-Томас пен Петерскирхеге бірдей қызмет ететін сегіз әнші. Қалалық кеңес бұл өтінішті толыққанды қанағаттандырмады, сондықтан Санкт-Томастағы құмарлық қойылымдардың кейбірі жиырмадан аз әншімен орындалды, тіпті екі хорға арналған Сент-Матфей құмарлығы сияқты ірі шығармалар үшін де. Бах заманында Санкт-Томас шіркеуінде екі орган галереясы болды: жыл бойы жексенбілік қызметтерде, кешкі құлшылықтарда және т.б. музыканттар пайдаланған үлкен галерея, және бұрынғысының қарама-қарсы жағында орналасқан кішкентай галерея, ол Рождество мен Пасхадағы арнайы қызметтерде қосымша қолданылды. Сент-Матфей құмарлығы екі орган галереясынан бір уақытта орындалу үшін жазылды: I хор мен оркестр үлкен галереяда, ал II хор мен оркестр кішкентай галереяда орындалса. Орган галереяларының көлемі әр хорға қатысты орындаушылар санын шектеді. I және II хорлар үшін көрсетілген музыканттардан басқа үлкен хорлар мүмкін болмады, сондықтан әр бөлімде (соның ішінде аспапшылар мен әншілерде) орындаушылардың саны шектеулі болды, ал хорлар үшін Бахтың 1730 жылғы өтінішінде көрсетілген сандар, орган галереяларына сыйымдылық шегінен аспауы мүмкін.

Кейінгі түзетулер мен орындалулар (BWV 244.2, бұрын 244)

Бах 1736 жылы 30 наурыздағы Ұлы жұма күні сахнаға қою үшін "Матай құмарлығын" қайта өңдеді. Бұл нұсқа (кейбір кейінгі түзетулермен) әдетте "Матай құмарлығы", BWV 244 деп аталады. Бұл нұсқада екі хордың да SATB солистері мен хоры, сондай-ақ кем дегенде I және II скрипка, виола, гамба және органнан тұратын скрипкалар тобы мен континуум бар. Үрмелі аспаптардың ішінде әр хор үшін екі траверсо, обой және обой д’амур, ал I хор үшін екі обой да качча бар. Кейбір бөлімдер 1742 жылы 23 наурыздағы Ұлы жұма күні жаңа қойылымға сәйкес түзетілді. Бах өзінің қолжазбасын 1743–1746 жылдары аяқтады; алайда, бұл жұмыс жаңа орындаумен байланысты болған жоқ. Бұл мақала НБА нөмірлеу жүйесін пайдаланып жазылған.

Киелі кітап мәтіні

Бірінші бөлімде қолданылған Киелі кітап мәтіні, ал Екінші бөлімде қолданылады және . Сонымен қатар, 6:1-дегі Әндер Әндері Екінші бөлімнің ашылу ариясында (хормен) қолданылады (No. 30).

Еркін өлең

Пикандер речитативтер мен арияларға, сондай-ақ Пассионды ашатын және жабатын ірі хорлық бөлімдерге мәтін жазды. Либреттоның қалған бөлімдері Саломо Франк пен Бартольд Генрих Брокстың жарияланымдарынан алынған.

Қозылар

Хорлық әуендер мен олардың мәтіндері Сент-Томас шіркеуіндегі қызметке келгендерге мәлім болған. Бахтың "Матайдың құмарлығында" қолданған ең көне хорал 1525 жылға дейін жетеді. Үш хорал Пол Герхардттың туындысы, ал Бах оның "O Haupt voll Blut und Wunden" шығармасынан бес шумақты енгізген. Бах гимндерді әртүрлі тәсілдермен пайдаланған, көбінесе төрт бөлімді композициялар жасаған, екеуі I бөлімді аяқтаушы екі хоралдық фантазияның кантус фирмасы ретінде, ал біреуі тенорлық речитативтегі түсіндірмелік элемент ретінде қолданылған. BWV 244b нұсқасының алғашқы нұсқасында 17-ші хорал жоқ сияқты, ал 29-шы бөлім, бірінші бөлімді аяқтағанда, "O Mensch, bewein dein Sünde groß" хоралдық фантазиясының орнына "Jesum lass ich nicht von mir" хоралының төрт бөлімді әуендемесі орындалған. "Kommt, ihr Töchter, helft mir klagen" ашылу хоры да хоралдық кантус фирмасын пайдалануымен ерекшеленеді, онда рипиенодағы сопрано "O Lamm Gottes, unschuldig" өлеңін орындап, полифониялық және гармониялық ширығудың үлкен жиынтығын толықтырады. Бұл ән тек 1742 және 1743-1746 жылдары орындалды және бұрын органда ойналған.

Ізгі хабардың бөліктері

Евангелие мәтіндерінің баяндалуы тенор эвангелистпен секко речитатив арқылы, тек континуоның сүйемелдеуімен орындалады. Солистер әртүрлі кейіпкерлердің сөздерін де речитативпен айтады; Исадан басқа, Яһуда, Петір, екі бас діни қызметкер (Понтифекс I & II), Понтий Пилат, Пилаттың әйелі (Уксор Пилати), екі куәгер (Тестис I & II) және екі анкилла (қызметші қыздар) үшін жеке рольдер қарастырылған. Бұл рольдерді әрдайым әртүрлі солистер орындамайды. "Кейіпкер" солистеріне көбінесе ариялар беріледі және олар хорлармен бірге әндейді, бірақ бұл практика қазіргі заманғы қойылымдарда міндетті түрде сақталмайды. Екі солист бір мезгілде екі сөйлеушінің рөлін сомдайтын екі дуэт орындайды. Көптеген спикерлерге арналған бөлімдер, турба (көпшілік) деп аталады, оларды екі хордың бірі немесе екеуі бірдей орындайды. Исаның сөздері, сондай-ақ Vox Christi (Христостың дауысы) деп аталатын осы сөздерге ерекше мән беріледі. Бах осы шығармада ерекше ерекшелікпен сүйемелденетін речитативтерді жасады: олар тек континуомен ғана емес, сонымен қатар бірінші оркестрдің толық скрипкалық бөлімімен, ұзақ, сақталатын ноталарды қолданып және белгілі бір сөздерді "көтеріп" көрсете отырып сүйемелденеді, осылайша Исаның "нұры" деп аталатын әсер тудырады. Тек оның арамей тіліндегі соңғы сөздері: "Ели, Ели лама савахфани?" (Құдайым, Құдайым, неге Мені тастадың?), осы "нұрсыз" айтылады. 1743–1746 жылғы қайта қарауда осы сөздерге (Vox Christi) де сақталатын континуо бөлігі қосылды. Алдыңғы барлық нұсқаларда (1727/1729, 1736 және 1742) континуо бөлігі барлық речитативтерде сақталған.

Интерполданған мәтіндер

Пикандрдің мәтіндеріне сәйкес жасалған ариялар, Ізгі хабар мәтіндерінің бөліктерімен кезектесіп келеді. Ораторио стиліне тән әртүрлі аспаптармен сүйемелделіп, осы арияларды жеке орындаушылар орындайды. Қосымша мәтіндер Ізгі хабар мәтіндерін теологиялық және жеке тұрғыдан түсіндіреді. Олардың көпшілігі тыңдаушыны оқиғаға қатыстырады, мысалы, 10-шы хорал, "Ich bin's, ich sollte büßen" ("Мен кінәлімін") – он бір шәкірт "Herr, bin ich's?" ("Ием, мен бе?") деп сұрағаннан кейін. Бұл сұрақ: Мен сатқын боламын ба? деген мағынаны білдіреді. Альт ариясы No. 6, "Buß und Reu" ("Өкініш және қайғы"), өкінішпен Исаны жасымен майлауға деген ниетті бейнелейді. Бас ариясы No. 65, "Mache dich, mein Herze, rein" ("Жүрегімді тазарт"), Исаны өзі жерлеуге ұсыныс жасайды. Иса жиі "Менің Исам" деп аталады. Хор оқиғаны баяндауға қатысып, сонымен қатар оған түсініктеме берумен ауысады.

Құрылымы

Басқа құмарлық ораторияларындағы сияқты, мұндағы құрылымның негізі – Жақсы Жаңалықтың айтылуы, осы жағдайда Лютер Библиясы бойынша Матай Жақсы Жаңалығының 26 және 27 тараулары.

Бірінші бөлім

1. Келіңдер, қыздар, маған ақталуға көмектесіңдер – Құдай қойшасы күнәсіз (I және II хор – ripieno сопрано хорының cantus firmus)

2. Мт 26:1–2, Vox Christi-мен бірге
3. Жақсы көрікті Иесу, сен не жасадың?
4. Мт 26:3–13, Vox Christi және Turba «Жа не үшін мерекеде?» (I және II хор) және «Бұл лас нәрсеге не қажет?» (I хор) әндерімен бірге.
5–6. Речитатив «Сүйікті құтқарушым» және Ария «Өкініш пен қайғы» (альт)
7. Мт 26:14–16, Яһудамен (бас) бірге
8. Ария «Қан тамсын, сүйікті жүрек!» (сопрано)
9. Мт 26:17–22, Vox Christi және Turba «Қайда дайындауды қалайсың, осы Пасха қойшасын жеу үшін?» (I хор) және «Мен бе?» (I хор) әндерімен бірге.
10. Пол Герхардттың «О дүние, мұндағы өміріңді көр» өлеңінің 5-ші шумағы: Менмін, мен құлшынуым керек.
11. Мт 26:23–29, Vox Christi және Яһудамен (бас) бірге
12–13. Речитатив «Жүрегім көз жасымен толып тұрса да» және Ария «Маған жүрегімді сыйлағым келеді» (сопрано)
14. Мт 26:30–32, Vox Christi-мен бірге
15. Пол Герхардттың «Қан мен жаралы бас» өлеңінің 5-ші шумағы: Мені таны, сақшыл.
16. Мт 26:33–35, Vox Christi және Петірмен (бас) бірге
17. Пол Герхардттың «Қан мен жаралы бас» өлеңінің 6-шы шумағы: Мен сенің жаныңда тұруға ниеттенемін [1727/1729 нұсқасы музыка мен мәтінсіз «Es dient zu meinem Freude»]
18. Мт 26:36–38, Vox Christi-мен бірге
19–20. Речитатив «О, қайғы! Мұнда қиналған жүрек дірілдейді» – Иоганн Херманның «Жақсы көрікті Иесу» өлеңінің 3-ші шумағы: Осы барлық ауыртпалықтардың себебі неде? және Ария «Мен Иесуыммен күтіп тұруға ниеттенемін» – Осылайша күнәларымыз ұйықтайды (тенор – II хор)
21. Мт 26:39
22–23. Речитатив «Құтқарушы әкесінің алдында құлайды» және Ария «Мен крест пен кесеге қол жеткізуге дайынмын» (бас)
24. Мт 26:40–42, Vox Christi-мен бірге
25. Альберт, Пруссия герцогының «Құдайымның қалауынша, әрқашан болсын» өлеңінің 1-ші шумағы: Құдайымның қалауынша, әрқашан болсын.
26. Мт 26:43–50, Vox Christi және Яһудамен (бас) бірге
27. Ария «Осылайша Иесуым тұтқынға алынды» – Оны босатыңыз, тоқтатыңыз, байламайсыз! (сопрано, альт – II хор) және «Шаңғылар, нұрлар» бұлттарда жоғалды ма? (I және II хор)
28. Мт 26:51–56, Vox Christi-мен бірге
29. Себальд Хайденнің мәтінімен «O Mensch, bewein dein Sünde groß» (хоралдық фантазия) [1727/1729 нұсқасы: «Jesum lass ich nicht von mir»; 1742 және 1743–1746 нұсқалары: сопрано желісіне ripieno сопрано хоры қосылды]

Екінші бөлік

30. Ария Ах, енді Менің Исам кетті! – Досың қайда кетті? (альто [бас 1727/1729 нұсқасында] – II хор)
31. Мт 26:57–60а
32. Адам Рейснердің "In dich hab ich gehoffet, Herr" шығармасының 5-ші шумағы: Әлем мені алдады
33. Мт 26:60б–63а, Куәгерлермен (альт, тенор) және Бас діни қызметкермен (бас)
34–35. "Мей Иса швейгц зу фальшн люген стилле" речитативі және "Ария Сабыр, сабыр! Wenn mich falsche Zungen stechen" (тенор)
36. Мт 26:63б–68, Vox Christi, Бас діни қызметкер (бас) және Turba "Er ist des Todes schuldig!" (I және II хор) және "Weissage uns, Christe, wer ists, der dich schlug?" (I және II хор)
37. Пол Герхардттың "O Welt, sieh hier dein Leben" шығармасының 3-ші шумағы: Кім сені осылай ұрды?
38. Мт 26:69–75, I және II Мақпалдар (сопрано), Петр (бас) және Turba "Wahrlich, du bist auch einer von denen; denn deine Sprache verrät dich." (II хор)
39. Ария Менің жасым үшін, құдайым, сабыр ет! (альто)
40. Иоганн Ристтың "Werde munter, mein Gemüte" шығармасының 6-шы шумағы: Мен сенің қасыңнан кетсем де
41. Мт 27:1–6, Яһуда (бас), I және II Бас діни қызметкерлер (бас) және Turba "Was gehet uns das an? Da siehe du zu!" (I және II хор)
42. Ария Менің Исамды маған қайтар! (бас)
43. Мт 27:7–14, Vox Christi және Пилатпен (бас)
44. Пол Герхардттың "Befiehl du deine Wege" шығармасының 1-ші шумағы: Өзіңнің жолдарыңды сен тапсыр
45. Мт 27:15–22, Пилат (бас), Пилаттың әйелі (сопрано) және Turba "Barrabam!" (I және II хор) және "Laß ihn kreuzigen!" (I және II хор)
46. Иоганн Херманның "Herzliebster Jesu" шығармасының 4-ші шумағы: Осы жаза қаншалықты таңғажайып!
47. Мт 27:23а, Пилатпен (бас)
48–49. Речитатив Ол бізге бәрімізге жақсылық жасады және Ария Махаббат үшін Менің құтқарушым өлуге тілейді (сопрано)
50. Мт 27:23б–26, Пилат (бас) және Turba "Laß ihn kreuzigen!" (I және II хор) және "Sein Blut komme über uns und unsre Kinder." (I және II хор)
51–52. Речитатив Сабыр ет, құдайым! Міне, құтқарушы байланған. және Ария Менің еңкейген жақтарымнан жас тамса (альто)
53. Мт 27:27–30, Turba "Gegrüßet seist du, Jüdenkönig!" (I және II хор)
54. Пол Герхардттың "O Haupt voll Blut und Wunden" шығармасының 1-ші және 2-ші шумақтары: Қан мен жараларға толы бас,
55. Мт 27:31–32
56–57. Речитатив Әрине, біздің етіміз бен қанымызды тоқтатуға мәжбүр етеді және Ария Кел, тәтті крест, мен осылай айтайын (бас)
58. Мт 27:33–44, Turba "Der du den Tempel Gottes zerbrichst" (I және II хор) және "Andern hat er geholfen und kann ihm selber nicht helfen." (I және II хор)
59–60. Речитатив Ах Голгофа, бақытсыз Голгофа! және Ария Міне, Иса қолдарын бізге ұсынып тұр, келіңдер! – Қайда? (альто – II хор)
61. Мт 27:45–50, Vox Christi және Turba "Der rufet dem Elias!" (I хор) және "Halt! Laß sehen, ob Elias komme und ihm helfe." (II хор)
62. Пол Герхардттың "O Haupt voll Blut und Wunden" шығармасының 9-шы шумағы: Егер мен бір күні ажырасам
63. Мт 27:51–59, Turba "Wahrlich, dieser ist Gottes Sohn gewesen." (I және II хор)
64–65. Речитатив Кешке, салқын болғанда және Ария Жүрегімді тазала (бас)
66. Мт 27:59–66, Пилат (бас) және Turba "Herr, wir haben gedacht, daß dieser Verführer sprach" (I және II хор)
67. Речитатив Енді мырза тыныштыққа келді – Менің Исам, жақсы түң! (бас, тенор, альто, сопрано – II хор)
68. Жылап отырамыз (I және II хор)

Қозғалыстар

Бұл жұмыс екі бөлімге бөлінген, олар Ұлы жұма күні қызметіндегі уағызға дейін және кейін орындалады.

Бірінші бөлім

Алғашқы көріністер Иерусалимде: Иса өзінің өлімін жариялайды (No. 2), ал екінші жағынан, оны жою ниеті білдіріледі (No. 4). Бетаниядағы бір көрініс (No. 4c) әйелдің Исаның басына құнды май жағатынын көрсетеді. Келесі көрініс (No. 7) Яһуда Искариот Исаны ұстап беру үшін қанша ақша алатынын келіседі. Керісінше, "Құрбандық қозысы" (Osterlamm) дайындалуы сипатталады (No. 9) және Пасха дастарқаны, Соңғы кешкі ас, сатқындық туралы ескертумен суреттеледі. Олар тамақтанғаннан кейін бірге Зәйтүн тауына шығады (No. 14), онда Иса Петір әтеш айқайлағанша оны үш рет жасыратынын болжайды. Гетсимани бағында (No. 18) Иса шәкірттерінен бірнеше рет қолдау сұрайды, бірақ олар қатты қиналғанда дұға етіп жатқанда ұйықтап қалады. Сонда (No. 26) Яһуданың өбісімен сатқындалып, тұтқындалады. Сопрано мен альт (дуэтте, No. 27a) Исаның тұтқындалуын жоқтап, хор ашуланып: "Laßt ihn, haltet, bindet nicht!" (Оны босатыңыз, тоқтатыңыз, байламаңыз!) деп ұрандайды. Азап шегудің драматизмдік биігінде хор (No. 27b) Исаны тұтқындаған яһудилерге қарсы "Zertrümmre, verderbe, verschlinge, zerschelle / Mit plötzlicher Wut / Den falschen Verräter, das mördrische Blut!" (Жалған сатқынды, қанды қастанды күшпен қиратыңыз, жойыңыз, жұтыңыз, ұсатыңыз!) деп ашуланып талап етеді.

1. Жасырын

Бірінші бөлім Пикандер мәтінімен жазылған "Kommt, ihr Töchter, helft mir klagen" ("Кел, қыздарым, менің зар-сығуыма қосылыңдар") хорымен ашылады. 4/4 өлшеміндегі 16 такт аспаптық кіріспеден кейін, бас партиясындағы остинто ырғағымен жетелеу арқылы, I хор "Kommt, ihr Töchter, helft mir klagen" әуенімен бастайды, ал 26-шы тактта "Sehet" (Тыңда!) деп айтады, сосын II хор дереу "Wen?" (Кімді?) деп сұрайды, ал I хор "den Bräutigam" (күйеу жігіт – Христиандыққа меңземе) деп жауап береді. I хордың келесі шақыруы – "Seht ihn" (Оны көріңдер!), содан кейін II хор "Wie?" (Қалай?) деп сұрайды, ал I хор "als wie ein Lamm" (тоқты сияқты – Христиандыққа тағы бір сілтеме) деп жауап береді. Осы сұрақтармен диалог қайталанады, содан кейін 30-шы тактта I хор тағы да бастапқы мәтінді айтады, ал ripieno сопранолары Николаус Дециус хоралының "O Lamm Gottes, unschuldig" ("О, Құдайдың Тоқтысы, кінәсіз") алғашқы екі жолын кантус фирмас ретінде орындайды. Деций гимнінің бірінші шумағының барлық сөйлемдері ripienist-термен бүкіл шығарма бойында кантус фирмас ретінде қолданылады. Ашылу хоры I және II хордың бұрынғы сұрақтары мен жауаптарын қайталайды, енді қосымша: "Sehet — Was? — seht die Geduld" (Көріңіз! – Не? – Төзімділікті көріңіз) және соңында "Seht — Wohin? — auf unsre Schuld" (Қараңдаршы! – Қайда? – Біздің кінәмізге), одан кейін I және II хорлар Пикандер мәтінінің соңғы жолдарын жеке бөліктерде орындайды. Кантус фирмас тоқтап қалғаннан кейін, I және II хорлар мәтіннің алғашқы үш жолына оралып, 82-ші такттан бастап 90-шы такттағы хордың аяқталуына дейін орындайды.

2. Матай 26:1 - 2

2. Евангелист, Иса: Da Jesus diese Rede vollendet hatte бірінші сахнаны Пасха мерекесіне екі күн қалғанға дейін орналастырады. Евангелисттің қысқаша кіріспесінен кейін, Мәсіхтің баяу струналы аспаптармен сүйемелденген речитатив түрінде айтылған алғашқы сөздері оның жақын арадағы тағдыры туралы алакөзді болжамды қамтиды.

3. Өмірлік.

Хор: Иоганн Херманның "Херцлибстер Иесу" әнінің бірінші шумағы. Гимннің алғашқы екі тармағы риторикалық сұрақтан басталады: "Менің қымбат Иесуім, қандай күнә істедің, осылай қатты жазаға кесілдің?"

4. Матай 26:3 - 13

4а. Евангелист: Сонда бас жұбылар мен заңгерлер жиналды.
4б. I және II хор: Мүдесіздікке емес!
4c. Евангелист: Сол кезде Иса Бәтанияда болды.
4д. I хор: Бұл ненің қажеті?
4е. Евангелист, Иса: Иса оны сезіп, оларға былай деді.

56.

Алтоға арналған речитатив және ария.

7. Матай 26: 14-16

7. Евангелист, Яһуда: Он екі елшінің бірі, Яһуда Искариот осы жерге келді.

9. Матай 26: 17-22

9а. Евангелист: "Тәмді нанның алғашқы күні"
9б. I хор: Пасха қойы жеу үшін оны қайда дайындауымызды қалайсың?
9c. Евангелист, Иса: "Қалаға барыңдар" деді.
9d. Евангелист: Олар қатты қайғыға батты.
9e. I хор: "Мырза, мен бе?" Бұл оқиға Исаның Пасха тойына арналған жоғарғы бөлмені дайындау туралы нұсқауларын және Соңғы Тоқсанның басталуын баяндайды. Исаның: "Сіздердің араларыңызда біреуі мені сатып кетеді" деген сөзін естігенде, олар: "Мырза, мен бе?" - деп сұрады. Бұл сөз Яһуда Искариоттан басқа әрбір шәкіртке қатысты 11 рет айтылды.

11. Матай 26:23

Он бір. Евангелист, Иса, Яһуда: Ол жауап беріп айтты.

14. Матай 26: 30 - 32

14. Евангелист, Иса: және олар мадақ айтқаннан кейін.

16. Матай 26:33 - 35

16. Жақшы хабаршы, Петір, Иса: Петір оған жауап беріп, былай деді.

18. Матай 26:36 - 38

18. Жаңа өсиеттің жазушысы, Иса: Иса олармен бірге Гетсимани деп аталатын бақшаға келді.

21.

21. Евангелист: Сәл алшақтап, бетін жерге салып, дұға етті.

24. Матай 26: 40 42

24. Евангелист Иса шәкірттеріне келді де, олардың ұйықтап жатқанын көрді.

26. Матай 26: 43 - 50

26. Евангелист, Иса, Яһуда: және ол келді де оларды ұйықтаған күйінде тапты.

28. Матай 26:51-56

28. Евангелист Иса: және міне, Исамен бірге болғандардың бірі қолын созды.

29 жыл.

I бөлімді төрт бөлімді Хор Фантазиясы (екі хор) «O Mensch, bewein dein Sünde groß» (О, адамзат, үлкен күнәларыңды жоқта) хоралдық әуенімен аяқталады, ол Исаның Құдай анадан «шапағатшы болу» үшін туғанын қайталайды. Сопранолар cantus firmus әнін орындайды, ал басқа дауыстар баяндаманың әртүрлі жақтарын түсіндіреді. 1742 және 1743–1746 жылғы нұсқаларында сопрано партиясына рипьено сопрано хоры қосылған. 1727/1729 жылғы нұсқада бұл бөлім «Meinen Jesum laß ich nicht (Jesum laß ich nicht von mir)» хоралының 6-шы тармағының төрт дауыстық өңдеуімен аяқталады.

Екінші бөлік

Екінші бөлімнің алғашқы көрінісі – Бас діни қызметкер Қаяфаның (No. 37) алдында екі куәгер Исаның ғибадатхананы қиратып, үш күнде қайта тұрғызу туралы айтқанын баяндайды. Иса бұған үнсіздік сақтайды, бірақ ол Құдайдың Ұлы ма деген сұраққа берген жауабы, өлім жазасын талап ететін құдайға қарсы келушілік деп есептеледі. Сырттағы аулада (No. 38) Петірге үш рет Исаның ізбасары екені айтылады, бірақ ол үш рет одан бас тартады – сосын әлеумет шақырады. Таңертең (No. 41) Иса Понти Пилатқа жіберіледі, ал Яһуда өкінішке келіп, өз-өзіне қол жұмсады. Пилат Исаны сұраққа алады (No. 43), оның айтқандарына әсерленіп, оны босатуға бейімді, себебі мерекеде бір тұтқынды босату дәстүр болған, және оның әйелі де оны қолдады. Бірақ халыққа Исаны босату немесе қарақшы, бүлікші және кісі өлтіруші Бараббаны босату таңдауы берілгенде, бірегей дауыспен «Барабба!» деп жарылқады. Олар Исаны айқышқа тартып өлтіруге дауыс береді, Пилат олардың қалауына көніп, қолын жуып, өзінің кінәсіздігін айтады, және Исаны азаптау мен айқышқа тартып өлтіруге тапсырады. Айқышқа тартылатын жерге бара жатқанда (No. 55) Киринейлік Симон айқыш ағашын көтеріп жүруге мәжбүр болады. Голгофада (No. 58) Иса мен тағы екі адам айқышқа тартылып, халық тарапынан мазақталды. Тіпті оның соңғы сөздері де дұрыс түсінілмейді. Ол 22-ші псалмды келтіріп: «Ели, Ели, лама савахфани?» (Құдайым, Құдайым, неге Мені тастадың?) дейді, бірақ оның Илияны шақырғаны сезілді. Ол қайтыс болады. Әйелі Матай Киелі ораманың жыртылуын және Бахтың музыкасына қосылған жер сілкінісін сипаттайды. Кешке (No. 63c) Ариматеялық Жүсіп Пилаттан мәйітті жерлеуге беруді сұрайды. Келесі күні (No. 66) шенеуніктер Пилатқа қайта тірілу туралы әңгімелерді еске салып, қабірді күзетуге және оны мөрмен бекітуге, алдаудың алдын алуға шақырады.

30 теңге.

Екінші бөлім альт солисінің жоғалған Исасын ақтаған және II хордың оны іздеуге көмектесу ұсынысын қамтитын диалогпен ашылады, олар Әндер әні 6:1 (Wo ist denn dein Freund hingegangen) цитатасын келтіреді. 1727/1729 жылғы нұсқада солист бас партиясында болады.

31. Матай 26:57 - 60а

31. Исаны ұстағандар Оны бас діни қызметкер Қаяфаға әкелді.

33. Матай 26:60б63а

33-ші. Евангелист, Куәгерлер, Жоғарғы рухани: Көп жалған куәгерлер келді, бірақ ешқайсысын таба алмады.

36. Матай 26:63б68

36а. Евангелист, Бас діни қызметкер, Иса: Und der Hohenpriester antwortete
36b. I және II хор: Ол өлімге лайық!
36c. Евангелист: Сосын оған түкіріп, жұдырықтап ұрды.
36d. I және II хор: Айтшы бізге, Христи, сені кім ұрды?

38. Матай 26: 69 - 75

38а. Евангелист, Қызметші, Петір, Қызметші II: Петір сарайдың сыртында отыр еді; және оған бір қыз келді.
38b. II хор: Расында, сен де солардың бірісің; себебі сөйлеуің сені жасыра алмайды.
38c. Евангелист, Петір: Сонда ол қарғып, ант беруге кірісті.

41 . Матай 27: 16

41а. Жақсы хабаршы, Иуда: Бірақ таңертең бас діни қызметкерлердің бәрі мен халықтың қарттары кеңес өткізді.
41b. I және II хор: Бізге ол не қатысты? Өзіңе қара!
41c. Жақсы хабаршы, Бас діни қызметкерлер: Ол күміс монеталарды ғибадатханаға лақтырды.

43. Матай 27: 7

43. Евангелист, Пилат, Иса: Олар бірге кеңесіп, тоқымшының жерін сатып алды.

47 . Матай 27: 23а .

47. Евангелист Пилат: "Ауыл басшысы былай деді"

50 . Матай 27: 23б .

50а. Евангелист: Олар одан да қаттырақ айқайлап, сөйледі.
50б. I және II хор: Оны мойындаңдар! (Крестиге іліңдер!)
50с. Евангелист, Пилат: Бірақ Пилат ештеңеге жете алмайтынын көрді.
50д. I және II хор: Оның қаны біздің және біздің балаларымыздың үстіне болсын.
50е. Евангелист: Сонда ол Вараввады босатты.

53 . Матай 27: 27 - 30 .

53а. Евангелист: Содан сақшылар мен сот өкілі Исаны қолға алды.
53б. I және II хор: Сәлем, еврейлер патшасы!
53с. Евангелист: Олар оның бетіне түкіріп, қамысты алып, басына соқты.

55 . Матай 27: 31 - 32

55. Жақшы хабаршы: Олар оны қорлағаннан кейін, оның сырт киімін шешіп алды.

5657.

Рецитатив және Ария (бас) 1727/1729 жылғы нұсқада виола да гамбаның орнына лют қолданылған.

58. Матай 27: 33 - 44

58а. Евангелист: Олар Ғолғата деп аталатын жерге келгенде.
58б. I және II хор: Құдайдың ғибадатханасын қиратушы.
58c. Евангелист: Сондай-ақ бас діндер оны масқаралады.
58d. I және II хор: О басқаларға көмектесті, ал енді өзіне көмектесе алмайды.
58e. Евангелист: Сондай-ақ онымен бірге айқышқа шегеленген қылмыскерлер де оны масқаралады.

61. Матай 27: 45 - 50

61а. Евангелист, Иса: Алтыншы сағаттан бастап бүкіл жерге қараңғылық түсті.
61б. І хор: Илияны шақыруда!
61c. Евангелист: Сонда олардың бірі жүгіріп барып, сүңгіш алды.
61d. II хор: Тоқта! Илия келіп оған көмектесе ме екен, көрейік.
61е. Евангелист: Бірақ Иса тағы да қатты дауыстап, қайтыс болды.

19 ғасыр

1824 жылы Феликс Мендельсонның анасының әжесі Белла Соломон оған "Ашу" партитурасының көшірмесін сыйлады. Карл Фридрих Зельтер 1800 жылдан бері "Sing Akademie" академиясының директоры болды. Ол Феликс Мендельсон мен оның әпкесі Фанниге музыка теориясын оқытуға шақырылған еді. Зельтерде И.С. Бахтың партитуралары жеткілікті болды және ол Бахтың музыкасына құрметпен қарады, бірақ көпшілік алдында орындауға құлшынбады. Феликс Мендельсон 1829 жылы Берлинде "Ашуды" қайта қоюға дайындалып жатқанда (Лейпцигтен тыс алғашқы қойылым), ол "он арияны (олардың шамамен үштен бірін), жеті хорды (шамамен жартысын), [бірақ] тек бірнеше хоралды" қысқартты, бұл "Ашу оқиғасының драмалық жағын күшейтіп, рефлексивті және итальяндық солистік ән өнерін ығыстырды". 1827 жылы Феликс және бірнеше достары "Ашуды" репетициялау үшін апта сайын жинала бастады. Топтың бірі – Эдуард Девриент, баритон, және 1820 жылдан бері Берлин Корольдік операсының жетекші әншісі болды. 1828 жылдың желтоқсаны мен 1829 жылдың қаңтары аралығында Девриент Феликсті Зельтерге барып, "Sing Akademie"-ден олардың жобасын қолдауды сұрауға көндірді. Девриент әсіресе Иса ролін орындауға ынта білдірді, және соңында осылай істеді. Зельтер тартынды, бірақ ақырында келісім берді; "Singakademie" кеңесінің келісімі де соңынан келді. Девриент есінде қалғандай, әншілер мен оркестрдің толық құрамы жиналғаннан кейін, қатысушылар "мелодиялардың көптігіне, терең сезімге, құштарлыққа, ерекше декламация стиліне және драмалық әрекеттің күшіне" таң қалды. 20 жастағы Феликс өзі репетицияларды және "Singakademie" арқылы өткен алғашқы екі қойылымды жүргізді. Олардың алғашқы қойылымы Адольф Бернхард Маркс негіздеген және редакциялаған "Berliner Allgemeine Musikalische Zeitung" газетінің алты сатылымдық санында кеңінен жарияланды. Ол 1829 жылдың 11 наурызында өтті және тез сатылып кетті. 21 наурызда екінші қойылым болды, ол да толық сатылды. Үшіншісі 18 сәуірде Зельтер дирижерлік етті, ал жақын арада Франкфуртта (бұрын жоспарланған "Ашу" қойылымы Берлиндегілерге ұтылып қалды), сондай-ақ Бреслау және Штеттинде қойылымдар өтті. Уильям Стерндейл Беннетт 1849 жылы Бахтың туындыларын ағылшын жұртшылығына таныстыру мақсатымен Лондон Бах қоғамын құрды. Хелен Джонстон (Лондонның Куинс колледжінің студенті) "Ашудың" либреттосын аударды, ал Беннетт 1854 жылдың 6 сәуірінде Лондонның Ганновер-сквер-румс залында алғашқы ағылшын тіліндегі қойылымды жүргізді (сол жылы ол "Alte Bach Gesellschaft" ескі Бах қоғамынан басылып шықты). Солистердің қатарында Шарлотта Хелен Сентон Долби болды.

20 ғасыр

Жұмыстың үзінділері 1957 жылғы 31 наурызда америкалық Omnibus телебағдарламасында "И.С. Бахтың музыкасы" атты эпизодта орындалды. Баяндамашы және түсіндіруші Леонард Бернштейн болды, ол "Матайдың құмарлығын" "Бахқа деген жеке құштарлығымды оятқан ұлы туынды" деп таныстырды. "Матайдың құмарлығы" сахналық қойылымдарда көрсетілді. Әдетте, бұл қойылымдарда барлық орындаушылар көше киімдерінде немесе қарапайым костюмдерде болады, оркестрлер сахнада орналасады, кеміндегі солошылар нотасыз жатқа айтады, ал мәтінлер салтанатты, мелодрамалық түрде, минималды декорациялармен ойналады. Екінші жағынан, Джордж Баланчин 1943 жылы Стокский дирижерлігімен оны сахнаға қойды. Басқа да танымал сахналық қойылымдардың қатарында Джонатан Миллердің 1997 жылғы ағылшын тіліндегі қойылымы бар. Гамбург балеті 1981 жылы Гамбург мемлекеттік операсында Джон Ноймейердің шығармашылығымен және хореографиясымен "Матайдың құмарлығын" ұсынды. Гамбург балетінің қойылымы бірнеше рет қайта қойылды, соның ішінде 1983 жылы Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында және 2022 жылы Лос-Анджелес операсында. Лос-Анджелес операсындағы қойылымға "42 биші, алты әнші, екі хор және екі керемет дыбысты камералық оркестр" қатысты.

21 ғасыр

"Ашу" қойылымынан кейін Линда Хьюмның 2005 жылы Перт халықаралық өнер фестивалі үшін жасаған қойылымы, 2013 жылы Сара Макливер және Тобиас Коул қатысқан Квинсленд операсы үшін қайта қойылды; сондай-ақ, Питер Селларстың 2010 жылғы Берлин филармониясымен, Саймон Рэттл басшылығымен Марк Падмор, Камилла Тиллинг, Магдалена Кожена, Топи Лехтипу, Кристиан Герхаер және Томас Куастофф қатысқан қойылымы болды.

Жазбалар

Соңғы хор «Wir setzen uns mit Tränen nieder» 1925 жылы Чарльз Мари Видор органға орындауға арнап, «Бах есімінде» деген 6 шығарма жинағының бір бөлігі ретінде нотаға түсірген.