Гендельдің «Семеле» опера-ораториясы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

1744 жылғы Гендельдің «Семеле» опера-ораториясы (HWV 58) – Джордж Фридерик Гендельдің үш бөлімнен тұратын, «оратория үлгісімен» ұсынылған «музыкалық драма». Уильям Конгривтің бұрынғы опералық либреттосына негізделген бұл туынды, құрылымы жағынан операға жақын, бірақ алғаш рет 1744 жылдың 10 ақпанында Ковент-Гарден театрында концерттік түрінде қойылды. Оқиға Овидийдің «Метаморфозаларынан» алынған және Бахустың анасы Семеленің тағдырымен байланысты. Гендель бұл туындыны «Семеленің тарихы» деп те атаған. Туындыда «Where'er you walk» атты танымал ария бар. Бұл шығарма опера, оратория және классикалық драма элементтерін біріктіреді. «Семеле» Гендельдің оратория маусымдарының бірінде, ораториялар кезеңінде ұсынылды. Бірақ, бұл Лондон көрермендерінің ораториядан күткенінен өзгеше болды. «Семеледе» адалдыққа қиянат жасайтын сексуалдық қарым-қатынас туралы әңгіме бар. Гендельдің операларынан көптеген полифониялық хорларымен ерекшеленеді. «Семеле» алғашқы қойылымдарында төрт рет, содан кейін сол жылы тағы екі рет орындалды, бірақ Гендельдің өмірінде осыдан артық қойылған жоқ. Бүгінде «Семеле» көбінесе толық сахналанып, әлемнің көптеген опера театрларында, сондай-ақ концерттік түрінде жиі қойылады.

Өмірбаян

Гендельдің соңғы итальяндық операсы – «Деидамия» 1741 жылы қойылды. Осы уақыттан кейін ол ағылшын тіліндегі мәтіндері бар ораториялар мен музыкалық драмаларға көңіл бөлді. Олардың көптегені, соның ішінде «Семеле», Ковент-Гарден театрында тұңғыш рет қойылды, 1736 жылы «Александр мейрамынан» басталып, 1757 жылы «Уақыт пен Шындықтың жеңісімен» аяқталды. Нәтижесінде, 1740 жылдардың басында Ковент-Гарден театрындағы ораториялар Гендельдің басты қызметіне айналды. Бұл туындылардың көпшілігі қасиетті немесе діни мәтіндерге негізделгенімен, екеуі – «Геркулес» және «Семеле» – зайырлы туындылар болып ерекшеленеді. Либретто авторы Уильям Конгрев, ол 1705–1706 жылдары жазылған және бастапқыда Джон Экклстің «Семеле» операсы үшін музыкаға қойылған. Мәтінді Гендельге белгісіз серіктес бейімдеді, ал ол 3 маусым мен 4 шілде аралығында, бір айдан астам уақыт ішінде музыкасын жазды. «Семеле» туындысында «Юлий Цезарь» және «Fra pensieri qual pensiero» (HWV 115) операларынан алынған өзіне-өзі қарыздық элементтер, сондай-ақ Алессандро Скарлаттиден (әсіресе «Il Pompeo»), Портадан, Райнхард Кейзерден және Телеманнан алынған үзінділер бар. Партитурада айрықша назар аудару керек – сүйемелдеуші речитативтердің саны мен сапасы (бұл ерекшелік «Il Pompeo» операсымен ортақ), сонымен қатар стиль және темп белгілерінің алуан түрлілігі (23, оның тоғызы ағылшын тіліндегі туындыларда бірегей). Музыкалық драма операға ұқсас құрылымға ие, бірақ Гендель оны келесі ақпанда (1744) Ковент-Гарден театрының ораториялық маусымындағы концерттерде қоюды жоспарлады. Сондықтан ол «Семелені» Овидийдің «Метаморфозаларына» толыққанды білімі жоқ көрермендер үшін ораториялық форматта – қойдың терісін жамылған қасқыр сияқты – ұсыну үшін жасады. Оның театрға күшті сюжет әкелу әрекеті, болжамды болғанындай, әр түрлі реакцияларға ұшырады. Мэри Делани оны «тамаша музыкалық шығарма» деп атады, бірақ: «Семеленің қарсы күшті жақтастары бар, атап айтқанда, әдемі әйелдер, шағын ақсүйектер және білімі жоқ адамдар. Опера әлемінің барлығы Генделге ашулы». Бұл, мүмкін, Гендельдің жазғысы келмейтін бәсекелес Миддлсек опера компаниясының жақтастарымен байланысты болды. «Мессия» либреттосының авторы Чарльз Дженненс де оны қатты сынады, оны «әдепсіз опера» деп сипаттады. «Семеле» «әлеуметтік емес» деген пікір, сондықтан ол сыйлы көрермендерге жарамсыз болуы мүмкін, осы туындының репертуардан шығып қалуына себеп болды; Гендель оны тек бір рет қайта қойды. Дегенмен, «Семеле» әлі де жоғары сапалы туынды ретінде есептеледі. Лорд Харвуд айтқандай: «Семеленің музыкасы әртүрлілікке толы, речитатив өте көркем, оркестрлеу өте тапқыр, кейіпкерлерді сомдау өте сәтті, жалпы өнер деңгейі өте жоғары, оқиға сенімді жағдайлар мен оқиғаларға толы – бір сөзбен айтқанда, туындының тұтастай опера сахнасына өте лайықты екендігіне қарағанда, опера компанияларының оны елемеуі өзін-өзі құрбан ету актісінен туындаған болуы керек, немесе, әрине, таза білімсіздіктен».

Handel's last Italian opera, Deidamia, was performed in 1741. After this time, he concentrated on oratorios and musical dramas with English texts. Many of these, including Semele, were premiered at the Covent Garden Theatre, beginning with Alexander's Feast in 1736 and finishing with The Triumph of Time and Truth in 1757. As a result, in the early 1740s, oratorios at the Covent Garden Theatre were Handel's chief activity. While most of these works had sacred or religious texts, two stand out for being secular: Hercules and Semele. The libretto was written by William Congreve around 1705–6 and originally set to music in John Eccles's opera Semele. The text was adapted for Handel by an unknown collaborator, and he wrote the music in just over a month, from 3 June to 4 July 1743. Semele contains self borrowings from Giulio Cesare and Fra pensieri qual pensiero (HWV 115), as well as borrowings from Alessandro Scarlatti (notably Il Pompeo), Porta, Reinhard Keiser, and Telemann. Noteworthy in the score are the number and quality of accompanied recitatives (a characteristic it shares with Il Pompeo), and the sheer variety of style and tempo markings (23, with nine unique in English works). The musical drama takes a similar shape to an opera, but Handel eyed a place for it on the Covent Garden Theatre's oratorio centered Lenten season of public concerts the following February (1744). So he fashioned Semele for presentation in the manner of an oratorio – a wolf in sheep's clothing to those not already enlightened to Ovid's Metamorphoses. His ploy to bring a powerful story to the theatre met, perhaps predictably, with mixed reactions. Mary Delany called it a "delightful piece of music", but commented, "Semele has a strong party against it, viz. the fine ladies, petit maitres, and ignoramuses. All the opera people are enraged at Handel." This probably related to the supporters of the rival Middlesex Opera Company, for which Handel would not write. Harsh criticism is also known from Messiah librettist Charles Jennens, who recorded it was "a baudy Opera". The suggestion Semele was "profane" and so perhaps not suitable for respectable audiences caused the work to fall from the repertoire; it was revived only once by Handel. However, Semele is still regarded as a work of high quality. As Lord Harewood put it: the music of Semele is so full of variety, the recitative so expressive, the orchestration so inventive, the characterization so apt, the general level of invention so high, the action so full of credible situation and incident – in a word, the piece as a whole is so suited to the operatic stage – that one can only suppose its neglect to have been due to an act of abnegation on the part of opera companies, unless of course it is caused by sheer ignorance.

Өнер тарихы

Семеле алғаш рет 1744 жылғы 10 ақпанда Лондонның Ковент-Гарден театрында, жыл сайын Ұлы ораза кезінде өткізілетін концерттік серияның бөлігі ретінде қойылды. Көрермендер Киелі кітапқа негізделген сюжеттерді күткен. Бірақ Семеленің махаббат тақырыбы, ол кейінгі қайта жаңғыру дәуірінің туындысы болғандықтан, грек мифологиясына ашық сілтеме жасады, сондықтан оны рухани көтерілуді күткендер ренжітті. Ағылшыз тілінде болғандықтан, Семеле нағыз итальяндық операны қолдайтындарды да ызаландырды, әсіресе Гендель бәсекелес Миддлсекс опера компаниясы үшін шығарма жазбады. Винтон Диннің «Генделдің драмалық ораториялары» кітабында былай делінген:

«1744 жылғы көрермендер [Семеленің] мәнерін жағымсыз итальяндық операға тым жақын деп тапты және оны толыққанды оратория емес деп санады; олар пайдалы ораза нанын күткен жерде, грек мифологиясының қираған қалдықтарынан қазылған жылтыр тас алды. Осының салдарынан, тек төрт қойылым өтті. Премьерадағы актерлер құрамына атақты рөлде Элизабет Дюпарк («La Francesina»), Юно (және Ино) рөлінде Эстер Янг және Юпитер рөлінде Джон Бирд кірді. Генри Рейнхольд бас партияларды орындады. Гендель әншілер арасында музыканың кейбір бөліктерін ауыстырған сияқты. Кейін, 1744 жылғы 1 және 8 желтоқсанда Гендель қайта жөнделген нұсқасын ұсынды, бұл жолы Король театрында, жыныстық меңзеулерді қамтитын төрт диалог бөлімін алып тастап, итальян тілінде (опера жанкүйерлері үшін) Арминьо мен Джустинодан алынған арияларды қосып өңдеді.»

20 ғасыр

Семеле 1925 жылы Кембриджде және 1954 жылы Лондонда алғаш рет сахнада қойылғанға дейін ұзақ уақыт бойы ескерусіз қалды. Бұл қойылымдар туындыға деген қызығушылықты жаңартты, ол кейіннен ешқашан тоқтап қалған жоқ. Семеле төрт рет (1959, 1961, 1964 және 1975) Чарльз Фарнкомб басқаруымен Гендель опера қоғамында сахналанды, ал 1970 жылы Садлер Веллс операсының (қазіргі Англия Ұлттық операсы) репертуарына енді. Опера 1982 жылы 238 жылдық үзілістен кейін Ковент-Гарденге (Royal Opera House) оралды, басты рөлді Валерия Мастерсон орындады, ал дирижерлік Садлерс-Уэллстегідей Чарльз Маккеррасқа жүктелді. Америкалық сахнадағы тұңғыш көрсетілімі 1959 жылы Чикаго маңындағы Равиния фестивалінде өтті. Семеле 1980 жылы Вашингтонда, 1985 жылы Нью-Йорктегі Карнеги залында орындалды, соңғысында Кэтлин Батл басты рөлде, ал Джон Нельсон дирижерлік етті. (Осы актерлік құраммен 1990 жылы Deutsche Grammophon лейблімен жазу жасалды.) 1999 жылы Семеле Роберт Карсеннің жоғары бағаланған қойылымымен Лондондағы Англия Ұлттық операсына оралды. Розмари Джошуа Семелені, Джон Марк Эйнсли Юпитерді, Сьюзан Бикли Юноны, ал Сара Коннолли Іноны сомдады. 2004 жылы қойылым Кэролин Сэмпсон (Семеле), Ян Бостридж (Юпитер) және Патрисия Бардон (Юнона) қатысуымен қайта жаңғыртылды.

21 ғасыр

Pinchgut Opera 2002 жылы Сиднейдегі Сити Рициталл залында Антони Уокердің дирижерлігімен және Джастин Уэйдің режиссерлігімен қойылым қойды. Осы қойылымның жазбасы бар. Сол жылдың қыркүйек айында Брюссельдегі Ла Монейде қытай суретшісі Чжан Хуанның, Руссе дирижерлігімен, Les Talens Lyriques тобымен бірге жаңа қойылымы ашылды. 2010 жылы 24 қазанда бұл қойылым Пекин музыка фестивалі аясында Пекиндегі Поли театрына көшірілді – Қытай Халық Республикасында барокко операсының алғашқы ірі қойылымы. 2012 жылдың мамыр айында бұл қойылым Канада опера компаниясына көшірілді, бірақ Генделдің финалын алып тастағаны және буддалық тақырыптарды түпнұсқа материалмен үйлесімсіз түрде енгізгені үшін көбінесе жағымсыз пікірлер алды. Әлем бойынша көптеген қойылымдардың арасында, бұл туынды 2019 жылы Филадельфия операсында толыққанды сахналық опера ретінде қойылды.

Рөлдер

Роль: Дауыс түріПремьералық актерлік құрам, 10 ақпан 1744Жүргізуші: Г. Ф. Гендель ЮпитертенорДжон Бород Кадмус, Теба патшасыбас Генри Рейнхольд Семеле, Кадмустың қызы, Юпитерге ғашықсопраноЭлизабет Дюпарк ("La Francesina") Атамас, Бойотия князі, Семелеге ғашық және онымен үйленуге ниеттенгенальтоДаниел Салливан Ино, Семеленің қарындасы, Атамаска ғашықмеццо-сопраноЭстер Янг Сомнусбас Генри Рейнхольд АполлотенорДжон Бород Юномеццо-сопраноЭстер Янг ИриссопраноКристина Мария АвоглиоЖоғары жұбайы бас Генри РейнхольдКөрерлер, жұмалар, махаббат, желдер, нимфалар және қызметшілер.

Музыкалық ерекшеліктері

Көңіл көтеруге құмар және мақтанқор Семеле Генделдің музыкасы арқылы өте жақсы сипатталған. Бұл туындыда Генделдің ең танымал арияларының бірі, тенорға арналған лирикалық "Where'er you walk" және Александр Поуптың "Пасторалдар" поэмасынан алынған сөздер бар. Комедия драмаға өріліп, әсіресе ұйқы құдайының үңгіріндегі сахнада айқын көрінеді. Семеленің өлімінен кейін орындалатын "О, үрей! және таңғалыс!" деген керемет хор, бұрынғы ағылшын композиторы Генри Перселлдің әсерін көрсетеді.