Кіріспе

Американдық саясаткер Нейтан Дэйн (29 желтоқсан 1752 - 15 ақпан 1835) – 1785 жылдан 1788 жылға дейін Континенттік Конгрессте Массачусетс штатын өкілдік еткен американдық заңгер және мемлекет қайраткері. Дэйн Конгресте болған кезінде Солтүстік-Батыс Ережесін жасауға көмектесті және Солтүстік-Батыс аймағында құлдыққа тыйым салатын түзету ұсынды. Өмірінің барысында ол Массачусетс штатының Өкілдер палатасы мен Сенатында қызмет етті. Сонымен қатар, ол американдық құқық саласын толығымен қамтитын көп томдық еңбек жазды, ол Гарвард құқық мектебінің дамуына қаржы жұмсауға мүмкіндік берді.

Ерте өмір және білім

Дэйн Массачусетс штатының Эссекс округіне қарасты Ипсвич қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Дэниел Дэн фермер, ал анасының аты Абигейл еді. Әулетінен Джон Дэн аға 1636 жылы Англиядан (Дания емес) Массачусетске көшіп келген. Дэн жиырмаға дейін Ипсвичтегі отбасылық шаруа қожалығында жұмыс істеді. Гарвард колледжінде оқығанда математикаға қызығушылық танытты және 1778 жылы бітірді. Содан кейін мектепте сабақ беріп, заң оқуға түсті. 1787 жылдың ақпан айында Дэн Филадельфия конвенциясына Конфедерацияның ережелеріне түзетулер енгізуге рұқсат беретін қаулы ұсынды, және ол қабылданды. Осы Филадельфия конвенциясының нәтижесінде АҚШ Конституциясы жасалды. Бірақ Дэн оны бекітуді қолдауға күмәнданды. 1788 жылдың шілдесінде ол Нью-Йорктің Меланктон Смитіне маңызды қолдау хаты жазды. Дэн Конституция бекітілмесе, зорлық-зомбылық пен қоғамдық дүрбелеңнен қорқатынын айтты, және ол Конституцияны кейіннен түзетулер енгізілетінін түсініп, қолдады, ол соңынан АҚШ-тың құқықтарының жарғысы (Bill of Rights) деп белгілі болды.

Кейінгі мансап

Дэйн 1790 жылдан 1791 жылға дейін және 1794 жылдан 1797 жылға дейін Массачусетс штатының сенатына сайланды. 1794 жылы ол Массачусетс штатының заңдарын қарап, жүйелеген комиссияда қызмет етті. Кейін, заңгерлік тәжірибесін жүргізе отырып, ол кәсіби білім беруді және түрмедегілерге гуманистік қарым-қатынасты қолдаған белсенді реформатор болып қала берді. Ол сондай-ақ, алкогольді ішімдіктерді қолдану мен олардың зиянын азайту мақсатында Америкалық қанағаттандыру қоғамын құруға көмектесті. 1812 жылғы соғыс кезінде Массачусетс заң шығарушы органы оны Хартфорд конвенциясына делегат ретінде тағайындады, бұл оның беделіне нұқсан келтірді. Алайда, Дэйн өзін конвенциядағы орталық көзқарасты ұстанатын адам деп есептеді және ешқандай бөлінісшіл ниеті жоқ екенін мәлімдеді: "Зияндылықтың алдын алу үшін біреу баруы керек", - деді ол.

"Америкалық заң ғылымының атасы"

1820 жылы Дейн толығымен саңырау болды, бірақ ол кітапханада ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеп, екі маңызды заң трактатын жазды. Олардың біріншісі 1823 жылы «Америка заңның толық қысқартылған жинағы» деп жарияланды. Оның сегіз томдық жинағы 1829 жылы тоғызыншы томмен толықтырылды және «Америка заң саласының тұңғыш жүйеленген зерттеуі» болды. Ол стандартты еңбекке айналып, әрбір белгілі заңгер одан бір дана сатып алды. Дейн қысқартылған нұсқадан түскен мол табысты Гарвард университетінің құқық мектебіне жәрдем беруге жұмсады, алғашқы Дейн құқық профессорының орнына өзінің ескі досы Джозеф Сториді тағайындады. Бір кезде Гарвард құқық мектебі «Дейн құқық мектебі» деп аталды. Қысқартылған нұсқасы, құқық мектебіне жасаған жомарттығы және Солтүстік-Батыс жарлығының авторлығының арқасында Дейн «Америка құқық ғылымының әкесі» деп аталды. Қысқартылған нұсқа кейінгі жылдары жиі сілтеме жасалды; мысалы, аболиционист Венделл Филлипс аболиционист Лисандер Спунердің судьялар өздері дұрыс деп санамайтын заңды елемеуге міндетті деген пікіріне қарсы пікір білдіргенде, Филлипс төмендегі заңдық максиманы келтірді, онда Дейн осы міндетті судьялардың емес, заң шығарушылардың құзырында қалдырды:

Муниципалдық немесе азаматтық құқық – мемлекеттегі жоғары биліктің, заң шығарушы орган дұрыс деп санайтын нәрсені бұйыратын және дұрыс емес деп санайтын нәрсені тыйым салатын, муниципалдық немесе азаматтық мінез-құлықтың ережесі. Дейннің тағы бір трактаты «Американың моральдық және саяси шолуы» деп аталды. Ол «ағылшын және испан отарлауынан бастап Тәуелсіздік соғысына дейінгі алғашқы кең ауқымды ұлттық тарих» деп сипатталған. «Нейтан Дейн аптасының» құрметіне Индиана штатының губернаторы Майк Пенс Дейнді құрметті Хузиер атандырды.