Кіріспе

Неміс суретшісі Уолтер Шпис (15 қыркүйек 1895 – 19 қаңтар 1942) – Ресейде туған неміс примитивистік суретшісі, композитор, музыка зерттеушісі және куратор. 1923 жылы ол Индонезияның Ява аймағына көшіп барды. Индонезия Голландтық Оңтүстік Азияның үстемдігінде болған 1927 жылдан бастап ол Йогьякартада, содан кейін Балидің Убуд қаласында өмір сүрді. Шпис 1930 жылдары Бали мәдениеті мен өнеріне батыстық мәдениет өкілдерінің назарын аударғаны үшін жиі мақталады, ол халықаралық деңгейде танылып, көптеген антропологтарды, актерлерді, суретшілерді және басқа да мәдениет қайраткерлерін қабылдады. Шпис Бали өнері мен театрының даму бағытына әсер етті. Еуропада соғыс басталғаннан кейін, Шпис неміс азаматы ретінде тұтқындалып, голланд билігі оны жау ретінде ұстады. 1942 жылы ол 477 неміс тұтқынның бірі болды, оларды голландтар Цейлонға депортациялады, бірақ олардың кемесін жапондық ұшақтар бомбалады. Шпис және көптеген тұтқындар теңізде қаза тапты.

Өмір және жұмыс

Шпион 1895 жылы Мәскеуде неміс дипломаты мен оның әйелінің отбасында дүниеге келді. Отбасы Германияға оралды, ол білім алды. Оның ағасы Лео – композитор және дирижер, ал әпкесі Дейзи – балет бишісі болды. Ол жас кезінде сурет салуды бастады және 1923 жылға қарай Еуропаға өзінің жұмысымен танымал болды. Ол басқа мәдениеттердің музыкасын да зерттеді. 1923 жылы ол Индонезияның Ява аралына көшіп барды, ол кезде ол голландтық Ост-Индияның отарлық басқаруында болған. 1927 жылы Балиге қоныс аударды. Мексикалық суретші және антрополог Мигель Коваррубиас 1930 жылдары әйелі Розамен бірге Балиде тұрып, зерттеулер жүргізді. Кейін ол Шпион Ұлы соғыстан кейін Еуропаның әлеуметтік дүрбелеңінен шығып, ақырында Яваға жеткенін жазды. Джокьякарта сұлтаны оған батыстық оркестр ұйымдастыруды және басқаруды тапсырды. Шпион сотта тұрғанда олардың музыкасын зерттеді. Ол Балиге барып, Голландтық Ост-Индияның бөлігі ретінде еуропалық басқаруда болды және сол жерде қалуға шешім қабылдады. Коваррубиас пен Шпион өте жақын болды. Коваррубиас досы туралы былай деп жазды: "Роза екеуміз айлар бойы Шпионмен бірге аралды аралап, олардың ерекше рәсімдерін тамашалап, музыкасын тыңдап, қызықты әңгімелерді тыңдап, Балидің батыс жағалауында немесе Санурдың маржан рифтерінде кемпінг жасадық. Уолтер табиғат зерттеушісінің қорабында емес, өте дәл суреттерде барқытты көбелектерді, ерекше жәндіктерді және теңіз шырыштарын жинауды ұнатты. Ол бірнеше күн бойы шатырында оларды суреттеп отыратын, себебі өлгеннен кейін олардың әдемі түстері жоғалып кететін. Ол сурет салу үшін оқшауланғанда мінезі өзгеретін, ол өзінің сирек кездесетін картиналарының бірінде бірнеше ай бойы үздіксіз жұмыс істеді. ) Ол сондай-ақ әр бұтақ пен әрбір жапырақты парсы миниатюрашысының, Кранахтың, Брюгельдің немесе Дуание Руссоның махаббатымен мұқият бояған арманға ұқсас пейзаждарды суретке түсірді". Коваррубиас зерттеулері үшін Шпионның Бали мәдениеті туралы барлық аспектілер туралы білімі соңғысымен жақсы танылды. "Өзінің тартымды мінезімен Шпион Бали өмірінің барлық кезеңдерін жақсы білетін және Балиге келген әрбір археолог, антрополог, музыкант немесе суретшіге қызығушылық танытпайтын ақпараттың тұрақты көзі болды. Ол бізге ешбір сый-сияпат күттірмей, жомарттықпен көмектесті". "Шпион бали музыкасын алғаш рет бағалап, жазды, бали өнерінің барлық үлгілерін жинады, голландтық ғылыми журналдарға үлес қосты – голландтықтар Балиде 30 жыл бұрын отаршылдық билік құрған, ол Бали мұражайын құрды, оның кураторы болды және керемет аквариум салды". 1937 жылы Шпион Карангасемдегі Исехте "тау шатыры" деп атаған жерді салды. Шпион Пита Маха суретшілер кооперативінің негізін қалаушы болды, ол арқылы ол қазіргі заманғы бали өнерінің дамуына ықпал етті. 1930 жылдары Балиде көптеген батыстықтарды, соның ішінде актерлерді, суретшілерді және жазушыларды қабылдады және ол Балидің көптеген батыстықтардың санасындағы бейнесін қалыптастырғанына сенеді. Екі өзеннің тоғысында тоғыз жыл өмір сүргеннен кейін, Шпион Исехке зейнетке шықты. Бұл таулық орын оның ең әдемі және атмосфералық суреттерінің кейбірінің, соның ішінде "Исе им Моргенлихт" 1938 жылғы суретінің тууына себепкер болды. Шпион қонақтардан қашуды қалағанына қарамастан, Исехте музыкант Колин Макфи және оның әйелі, антрополог Джейн Бело, швейцариялық суретші Тео Мейер және австриялық романист Вики Баум сияқты қонақтарды қабылдады. Вики Баум Шпионның Балидегі махаббат және өлім (1937) атты тарихи көркем романына балилік мәдениет туралы нақты тарихи деректер мен мәліметтерді ұсынғанын растады. Бұл оқиға Балидегі голландтық интервенция кезінде (1906) орын алған. 1938 жылдың желтоқсан айында Шпион педофильдерге қарсы голландтық шараның бір бөлігі ретінде тұтқындалып, кейін сотталды. Американдық антрополог Маргарет Мид сияқты қолдаушылардың ықпалымен ол 1939 жылдың қыркүйегінде түрмеде болғаннан кейін босатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін голландтық билік Шпионды неміс азаматы ретінде тұтқындап, тұтқындады. 1942 жылдың қаңтар айында ол басқа 477 тұтқынмен бірге SS Van Imhoff кемесімен Цейлонға айдалды. 1942 жылдың 19 қаңтарында жапондық бомба кемеге тиді. Экипажға немістерді эвакуацияламау туралы бұйрық берілгендіктен, кемедегі тұтқындардың көпшілігі, соның ішінде Шпион да суға батып кетті.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

2008 жылы деректі фильм жасаушы Керри Негара, Шпионды 1930 жылдары Балиде сотталғандығына байланысты педофил деп сипаттады. 2009 жылы тенор Тимур Бекбосунов Джей Шейб режиссерлік еткен Эван Зипориннің "Балидегі үй" операсында Спайс рөлін сомдады, бұл өндіріс "Cal Performances" және 2010 жылы Бруклин музыка академиясының "BAM Next Wave" фестивалінде көрсетілді. Анурадха Ройдың "Біз ешқашан тіршілік көрмеген өмірлер" (2018) романы құрылымында Уолтер Шпионды қоса алғанда, ойдан туған және тарихи тұлғаларды біріктіреді. Ол, Шпион Балиге барғанға дейін Үндістанда уақыт өткізгенін көрсетеді. Романға Спайстың екі рет түрмеге түсуі және теңізде қаза болуы сияқты тарихи оқиғалар енгізілген. Рой суретшіге Джон Стоуэллдің өмірбаяны және басқа да дереккөздерге сүйене отырып, іздеңіреумен қарады.