Кіріспе
Қандағы натрийдің жоғары концентрациясы
Егер гипернатриемия бірнеше сағаттың ішінде пайда болған болса, оны көктамырға нормальді физиологиялық тұзды ерітіндісі мен 5% декстроза қосылған суды енгізу арқылы салыстырмалы түрде жылдам түзетуге болады. Гипернатриемия ауруханадағы адамдардың 0,3–1% -ына әсер етеді.
If the onset of hypernatremia was over a few hours, then it can be corrected relatively quickly using intravenous normal saline and 5% dextrose in water. Hypernatremia affects 0.3–1% of people in hospital.
Белгілері мен симптомдары
Негізгі симптом – шөлдеу. Ең маңызды белгілер ми жасушаларының қысқаруынан туындайды және оларға ұйырылу, бұлшық еттердің дікілуі немесе спазмдар кіреді. Плазмадағы натрий концентрациясының күрт өсуі салдарынан, ерекше жағдайларда ұстамалар мен кома пайда болуы мүмкін. Ауыр симптомдар көбінесе плазмадағы натрий концентрациясының 157 ммоль/л-ден жоғары деңгейге жедел көтерілуінен туындайды (еңбекке қабілетті жастағы және егде жастағы адамдардағы қалыпты қан деңгейі шамамен 135–145 ммоль/л). Тұздың жедел дозасын артық алғандардың сарысуындағы натрий концентрациясы 150–228 ммоль/л аралығында болған, ал қайтыс болғандарда 153–255 ммоль/л деңгейі байқалған. Натрийдің өлімге қатысын бағалау үшін өлімнен кейін алынған шыны дене, сарысудан гөрі жақсырақ материал саналады.
Диагностика
Гипернатриемия қанның негізгі метаболикалық панелі зерттеуінде натрий концентрациясы 145 ммоль/л-ден жоғары болған кезде қойылады.
Емдеу
Емдеудің негізгі қағидасы – салыстырмалы су жетіспеушілігін жою үшін еркін су беру болып табылады. Суды ауыз жолымен немесе тамырға салу арқылы толықтыруға болады. Суды тамырға ғана салуға болмайды (себебі осмолярлық мәселелер қан ағынындағы қызыл қан клеткаларының жарылуына алып келеді), бірақ оны декстроза (қант) немесе физиологиялық тұз ерітіндісімен бірге тамырға салуға болады. Дегенмен, гипернатриемияны тым жылдам түзету өте қауіпті болуы мүмкін. Дене (әсіресе ми) жоғары натрий концентрациясына бейімделеді. Осы бейімделу болғаннан кейін, еркін суды жылдам құйып, натрий концентрациясын күрт төмендету ми жасушаларына судың ағылып кіруіне және олардың ісінуіне себеп болады. Бұл мидың ісінуіне (церебральді эдемаға) әкелуі мүмкін, соның салдарынан құрысулар, мидың қанағаттандырмайтын зақымдануы немесе өлімге соқтыруы мүмкін. Сондықтан, маңызды гипернатриемияны электролиттік тепе-теңдікті емдеу тәжірибесі бар дәрігер немесе басқа да медициналық қызметкер мұқият емдеуі керек. Сонымен қатар, конгестивті жүрек жеткіліксіздігінде тиазидті диуретиктерді (мысалы, хлорталидон) немесе нефропатияда кортикостероидтар сияқты арнайы емдеулер де қолданылуы мүмкін.