Ханс Беллмер: Сюрреалистік қуыршақтар мен фотосуреттер шебері

Кіріспе

Неміс суретшісі және фотографы Ханс Беллмер (13 наурыз 1902 – 24 ақпан 1975) – неміс суретшісі, ең белгілісі – 1940 жылғы «Histoire de l’œil» басылымына иллюстрация ретінде жасалған суреттері мен гравюралары, сондай-ақ 1930 жылдардың ортасында жасаған толық мөлшерлі әйел қуыршақтары. Көркем және фотосурет тарихшылары оны сюрреалистік фотограф деп есептейді.

Өмірбаян

Белмер Германия империясының бір бөлігі болған Катовиц қаласында (қазіргі Польшаның Катовице қаласы) дүниеге келген. 1926 жылға дейін ол өзінің жарнама компаниясында суретші болып жұмыс істеді. Белмер әліппелер сериясын және олардың суреттерін жасаумен танымал. Оның өнер түрін таңдауына Оскар Кокошканың (Der Fetisch, 1925) жарияланған хаттарын оқу әсер етті. Белмердің қуыршақ жобасына оның жеке өміріндегі бірқатар оқиғалар себеп болған деп айтылады. Ханс Беллмер әкесімен физикалық дағдарысқа ұшырауға себепші болып, өзінің көркем шығармашылығын балалық бойынсұнбаушылықпен және қатал және әзілсіз аталық билікке деген ренішпен байланыстырады. Бәлкім, бұл әдебиетте Белмердің өз өнерін әкесімен, полициямен және ақыр соңында фашизм мен мемлекетке қарсы күрес ретінде насихаттауын жалпыға бірдей, сұрақсыз қабылдаудың бір себебі болар. Оның жеке өміріндегі оқиғаларға 1932 жылы әдемі жасөспірім туысымен кездесу (әлде басқа да қол жетпес сұлулықтар), Жак Оффенбахтың «Хоффманның әңгімелері» қойылымына қатысу (онда адам автоматқа ғашық болып қалады) және оның ескі ойыншықтарының қорапшасын алу жатады. Осы оқиғалардан кейін ол алғашқы қуыршақтарын құрастыруға кірісті. Белмер өзінің шығармаларында жас қыз кезіндегі қуыршақты жыныстық сипатқа ие етті. Қуыршақтар «шарлы буындар» принципімен жасалды, ол XVI ғасырдағы Кайзер Фридрих мұражайындағы екі ағаш қуыршақпен рухландырылды. Джонатан Хиршфельд (бұдан әрі дәлелдемесіз) Беллмер өзінің қуыршақ жобасын нацистік партияның фашизміне қарсы тұру үшін бастағанын мәлімдеді, жаңа неміс мемлекетін қолдамайтын жұмыс жасамағанын айтты. Оның қуыршақтары (осы пікірге сәйкес) Германияда танымал болған кемелді дене құрметіне бағытталған. Ол 1935 жылы Парижге барып, Пауль Элуар сияқты адамдармен байланысқа түсті, бірақ әйелі Маргарет туберкулезден қайтыс болғандықтан Берлинге оралды. Белмер алғашқы қуыршақты 1933 жылы Берлинде шығарды. Көптен бері жоғалған, бірақ құрастыруды Bellmer оның құрылысы кезінде түсірген шамамен екі ондаған фотосуреттерінің арқасында дұрыс сипаттауға болады. Құмыраның биіктігі 56 дюйм, оның денесін зығыр талшығынан, желімнен және гипстен жасады; айнек көздері бар, бас тәрізді маскасы бар, ұзын, тазаланбаған парик; және қоян-қолтықтан немесе доуэлл тағандарынан жасалған аяқтар. Бұл аяқтардың бірі ағаштан жасалған, шабақ тәрізді аяқпен аяқталады; екіншісі тізе мен буынға жалғастырылған, табиғи гипстен жасалған қабыққа салынған. Жобаның дамуы барысында Беллмер қуыс гипстен аяқтарды жасады, олардың беті мен тізелері ағаштан жасалған шармен жалғастырылды. Алғашқы мүсінде қол жоқ еді, бірақ Беллмер бір ағаш қолды тапқан немесе тапқан, ол суретшінің 1934 жылғы атаусыз фотосуреттегі және кейінірек жасалған бірнеше фотосуреттердегі қуыршақ бөлшектерінің қатарында пайда болды. Белмердің 1934 жылы Германияда жеке басылымда шығарылған «The Doll (Die Puppe)» атты анонимді кітабында Белмердің алғашқы қуыршағының «tableaux vivants» (тірі суреттер) сериясына орналастырылған 10 қара-ақ фотосуреті бар. Ол оқшауланып жұмыс істегендіктен, кітап оған берілмеген, ал оның фотосуреттері Германияда танымал болмады. Дегенмен Белмердің еңбегін нацистік партия «асық» деп жариялады, ал ол 1938 жылы Германиядан Францияға қашуға мәжбүр болды, онда Белмердің еңбегін Андре Бретонның айналасындағы сюрреалистер құптай алды. Ол соғыста жалған паспорттар жасап, француз қарсыластарына көмектесті. Ол 1939 жылдың қыркүйегінен 1940 жылдың мамыр айында Фейк соғысының соңына дейін Германия азаматтары үшін кірпіш фабрикасы болған Экс-ан-Прованс қаласындағы Камп-де-Милл түрмесінде қамалды. Соғыстан кейін Белмер өмірінің қалған бөлігін Парижде өткізді. Ол 1960 жылдары жұмыс істеуін жалғастырды. Белмер өзінің шығармашылығы туралы былай деді: «Бұл жерде форманың, мағынаның және сезімнің мүлдем жаңа бірлігі: ойлап табуға немесе жазуға келмейтін тілдік бейнелер. Олар айнадан жасалған полипланға ұқсайтын жаңа, көп қырлы объектілерді құрайды. Ол Père Lachaise зиратында Зюрннің қасына «Белмер – Зюрн» деп белгіленген қабірімен жерленді. Сонымен қатар, режиссер Мамору Оши фильмнің әсерін Белмердің қуыршақтарынан алған. 2001 жылғы Silent Hill 2 видеоойынындағы Манекин есімді жәндік Беллмердің қуыршақтарына қатты ұқсайды. Алайда, ойынның монстр дизайнері Масахиро Ито бұл ойынға қатысты пікір білдіріп, олардың Маннекиннің дизайнына әсер етпегенін айтты; оның орнына оның илхам-ойы жапондық дәстүрлі фольклордан келді. Нью-Йорк негізделген авангардтық тобы Naked City өздерінің соңғы альбомы Absinthe-тің қаптамасы мен сыртқы жазбаларында Белмердің қуыршақтарының суреттерін пайдаланды. Ол 2023 жылғы Transatlantic телесериалында бейнеленді.

Bellmer was born in the city of Kattowitz, then part of the German Empire (now Katowice, Poland). Up until 1926, he worked as a draftsman for his own advertising company. Bellmer is most famous for the creation of a series of dolls as well as photographs of them. He was influenced in his choice of art form in part by reading the published letters of Oskar Kokoschka (Der Fetisch, 1925). Bellmer's doll project is also said to have been catalysed by a series of events in his personal life. Hans Bellmer takes credit for provoking a physical crisis in his father and brings his own artistic creativity into association with childhood insubordination and resentment toward a severe and humorless paternal authority. Perhaps this is one reason for the nearly universal, unquestioning acceptance in the literature of Bellmer's promotion of his art as a struggle against his father, the police, and ultimately, fascism and the state. Events of his personal life also including meeting a beautiful teenage cousin in 1932 (and perhaps other unattainable beauties), attending a performance of Jacques Offenbach's Tales of Hoffmann (in which a man falls tragically in love with an automaton), and receiving a box of his old toys. After these events, he began to actually construct his first dolls. In his works, Bellmer explicitly sexualized the doll as a young girl. The dolls incorporated the principle of "ball joint", which was inspired by a pair of sixteenth century articulated wooden dolls in the Kaiser Friedrich Museum Jonathan Hirschfeld has claimed (without further argumentation) that Bellmer initiated his doll project to oppose the fascism of the Nazi Party by declaring that he would make no work that would support the new German state. Represented by mutated forms and unconventional poses, his dolls (according to this view) were directed specifically at the cult of the perfect body then prominent in Germany. He visited Paris in 1935 and made contacts there, such as Paul Éluard, but returned to Berlin because his wife Margarete was dying of tuberculosis. Bellmer produced the first doll in Berlin in 1933. Long since lost, the assemblage can nevertheless be correctly described thanks to approximately two dozen photographs Bellmer took at the time of its construction. Standing about fifty six inches tall, the doll consisted of a modeled torso made of flax fiber, glue, and plaster; a mask like head of the same material with glass eyes and a long, unkempt wig; and a pair of legs made from broomsticks or dowel rods. One of these legs terminated in a wooden, club like foot; the other was encased in a more naturalistic plaster shell, jointed at the knee and ankle. As the project progressed, Bellmer made a second set of hollow plaster legs, with wooden ball joints for the doll's hips and knees. There were no arms to the first sculpture, but Bellmer did fashion or find a single wooden hand, which appears among the assortment of doll parts the artist documented in an untitled photograph of 1934, as well as in several photographs of later work. Bellmer's 1934 anonymous book, The Doll (Die Puppe), produced and published privately in Germany, contains 10 black and white photographs of Bellmer's first doll arranged in a series of "tableaux vivants" (living pictures). The book was not credited to him, as he worked in isolation, and his photographs remained almost unknown in Germany. Yet Bellmer's work was eventually declared "degenerate" by the Nazi Party, and he was forced to flee Germany to France in 1938, where Bellmer's work was welcomed by the Surrealists around André Breton. He aided the French Resistance during the war by making fake passports. He was imprisoned in the Camp des Milles prison at Aix en Provence, a brickworks camp for German nationals, from September 1939 until the end of the Phoney War in May 1940. After the war, Bellmer lived the rest of his life in Paris. He continued working into the 1960s. Of his own work, Bellmer said, "What is at stake here is a totally new unity of form, meaning and feeling: language images that cannot simply be thought up or written up They constitute new, multifaceted objects, resembling polyplanes made of mirrors As if the illogical was relaxation, as if laughter was permitted while thinking, as if error was a way and chance, a proof of eternity.”

Bellmer died 24 February 1975 of bladder cancer. He was buried beside Zürn at Père Lachaise Cemetery with a tomb marked "Bellmer – Zürn". Additionally, director Mamoru Oshii has referred to Bellmer's dolls as an inspiration for the film. A creature from the 2001 video game Silent Hill 2 named Mannequin bears a strong resemblance to Bellmer's dolls. However, Masahiro Ito, the monster designer of the game, commented on this saying that they had no influence on his design of the Mannequin; instead his inspiration came from traditional Japanese folklore. The New York–based avant garde band Naked City used images of Bellmer's dolls for the front cover and liner notes of their final album, Absinthe * He was portrayed in the 2023 TV series Transatlantic.