Жанна Баре: Әлемді айналып сапарлаған алғашқы әйел
Jeanne Baret
Жанна Баре – әйелдер арасындағы тұңғыш дүркінді саяхат жасаған француз саяхатшысы, ботанигі. 1766-69 ж. Бугенвиль экспедициясында ер адам кейпінде қатысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз зерттеушісі, табиғатты зерттеуші, ботаник (1740–1807)
French explorer, naturalist, botanist (1740–1807)
Жанна Баре (ʒan ba.ʁɛ; 27 шілде 1740 – 5 тамыз 1807) 1766–1769 жылдары Луи Антуан де Бугенвиллдің «La Boudeuse» және «Étoile» кемелерімен жасаған экспедициясының мүшесі болды. Баре теңіз жолымен жер шарын толық айналып шыққан алғашқы әйел ретінде танылады. Жанна Баре экспедицияға ер адам болып кіріп, өзін Жан Баре деп таныстырды. Ол экспедицияның табиғаттанушысы Филипбер Коммерсонның (ағылшын тілінде Commerson) жеке көмекшісі ретінде Бугенвильдің кемелері Франциядан аттанғанға дейін жұмыс істеді. Бугенвильдің мәлімдемесіне сәйкес, Баре өзі де сабалы ботаник болған.
Jeanne Baret (ʒan ba.ʁɛ; 27 July 1740 – 5 August 1807) was a member of Louis Antoine de Bougainville's expedition on the ships La Boudeuse and Étoile in 1766–1769. Baret is recognized as the first woman to have completed a voyage of circumnavigation of the globe, which she did via maritime transport. Jeanne Baret joined the expedition disguised as a man, calling herself Jean Baret. She enlisted as valet and assistant to the expedition's naturalist, Philibert Commerçon (anglicized as Commerson), shortly before Bougainville's ships sailed from France. According to Bougainville's account, Baret was herself an expert botanist.
Ерте өмір
Жанна Барет 1740 жылғы 27 шілдеде Францияның Бургундия аймағындағы Ла-Комель ауылында дүниеге келген. Оның крещениеден өткені туралы жазба сақталған және ол Жан Барет пен Жанна Пошардың заңды баласы екенін көрсетеді. Оның әкесі күндізгі жұмысшы болып жұмыс істеген және оқу-жазуды білмейтін болған сықпайды, себебі ол шіркеу тізіліміне қол қоймаған. Бареттің балалық шағы мен жастық кезеңі туралы көп мәлімет жоқ. Кейін ол Бугенвиллге өзінің жетім қалғанын және еркек кейпінде жүруге дейін сот ісінен байлығын жоғалтқанын айтқан. Оның анасы Жанна туылғаннан кейін 15 ай өткен соң, ал әкесі 15 жасында қайтыс болған. Тарихшылар оның Бугенвиллге берген әңгімесінің кейбір бөліктері Комерсонды оның маскировкасына қатысқандығынан тазалау үшін ойлап тапқандықтарын айтады. Бургундия сол кезде Францияның шаруалардың жағдайы тұрғысынан артта қалған провинцияларының бірі болды, сондықтан Бареттің отбасының өте кедей болуы мүмкін. Бареттің өмірінің бір құпиясы – ол білімнің негіздерін қалай алғаны, өйткені оның кейінгі заңды құжаттарға қойған қолтаңбасы оның сауатсыз еместігін көрсетеді. Оның бірінші биографы Глинис Ридли оның анасы гугеноттардан шыққан болуы мүмкін екенін ұсынады, бұл топ сол кездегі шаруаларға қарағанда оқу-жазу білімі жоғары болған. Тағы бір биограф, Джон Данмор, оның шіркеу пасторынан сабақ алғанын немесе жергілікті ақсүйектердің бірі оны қайырымдылыққа алып, оқытқанын болжайды (немесе 1756 жылы туған немересінің тууы). Оның алғашқы қолтаңбасы 1764 жылға дейін сақталған, бұл оған Комерсон жазуды үйреткен болуы мүмкін, мүмкін оның жұмысына көмектесу үшін. Ол әрқашан өзінің атына "Барре" деп қол қоятын.
Jeanne Baret was born on 27 July 1740, in the village of La Comelle in the Burgundy region of France. Her record of baptism survives and identifies her as the legitimate issue of Jean Baret and Jeanne Pochard. Her father is identified as a day laborer and seems likely to have been illiterate, as he did not sign the parish register. Little is known of Baret's childhood or young adulthood. She later told Bougainville that she had been orphaned and lost her fortune in a lawsuit before taking to disguising herself as a man. Her mother died 15 months after Jeanne was born and her father when she was 15. Historians agree that some details of the story she gave Bougainville were a fabrication to shield Commerson from complicity in her disguise. Burgundy was at this time one of the more backward provinces of France in terms of the condition of the peasant classes, and it is likely that Baret's family was quite impoverished. One of the mysteries of Baret's life is how she obtained at least the rudiments of an education, as her signature on later legal documents provides evidence that she was not illiterate. One of her biographers, Glynis Ridley, suggests that her mother might have been of Huguenot extraction, a group that had a higher tradition of literacy than was otherwise typical of the peasant classes of the time. Another biographer, John Dunmore, suggests that she was taught by the parish priest or taken on as a charity case by a member of the local gentry. (or the birth of her godson in 1756). Her first known signature is in 1764, making it more likely she was taught to write by Commerson, perhaps to help him with his work. She always signed her own name 'Barret'.
Коммерсонмен қарым-қатынасы
1760 және 1764 жылдар аралығында Барет 1760 жылы үйленгеннен кейін Ла Комельден оңтүстікке қарай Тулон-сюр-Арукске қоныс аударған Коммерсонның үй шаруасын жүргізуші болып жұмысқа орналасты. Коммерсонның әйелі, ол приход пасторының әпкесі еді, 1762 жылы сәуірде ұл туып, көп ұзамай қайтыс болды, және Барет сол кезде, егер бұрын болмаса, Коммерсонның үй шаруашылығын басқарып алған сияқты. Барет пен Коммерсонның жеке қарым-қатынастары болғаны анық, өйткені Барет 1764 жылы жүкті болды. Сол кездегі француз заңына сәйкес, некеден тыс жүкті әйелдер «жүктілік туралы куәлік» алып, онда өздерінің туа біткен баласының әкесінің атын атаулары керек еді. 1764 жылдың тамызында Бареттің куәлігі сақталған; ол алыстағы қалада тіркеліп, үйлерінен едәуір қашықтықта жүрген екі беделді адамның куәлігімен расталды. Ол баланың әкесін атаудан бас тартты, бірақ тарихшылар оның Коммерсон екендігіне күмәнданбайды және оның адвокаты мен куәгерлерімен келісім жасасқан да Коммерсон болды. Көп ұзамай Барет пен Коммерсон бірге Парижге көшіп барды, онда ол үй шаруасын жалғастырды. Барет осы кезеңде «Жанна де Боннефой» есімін қолданған көрінеді. 1764 жылы желтоқсанда туған баласына Жан Пьер Баре деген ат берілді. Барет баланы Париждің табылушылар ауруханасына тапсырды. Ол тез арада асыраушы ананың қолына берілді, бірақ 1765 жылдың жазында қайтыс болды. (Коммерсон өзінің заңды ұлын күйеуінен туған күйеуінің қайын ағасының қамқорлығына Тулон-сюр-Аруда қалдырды және оны өмірінде ешқашан көрмеді.) Екінші ұлы, Аймэ Эжен Проспер Боннефой, 1766 жылы мамыр айында Париждегі «Дьё» ауруханасында дүниеге келді. Бұл баланың тағдыры белгісіз, бірақ ол 1775 жылға дейін қайтыс болған сияқты. 1765 жылы Коммерсон Бугенвиль экспедициясына шақырылды. Ол жиі денсаулығы нашар болғандықтан, қабылдауға тартынды; Бареттің медбике ретінде, сондай-ақ үй шаруасын жүргізуде, жинақтары мен қағаздарын басқаруда көмекке мұқтаж болды. Оның тағайындалуы оған патшалық қаражат есебінен төленетін қызметші алуға мүмкіндік берді, бірақ бұл уақытта әйелдерге француз әскери кемелеріне мүлдем тыйым салынды. Бір кезде Бареттің өзін еркек етіп жамынып, Коммерсонды ертіп жүру идеясы туды. Ол экспедицияға кеме кетер алдында қосылып, Коммерсонға жат адам болып көрінуі керек еді. Парижден кетер алдында Коммерсон өсиетнама жазып, «менің үй шаруасын жүргізетін Жанна Баретке», 600 ливр сомасын, сондай-ақ олардың париждік пәтеріндегі жиһаздарды және төленбеген жалақысын қалдырды. Осылайша, Барет Бугенвильдің назарынан өзін қорғау үшін ойлап тапқан оқиғасы Коммерсонды араласудан қорғауға бағытталған болса да, олардың бұрынғы қарым-қатынасының айқын құжаттық дәлелі бар және Коммерсонның өзі жоспарға қатысқан жоқ деп есептеу қиын.
At some point between 1760 and 1764, Baret became employed as housekeeper to Commerson, who had settled in Toulon sur Arroux, some to the south of La Comelle, upon his marriage in 1760. Commerson's wife, who was the sister of the parish priest, died shortly after giving birth to a son in April 1762, and it seems most likely that Baret took over management of Commerson's household at that time, if not before. It is also evident that Baret and Commerson shared a more personal relationship, as Baret became pregnant in 1764. French law at that time required women who became pregnant out of wedlock to obtain a "certificate of pregnancy" in which they could name the father of their unborn child. Baret's certificate, from August 1764, survives; it was filed in a town away and witnessed by two men of substance who likewise had travelled a considerable distance from their homes. She refused to name the father of her child, but historians do not doubt that it was Commerson and that it was Commerson who had also made the arrangements with the lawyer and witnesses on her behalf. Shortly afterwards, Baret and Commerson moved together to Paris, where she continued in the role of his housekeeper. Baret apparently used the name "Jeanne de Bonnefoy" during this period. Her child, born in December 1764, was given the name Jean Pierre Baret. Baret gave the child up to the Paris Foundlings Hospital. He was quickly placed with a foster mother but died in the summer of 1765. (Commerson had left his legitimate son from his marriage in the care of his brother in law in Toulon sur Arroux and never saw him again in his lifetime.) A second son, Aimé Eugĕne Prosper Bonnefoy, was born at the Hôtel Dieu in Paris in May 1766. The fate of this child is unknown but he appears to have died before 1775. In 1765, Commerson was invited to join Bougainville's expedition. He hesitated in accepting because he was often in poor health; he required Baret's assistance as a nurse as well as in running his household and managing his collections and papers. His appointment allowed him a servant, paid as a royal expense, but women were completely prohibited on French navy ships at this time. At some point, the idea of Baret disguising herself as a man in order to accompany Commerson was conceived. To avoid scrutiny, she was to join the expedition immediately before the ship sailed, pretending to be a stranger to Commerson. Before leaving Paris, Commerson drew up a will in which he left to "Jeanne Baret, known as de Bonnefoi, my housekeeper", a lump sum of 600 livres along with back wages owed and the furnishings of their Paris apartment. Thus, while the story Baret concocted for Bougainville's benefit to explain her presence on board ship was carefully designed to shield Commerson from involvement, there is clear documentary evidence of their previous relationship, and it is highly improbable that Commerson was not complicit in the plan himself.
Бугенвильмен бірге
Барет пен Коммерсон 1766 жылдың желтоқсан айының соңында Рошфорт портында Бугенвиль экспедициясына қосылды. Олар "Этоил" кемесіне тағайындалды. Коммерсон сапарға алып келген жабдықтардың көптігіне байланысты кеме капитаны Франсуа Шенар де ла Жирудей өзінің үлкен кабинасын Коммерсон мен оның "ассистентіне" берді. Бұл Баретке толы кемеде болғаннан гөрі көбірек жеке өмірге мүмкіндік берді. Атап айтқанда, капитан кабинасы Баретке жеке дәретханаға кіруге мүмкіндік берді, сондықтан ол экипаждың басқа мүшелерімен ортақ дәретхананы пайдаланудың қажеті болмады. Бугенвильдің жарияланған есебінен басқа, Бареттің оқиғасы экспедицияның тағы үш естелігінде кездеседі: Коммерсон мен Пьер Дюклос Гюйот бірлесіп жазған күнделік; Будеуздегі жолаушы Нассау принці Сигеннің күнделігі; және "Этоил" кемесіндегі хирург Франсуа Вивестің естелігі. Вивестің Барет туралы айтары көп, бірақ оның естелігі мәселелі, өйткені ол және Коммерсон сапар бойы жаман қарым-қатынаста болды, ал оның есебі – көбінесе жазылған немесе кейін түзетілген – Коммерсон мен Баретке бағытталған ымдаулар мен жаман пікірлерге толы. Коммерсон саяхаттың басында теңіз ауруынан және аяғындағы қайталанатын жарадан қатты зардап шекті, ал Барет уақытының көп бөлігін оған күтім жасауға жұмсаған болуы мүмкін. "Шегін кесіп өту" рәсімінен басқа, оны Коммерсон мемуарларында егжей-тегжейлі сипаттаған, "Этоил" Монтевидеоға жеткенше ботаниктерге көп жұмыс болған жоқ. Олар сол жерден айналасындағы жазықтар мен тауларға экспедиция жасады. Коммерсонның аяғы әлі де мазалап, Барет көбінесе ауыр жұмысты – жабдықтар мен үлгілерді тасымалдауды істеген сияқты. Рио-де-Жанейрода – әлдеқайда қауіпті орын, онда "Этоил" кемесінің капелланы келгеннен кейін көп ұзамай құрлықта өлтірілді, Коммерсон аяғы жазылғанша кемеде ресми түрде қамауда болды, бірақ ол және Барет гүлдейтін жүзімнің үлгісін жинады, оны ол Бугенвиллея деп атады. Екінші рет Монтевидеоға келгеннен кейін, өсімдіктерді жинаудың келесі мүмкіндігі Патагонияда болды, ал экспедиция кемелері Магеллан бұғазы арқылы өту үшін қолайлы жел күтіп тұрды. Бұл жерде Барет Коммерсонмен бірге қиын жерлерге экспедиция жасап, батылдығы мен күшімен көзге түсті. Аяғының жарақатынан әлі де ауырып жүрген Коммерсон осы экспедицияларда Баретті өзінің "жүк көтергіші" деп атады. Өсімдіктер, тастар мен қабыршақтарды жинаумен айналысқан қол еңбегінен басқа, Барет сонымен қатар Коммерсонға кемелер Тынық мұхитына кірген апталарда олардың үлгілерін және жазбаларын ұйымдастыруға және каталогтауға көмектесті. Экспедициядан қалған есептер Бареттің жынысы алғаш рет қашан анықталғаны туралы әртүрлі пікір білдіреді. Бугенвильдің айтуынша, Барет әйел екендігі туралы қауесет біраз уақыт бойы тараған, бірақ оның жынысы 1768 жылдың сәуір айында экспедиция Таитиге жеткенге дейін нақтыланбаған. Ол және Коммерсон жағаға қонғаннан кейін Баретті бірден әйел екендігін айқайлаған таитиліктер қоршап алды. Оны ашуланған таитиліктерден қорғау үшін оны кемеге қайтару қажет болды. Бугенвиль бұл оқиғаны Баретпен жеке сұхбаттасуға "Этоил" кемесіне бару мүмкіндігі болғаннан кейін бірнеше аптадан кейін күнделігінде жазды. Өзінің есебінде Вивес Бареттің жынысы туралы саяхаттың басында көптеген болжамдарды баяндап, Баре Ла Жирудеймен тікелей кездескенде евнух екенін мәлімдеді (оның ресми журналы сақталмаған). Бугенвильдің Бареттің Таитиде бетпердесін ашты деген есебі экспедицияның басқа күнделіктеріндегі есептермен расталмайды, бірақ Вивес ұқсас оқиғаны сипаттаса да, онда Баретті кемедегі таитилік Аху торусы бірден әйел деп көрсетті. Вивес сонымен қатар шілде айының ортасында Жаңа Ирландияда болған басқа оқиғаны да баяндады, онда Барет күтпеген жерден ұсталып, киімі шешіліп, экспедициядағы басқа қызметшілердің тобы "тексерілді". Дюклос Гюйот және Нассау Сиген де Бареттің Жаңа Ирландияда әйел екендігі анықталғанын жазды, бірақ егжей-тегжейін айтпады. Аху Тору экспедициямен бірге Францияға оралды және кейіннен Барет туралы ұзақ жауап берді. Қазіргі ғалымдар Аху Тору Баретті трансвестит немесе маху деп ойлаған деп есептейді. Алайда, басқа таитилік тумалар 1769 жылы Джеймс Кук пен 1772 жылы Доминго де Бонечеа сияқты аралға келген қонақтарға Бугенвиль экспедициясында әйел болғанын хабарлады, бұл оның жынысы аралға барған кезде оның кемедегі серіктері білмесе де, таитиліктерге белгілі болғандығын көрсетеді. Тынық мұхитын кезіп өткеннен кейін экспедиция азық-түлік тапшылығына тап болды. Голландиялық Шығыс Индияда (қазіргі Индонезия) қысқа тоқтағаннан кейін кемелер Үнді мұхитындағы Маврикий аралында ұзақ тоқтады. Бұл арал сол кезде "Isle de France" деп белгілі болды және маңызды француз сауда орталығы болды. Коммерсон өзінің ескі досы және әріптес ботаник Пиер Пуавр аралда губернатор болып қызмет ететінін біліп қуанды, ал Коммерсон мен Барет Пуаврдың қонақтары ретінде қалды. Бугенвиль де бұл келісімді белсенді түрде қолдаған болуы мүмкін, өйткені ол экспедициясында заңсыз түрде болған әйелдің мәселесінен құтылуға мүмкіндік берді. Маврикийде Барет Коммерсонның ассистенті және үй шаруашылығын жүргізушісі ретіндегі қызметін жалғастырды. Ол 1770–1772 жылдары Мадагаскар мен Бурбон аралында өсімдіктерді жинауға онымен бірге болған болуы мүмкін. Коммерсон денсаулығымен байланысты үлкен қиындықтарды бастан өткерді және 1773 жылдың ақпанында Маврикийде қайтыс болды. Оның аралда болған уақытында қаржылық жағдайы нашарлаған: оның демеушісі Пуавр Парижге қайтарылып алынған. Ал Барет, бұл уақытта Маврикий астанасы Порт-Луисте мүлікке ие болды.
Baret and Commerson joined the Bougainville expedition at the port of Rochefort in late December 1766. They were assigned to sail on the storeship, the Étoile. Because of the vast quantity of equipment Commerson was bringing on the voyage, the ship's captain, François Chenard de la Giraudais, gave up his large cabin on the ship to Commerson and his "assistant". This gave Baret significantly more privacy than she would have had otherwise on board the crowded ship. In particular, the captain's cabin gave Baret access to private toilet facilities so that she did not have to use the shared head with other members of the crew. In addition to Bougainville's published account, Baret's story figures in three other surviving memoirs of the expedition: a journal kept jointly by Commerson and Pierre Duclos Guyot; a journal by the Prince of Nassau Siegen, a paying passenger on the Boudeuse; and a memoir by François Vivès, a surgeon on the Étoile. Vivès has the most to say about Baret, but his memoir is problematical because he and Commerson were on bad terms throughout the voyage, and his account – largely written or revised after the fact – is full of innuendo and spiteful comments directed at both Commerson and Baret. Commerson suffered badly from both seasickness and a recurring ulcer on his leg in the early part of the voyage, and Baret probably spent most of her time attending to him. Aside from the ceremony of "crossing the line", which Commerson described in some detail in his memoir, there was little for the botanists to do until the Étoile reached Montevideo. There they set out on expeditions to the surrounding plains and mountains. Commerson's leg was still troubling him, and Baret seems to have done much of the actual labour, carrying supplies and specimens. In Rio de Janeiro – a much more dangerous place, where the Étoiles chaplain was murdered ashore soon after their arrival – Commerson was officially confined to the ship while his leg healed, but he and Baret nonetheless collected specimens of a flowering vine, which he named Bougainvillea. After a second visit to Montevideo, their next opportunity to collect plants was in Patagonia while the ships of the expedition were waiting for favourable winds to carry them through the Strait of Magellan. Here Baret accompanied Commerson on the most troublesome excursions over rugged terrain and gained a reputation for courage and strength. Commerson, still hampered by his leg injury, referred to Baret as his "beast of burden" on these expeditions. In addition to the manual labour she performed in collecting plants, stones, and shells, Baret also helped Commerson organize and catalogue their specimens and notes in the weeks that followed, as the ships entered the Pacific. Surviving accounts of the expedition differ on when Baret's sex was first discovered. According to Bougainville, rumours that Baret was a woman had circulated for some time, but her sex was not finally confirmed until the expedition reached Tahiti in April 1768. As soon as she and Commerson landed on shore, Baret was immediately surrounded by Tahitians who cried out that she was a woman. It was necessary to return her to the ship to protect her from the excited Tahitians. Bougainville recorded this incident in his journal some weeks after it happened, when he had an opportunity to visit the Étoile to interview Baret personally. In his account, Vivès reports much speculation about Baret's sex early in the voyage and asserts that Baret claimed to be a eunuch when confronted directly by La Giraudais (whose own official log has not survived). Bougainville's account of Baret's unmasking on Tahiti is not corroborated by the other journal accounts of the expedition, although Vivès describes a similar incident in which Baret was immediately pointed out as a woman by the Tahitian Ahu toru on board the ship. Vivès also describes a different incident on New Ireland in mid July in which Baret was caught off guard, stripped, and "examined" by a group of other servants on the expedition. Duclos Guyot and Nassau Siegen also recorded that Baret had been discovered to be a woman in New Ireland, but without mentioning details. Ahu toru travelled back to France with the expedition and was subsequently questioned at some length about Baret. Modern scholars now believe that Ahu toru thought that Baret was a transvestite, or mahu. However, other Tahitian natives reported the presence of a woman in Bougainville's expedition to later visitors to the island, including James Cook in 1769 and Domingo de Bonechea in 1772, which indicates that her sex was known to the Tahitians if not to her shipmates at the time she visited the island. After crossing the Pacific, the expedition was desperately short of food. After a brief stop for supplies in the Dutch East Indies (now Indonesia), the ships made a longer stop at the island of Mauritius in the Indian Ocean. This island, then known as Isle de France, was an important French trading station. Commerson was delighted to find that his old friend and fellow botanist Pierre Poivre was serving as governor on the island, and Commerson and Baret remained behind as Poivre's guests. Bougainville probably also actively encouraged this arrangement, as it allowed him to rid himself of the problem of a woman illegally onboard his expedition. On Mauritius, Baret continued in her role as Commerson's assistant and housekeeper. She likely accompanied him in plant collecting on Madagascar and Bourbon Island in 1770–1772. Commerson continued to have serious health problems, and he died in Mauritius in February 1773. His financial resources had dwindled during his time on the island: his patron Poivre had been recalled to Paris. Baret, meanwhile, seems to have established herself independently, being granted property in Port Louis, the capital of Mauritius, in 1770.
Кейінгі өмірі
Коммерсон қайтыс болғаннан кейін Барет Порт-Луисте мейрамхана ашты. 1773 жылы жексенбі күндері алкоголь сатқаны үшін оған 50 ливр айыппұл салынды. 1774 жылдың 17 мамырында ол француз армиясының офицері емес, қатардағы әскери қызметкер Жан Дубернатқа үйленді, ол Францияға қайту жолында аралда болған болуы мүмкін. Жанна некесіне шағын қор жинады, бұл ақша мейрамханадан және аралдағы басқа да кәсіптерінен түскен болуы мүмкін. Барет пен оның күйеуі Францияға қашан келгені туралы нақты мәлімет жоқ, бірақ бұл шамамен 1775 жылы болған. 1776 жылдың сәуір айында ол Коммерсонның өсиеті бойынша өзіне тиесілі ақшаны алу үшін тікелей Бас прокурорға жүгінді. Осы ақшаға ол Дубернатпен бірге оның туған жері Сент-Олае, Дордоньдегі елді мекенге қоныстанды. Олар Жаннаның байлығымен мүлік сатып алып, Дубернат пен Жаннаның туған балаларымен бірге тұрды. 1785 жылы Барет Теңіз министрлігінен жылына 200 ливр зейнетақы алды. Осы зейнетақыны тағайындау туралы құжат оған деген құрметті көрсетеді:
After Commerson's death, Baret ran a tavern in Port Louis. She was fined 50 livres for serving alcohol on Sundays in 1773. Then, on 17 May 1774, she married Jean Dubernat, a non commissioned officer in the French Army who was most likely on the island on his way home to France. Jeanne brought a small fortune to her marriage, presumably from the tavern and perhaps other business ventures she ran on the island. There is no record of exactly when Baret and her husband arrived in France, thus completing her voyage of circumnavigation. Most likely it was sometime in 1775. In April 1776, she received the money that was due to her under Commerson's will after applying directly to the Attorney General. With this money, she settled with Dubernat in his native village of Saint Aulaye, Dordogne where they bought property with Jeanne's wealth and lived with both Dubernat's and Jeanne's nieces and nephews. In 1785, Baret was granted a pension of 200 livres a year by the Ministry of Marine. The document granting her this pension makes clear the high regard with which she was held by this point:
Жанна Барре, жасырынған күйінде, г-н де Бугенвиль басқаратын кемелердің бірімен жер шарын айналып келді. Ол өзін дәрігер және ботаник м. де Коммерсонға көмектесуге арнады және осы ғалымның еңбегі мен қауіп-қатерлерін батылдықпен бөлісті. Оның мінез-құлқы үлгілі болды және г-н де Бугенвилл оны жоғары бағалады. Осылайша, оған жылына екі жүз ливр зейнетақы тағайындалды, ол мүгедек әскери қызметкерлер қорынан төленді. Бұл зейнетақы 1785 жылдың 1 қаңтарынан бастап төленеді. Ол 1807 жылдың 5 тамызында Сент-Олаеде 67 жасында қайтыс болды.
Jeanne Barré, by means of a disguise, circumnavigated the globe on one of the vessels commanded by Mr de Bougainville. She devoted herself in particular to assisting Mr de Commerson, doctor and botanist, and shared with great courage the labours and dangers of this savant. Her behaviour was exemplary and Mr de Bougainville refers to it with all due credit His Lordship has been gracious enough to grant to this extraordinary woman a pension of two hundred livres a year to be drawn from the fund for invalid servicemen and this pension shall be payable from 1 January 1785. She died in Saint Aulaye on 5 August 1807, at the age of 67.
Мұра және дау-дамай
Коммерсон жинаған көптеген өсімдіктерге достары мен таныстарының есімдерін берген. Ол Мадагаскардан тапқан, жапырақтары қою жасыл, гүлдері ақ түсті биік бұтаға *Baretia bonafidia* деген ат қойды. Бірақ Коммерсонның бұл туысқа берген аты сақталмады, өйткені оның хабарлары Парижге жеткен кезде ол-ақ танымал болған еді. Коммерсонның құрметіне жетпістен астам түр аталса, тек біреуі – *Solanum baretiae* – Баретті құрметтейді. Нью-Йорк ботаникалық бағында Коммерсонға тиесілі деп саналатын, бірақ Барет онымен бірге жинаған өсімдік нусқасы сақталған. 2018 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Плутондағы бір тау тізбегіне оның есімін берді. Көп жылдар бойы Бугенвильдің жарияланған күнделігі – сол заманда француз және ағылшын тілдерінде кең таралған бестселлер – Барет туралы ақпараттың жалғыз қолжетімді көзі болды. Соңғы зерттеулер оның өміріне қатысты қосымша мәліметтер мен құжаттарды ашты, бірақ көптеген жаңа ақпараттар көпшілікке, әсіресе Франциядан тыс жерлерде, жақсы танылмады және қолжетімсіз болды. Барет туралы алғашқы ағылшыл тіліндегі өмірбаянын Джон Данмор 2002 жылға дейін жарияламады, содан кейін ол тек Жаңа Зеландияда ғана жарық көрді. Басқа мақалалар ғылыми журналдарда ғана жарияланды. 2010 жылы Глинис Ридлидің «Жанна Бареттің ашылуы» атты өмірбаяны Бареттің есімін кеңірек аудиторияға жеткізіп, оның өміріне қатысты бұрынғы қате түсініктерді жоюға көмектесті. Дегенмен, Ридлидің өмірбаяны кейбір рецензенттер тарапынан басқа біріншілік немесе екіншілік көздермен расталмаған күмәнді болжамдарға сүйенгені үшін сынға алынды. Француз зерттеушілерінің жаңа зерттеулері Жанна Бареттің өмірі туралы нақты мұрағаттық мәліметтерді ұсынды, сондай-ақ Даниэль Клодтың 2020 жылы жарық көрген «Әлемді шарлаған әйелді іздеу» атты жаңа өмірбаяны да жарық көрді. 2020 жылдың 27 шілдесінде Google оның 280 жылдық туған күнін Google Doodle арқылы атап өтті. Жанна Барет Әмитав Гоштің 2008 жылғы «Аққу теңізі» романында еске алынады: ойдан шығарылған кейіпкер Паулет Ламберт «Филипп пен Жанна Коммерсонды» өзінің «әжесі мен атасы» деп атайды.
Commerson named many of the plants he collected after friends and acquaintances. One of them, a tall shrub with dark green leaves and white flowers that he found on Madagascar, he named Baretia bonafidia. But Commerson's name for this genus did not survive, as it had already been named by the time his reports reached Paris; While over seventy species are named in honor of Commerson, only one, Solanum baretiae, honors Baret. The New York Botanical Garden includes a plant specimen, attributed to Commerson but believed to be collected by Baret with him, in their herbarium. In 2018, the International Astronomical Union named a mountain range on Pluto for her. For many years, Bougainville's published journal – a popular bestseller in its day, in the original French as well as in English translations – was the only widely available source of information about Baret. More recent scholarship has uncovered additional facts and documentation about her life, but much of the new information remained little known and inaccessible to the general public, particularly outside France. The first English language biography of Baret, by John Dunmore, was not published until 2002, and then only in New Zealand. Other articles appeared only in scholarly journals. The 2010 biography of Baret by Glynis Ridley, The Discovery of Jeanne Baret, brought Baret to the attention of a wider audience and helped to overturn some of the old misconceptions about her life. However, Ridley's biography has also been highly criticized by some reviewers for its reliance on improbable chains of speculation that are not corroborated by any other primary or secondary sources. New research by French researchers has provided clearer archival information on Jeanne Baret's life, as has a new biography by Danielle Clode, In Search of the Woman who Sailed the World, published in 2020. On 27 July 2020, Google celebrated her 280th birthday with a Google Doodle. Jeanne Baret is referred to in Amitav Ghosh's 2008 novel Sea of Poppies: The fictional character Paulette Lambert identifies "Philippe and Jeanne Commerson" as her "grand uncle and grand aunt".