Кіріспе
Chrysler-дің Dodge және Plymouth компаниялары шығарған шағын автомобиль.
Neon – 1994 жылдың қаңтарынан 2005 жылға дейін американдық Chrysler корпорациясы екі буын бойы өндірген шағын автомобиль. Ол алдыңғы қозғалтқышты және алдыңғы жетектегі жүйенің орналасуымен, екі есікті және төрт есікті седан түрлерінде жасалған. АҚШ және Канадада ол Dodge немесе Plymouth деп сатылды, ал Еуропа, Мексика, Жапония, Оңтүстік Корея, Египет, Австралия, Оңтүстік Африка және Оңтүстік Америкада Chrysler деп таңбаланды. Neon өндіріс кезеңінде, 1995 жылғы модельден бастап 2005 жылға дейін әртүрлі нұсқалар мен конфигурацияларда ұсынылды. Neon таңбасы 2016 жылы Мексика нарығы үшін Fiat Tipo седанының қайта таңбаланған түрі – Dodge Neon ретінде қайта жандандырылды. Neon тұжырымын 1987 жылы Chrysler компаниясы American Motors Corporation (AMC) компаниясын сатып алғаннан кейін компанияға келген Chrysler дизайнерлері жасаған.
Бірінші буын (1994)
Неонның бірінші буыны 1994 жылғы қаңтарда ұсынылып, 1999 жылғы тамызға дейін өндірілді. Ол төрт есікті седан және екі есікті купе нұсқаларында қол жетімді болды. Қол жетімді қозғалтқыштар Chrysler компаниясының 2.0 литрлік 4 цилиндрлі қозғалтқышының SOHC және DOHC нұсқаларынан тұрды, олар 6000 айналымда және 5000 айналымда немесе тиісінше 6500 айналымда және 5600 айналымда қуаттылық беретін еді; беріліс қорабы опциялары 3 жылдамдықты Torqueflite автоматты немесе 5 жылдамдықты механикалық болды. Автомобиль АҚШ және Канадада Dodge және Plymouth маркаларымен сатылды; Мексикада және Перс шығанағы елдерінде Dodge және Chrysler маркаларымен, ал Еуропа, Австралия және басқа экспорттық нарықтарда Chrysler Neon ретінде сатылды. Неонның жарыққа шығуымен бірге, Chrysler корпорациясының президенті Боб Латц: «Детройтта ежелгі мақал бар: «Жақсы, жылдам немесе арзан. Кез келген екеуін таңдаңыз». Біз мұны қабылдамаймыз», – деді. Жапон баспасөзі Неонды «жапон автокөлігін өлтіруші» деп атады, себебі жапондық «көпіршік экономикасының» күйреуінен ақша құнының өсуіне және Неонның өндіріс құнының төмен болуына байланысты. Неон Жапонияда сатылған алғашқы Chrysler кішкентай автокөлігі болды, бірақ назар аударуға қарамастан, 1996 жылдың маусымы мен желтоқсаны аралығында Жапонияда бар болғаны 994 дана сатылды. Жапон үкіметінің өлшемдеріне сәйкес, Неон «қалыпты өлшемдегі жолаушылар көліктері» салық тобына жатты, бұл жапон иелеріне қосымша жылдық жол салығын төлеуге міндеттеді, бұл сатуға әсер етті. Неон сыртқы түрі, бағасы және қуаты үшін Honda Civic DX, Civic EX, Nissan Sentra, Ford Escort ZX2, Toyota Corolla, Saturn S Series (SOHC нұсқалары үшін) және DOHC нұсқалары үшін, сондай-ақ Chevrolet Cavalier Base және LS модельдері сияқты бәсекелес көліктермен салыстырғанда мақтау алды. Car and Driver журналы DOHC 5 жылдамдықты беріліс қорабымен жабдықталған Neon R/T-ді сынап көрді және оның 0-ден 60 шақырым/сағат жылдамдыққа 7,6 секундта, ал 1/4 мильді 16,0 секундта жүгіре алатынын хабарлады. Бірінші буын Неон SCCA Solo автокросс және шоурумдағы жарыстарда бәсекеге қабілетті болды.
Жабдық
Неонда стандартты емес опциялар болды, соның ішінде артқы есіктерде электр терезелерінің болмауы. Неонның кейбір базалық түстері, қызыл және қара сияқты, боялмаған, түсті пластиктен жасалған бампер қақпақтарына ие болды. Бұл қаптамалар, бояу сияқты жылтыр болмаса да, сызаттар мен ұқыпсыздықтарды аз көрінетін зақыммен сіңіретін. 1995 және 1996 жылғы Highline орта деңгейлі модельдері көпіршік тәрізді дизайнмен дөңгелек қақпақтарын қолданды. Алғашқыда Неон көптеген жарық түстерде қол жетімді болды, оның ішінде нитро сары-жасыл, лапис көк, аква және маджента. 1998-1999 жылғы модельдерге келгенде бояу түстерінің таңдауы көбінесе сатып алушылар дәстүрлі тонды таңдағандықтан, қарапайымданып кетті. Австралия нарығында Chrysler Neons екі модельде – SE және жақсы жабдықталған LX түрінде ұсынылды. Кейін LX моделі 1999 жылы жаңартылған модельмен бірге LE моделімен ауыстырылды. Жапонияда тек седан нұсқасы ғана ұсынылды. Бұл Австралия нарығында сатылатын нұсқаларға өте ұқсас болды. Ол жапондық ережелерге сәйкес артқы шамдардың жанында сары шамдармен және алдыңғы дөңгелектің артындағы крылоға орнатылған бүйірлік көрсеткіштермен жабдықталды. АҚШ-та модельдер қатары Base, Highline және Sport түрлерінде әртүрлі стильдермен және опциялармен басталып, бірақ модельдердің атаулары жиі өзгерді (басқа да жиынтықтар Expresso, SE, ES, SXT, ACR және R/T кірді). Еуропада автомобиль 1.8 литрлік қозғалтқышпен қол жетімді болды. Еуропаға бір ғана лимиттік модель – платина түсіндегі CS моделі жеткізілді. Ол SOHC қозғалтқышымен, Солтүстік Америкалық R/T стандартындағы шассимен (біраз төмендетілген, артқы және алдыңғы), артқы спойлермен, бірегей жеңіл қорытпа дөңгелектерімен, стандартты былғары интерьермен, қос тот баспайтын болаттан жасалған құбырлармен, алты дискілік CD алмастырғышымен және 5 жылдамдықты механикалық қоробкамен жабдықталды.
ACR
DOHC қозғалтқышымен бірге қол жетімді ACR Neon, төрт дөңгелекті дискілі тежегіштерге, 1995–1996 модельдер үшін реттелмейтін Arvin амортизаторларына және 1997–1999 модельдер үшін реттелетін Koni амортизаторларына, қалың стабилизаторларға, қатты аспалы буксаларға, жылдам рульді басқаруға, күшті дөңгелек ступицаларына және 0.81 қатынасы бар қысқартылған бесінші сатысы мен 3.94 соңғы жетек қатынасы бар бес жылдамдықты механикалық беріліс қорабына ие болды, бұл жылдамдауды арттырды. 1995–1997 жылдарғы модельдерде реттелетін кемпірлік бұрыш болды. 1995 жылғы ACR модельдерінен компьютерлік жылдамдық шектегіші алынып тасталды (кейінгі модельдерде ғана сақталды), ал салмақты азайту үшін ABS та алынып тасталды. ACR басқа Neon модельдерінен ешқандай айырмашылық белгілерімен ерекшеленбейді; көзге көрінетін жалғыз айырмашылық – тұманды шам тесіктері бар, бірақ тұманды шамдары жоқ және бүйірлік қалыптардың болмауы. 1995 жылғы модель жылында ACR тек SCCA мүшелеріне ұсынылды, бірақ кейінгі жылдары ол жалпы жұртшылыққа қолжетімді болды. "ACR" атауы бастапқыда дилерлік материалдарда "Бәсекелестік жиынтығы" деп аталған нәрсенің ішкі тапсырыс коды болды; алайда, модель туралы ақпарат тараған сайын, ACR атауы қалыптасты. Оның клубтық және бастапқы деңгейдегі жарыскерлер арасындағы танымалдылығының арқасында "Американдық клубтық жарыскер" деген аббревиатура пайда болды. Салмақты азайту үшін кассетті плеері бар стандартты А/М F/M радиосы мен кондиционерді де алып тастауға болады.
Р/Т
R/T моделі (Road/Track) 1998 жылғы модельдік қатарында дебют жасады. Тек 5 жылдамдықты DOHC конфигурациясымен ұсынылған R/T, ACR-дің көптеген механикалық жаңартуларын қамтыды, соның ішінде жоғарырақ сандық коэффициенті бар 3.94 5 жылдамдықты қолмен беріліс, .81 5-ші беріліс және 130 миль/сағат жылдамдық шегі. Дегенмен, R/T көше үшін арналған, стандартты немесе қосымша жайлылық және ыңғайлылық мүмкіндіктерімен жабдықталған, ал реттелетін амортизаторлар сияқты арнайы бөлшектер алынып тасталды. Бірақ амортизаторлар, сондай-ақ R/T модельдеріндегі алдыңғы серіпкөлдер стандартты Neon модельдеріне қарағанда сәл қатаңрақ болды, бұл артықшылықты ұсынды. R/T көліктің үстіңгі жағында опциялық жолақтар, алдыңғы есік панельдерінде және багаж қақпағының оң жағында күміс түсті "R/T" белгішесі және функционалды қанатпен жабдықталған. "Жолақсыз" (Stripe Delete) опциясы зауыттан қол жетімді болды, бірақ Neon бағасына ешқандай жеңілдік болған жоқ. Барлық жолақты R/T (қара, қызыл, көк) күміс түсті жолақтармен келді, ақ R/T-ден басқа, ол қою көк түсті жолақтармен жабдықталған. R/T 4 есікті кузов стилінде шектеулі санда шығарылды.
Екінші буын (2000)
Екінші буын моделінің сатылымы 2000 жылғы модельмен басталды және өндірісі 2005 жылғы модельмен аяқталды. Неонның екінші буыны тек төрт есікті седан ретінде ғана қол жетімді болды. Кейбір әлемдік сату аймақтарында, соның ішінде АҚШ-та, жалғыз қозғалтқыш 2.0 л SOHC қозғалтқышы болды, қуаты Magnum қозғалтқышының қосымша конфигурациясында (активті сорғыш және қуатты арттыруға бағытталған басқа да өзгерістермен) сақталды. Екі қозғалтқыштың да максималды айналу саны 6762 бпм құрады. Екінші буын алғашқы буынға қарағанда жақсартылған. Неонның екінші буыны алғашқы буыннан 1000-нан астам жаңалықты ұсынды. Бірінші буынның жиексіз терезелері толық жиекті есіктермен алмастырылды. Шуды және дірілді азайту бойынша да жақсартулар жасалды. Жаңа интерьер және үлкеніген өлшемдер салмақты арттырды. DOHC қозғалтқышы (Chrysler ECC кодымен) енді қол жетімді емес еді. 2000 жылы R/T жиынтығы бір жылдық үзілістен кейін қайтадан ұсынылды. R/T жаңа SOHC Magnum 2.0 л қозғалтқышымен, доңғалақтарымен, спойлерімен, екі хромды түтікшесімен, жылдамдатылған рульдік механизммен және қаттырақ серіппелермен жабдықталды. 2001 және 2002 жылғы R/T үлгілерінде «шекеш» тәрізді жалпақ спойлер болды. 2000 жылдан 2003 жылға дейін R/T Ұлыбританияда Chrysler маркасымен сатылды. Неон 2001 жылғы модельге арналған спорттық жиынтықпен ұсынылды, ол Dodge-тың NASCAR жарысына оралуын еске түсірді және Motorsports Edition деп аталды. Ол SE, ES және R/T үлгілерінде, ал SE/ES үлгілерінде R/T қанатынан, R/T доңғалақтарынан, R/T серіппелерінен, Goodyear NASCAR дөңгелектеріндегі көтерілген сары әріптерден, «Dodge Motorsports» жақтауларынан, ақ приборлар панелінен және R/T рульдік механизмнен тұрды. SE және ES үлгілері екі түтікшесі, R/T төменгі қалыптары, тұман шамдары және R/T эксклюзивті алдыңғы бамперы болмаған жағдайда R/T сияқты көрінетін. SE және ES үлгілері базалық модельдің қозғалтқышымен жабдықталған және автоматты беріліспен (тек қолмен басқарылатын R/T үлгісінен өзгеше) қол жетімді болды, ал R/T 150 а.к. қуатына ие Magnum қозғалтқышын сақтап қалды. 2001 жылы SE және ES үлгілері үшін Sport Appearance Package жиынтығы да қол жетімді болды, ол R/T қанатын және 16 дюймдік доңғалақтарды, сондай-ақ басқа да опцияларды қамтыды. 2001 жыл Плимут Неон және Плимут маркасы үшін соңғы жыл болды. Соңғы Плимут Неон (күміс түсті төрт есікті седан) 2001 жылдың 28 маусымында конвейерден түсті, ол сонымен қатар ең соңғы Плимут машинасы болды. Бұрынғы Dodge және Plymouth Neon үлгілері 1999 жылдан 2002 жылға дейін Канадада Chrysler маркасымен қысқа мерзімге сатылды, содан кейін 2003 жылы Dodge SX 2.0 деп қайта аталды. Бұрынғыдай, Еуропа, Австралия, Мексика, Азия, Оңтүстік Африка және Оңтүстік Америкада ол Chrysler маркасымен сатыла берді, өйткені Dodge және Plymouth жеңіл автомобильдері сол кезде АҚШ және Канададан тыс нарықтарда сатылмады. 2.0 л қозғалтқышынан басқа, ол 2007 жылға дейін MINI үлгісінде қолданылған Tritec 1.6 л қозғалтқышын да пайдаланды. 1.6 л қозғалтқыш Chrysler компаниясымен жобаланған және Tritec компаниясымен құрастырылған 2.0 л SOHC қозғалтқышының модификациясы болды. Екінші буын Неон бастапқыда бұрынғы ACR беріліс қатынастарын пайдаланатын бес жылдамдықты қолмен басқарылатын беріліспен жабдықталған. Алайда, бұл жанармай шығынын арттырды және автомобильді трассада шулы етті, соңында бастапқы беріліс қатынастары қалпына келтірілді. 2002 жылғы модельге арналған Неонда төрт жылдамдықты автоматты беріліс (41TE) ұсынылды, ал 2003-2005 жылғы үлгілерде бұрынғы үш жылдамдықты 31TH берілісін алмастырған жаңартылған 40TE төрт жылдамдықты автоматты беріліс қолданылды. Chrysler Neon 2003 жылы Канадада Dodge SX 2.0 деп аталды және Dodge дилерлері арқылы сатылды. Австралияда және Канадада Chrysler Neon 2002 жылы өндірілімі тоқтатылды. 2002 жылы алдыңғы бөлігі R/T және ACR алдыңғы бөлігімен үйлестірілді, төменгі ернек болмады. Неон 2003 жылы тағы да жаңартылды, үлкен «көзі қиық» фараларымен және Dodge Caravan және Dodge Stratus сияқты көрінуі үшін крест-хейрлік тормен жабдықталды. ACR үлгісі 2003 жылы, ал R/T үлгісі 2004 жылы өндірілімі тоқтатылды. Chrysler Neon 2004 жылға дейін Еуропада сатыла берді. Бразилияда Неон сәнді орта кластың седаны ретінде сатылды; Мексикада ол Ford Escort-қа бәсекелес болды және 1.6 немесе 2.0 л қозғалтқыштарымен және еуропалық стильдегі артқы шамдарымен (ерікті қызыл түсті көрсеткіштері бар) Chrysler маркасымен сатылды, R/T үлгісінен басқа, ол АҚШ стиліндегі артқы шамдары бар Dodge болды. Нидерланд нарығында Неон континенттің қалған бөлігінен сәттірек болды. Жинақтар 2.0 LX және 2.0 SE болды. Алайда, Мексикадан кейбір сұр импорттық үлгілер де келіп түсті. Бұл буын 1999 жылдан 2001 жылға дейін Жапонияда ұсынылды. Жапондық үлгісі былғарыдан жасалған интерьермен жабдықталған және жапондық тұтынушыларға шағын сәнді автомобиль ретінде сатылды. 2002 жылы Жапонияда Неонды Chrysler PT Cruiser ауыстырды.
SX 2.0: 2003-2005 жылдар (Канада)
Chrysler Neon 2003 модельдік жылы Канада нарығы үшін Dodge SX 2.0 деп қайта аталды, бұл 2003 жылғы Neon жаңартылуымен бірге жүрді. Белгілеу және ұсақ-түйек безендіру айырмашылықтарынан, сондай-ақ метрикалық аспаптардан басқа, ол АҚШ нарығындағы Neon-нан ешқандай айырмасы жоқ болды.
Соңғы жыл
DaimlerChrysler компаниясы Neon шығарылымын тоқтатты, соңғы автомобильдер 2005 жылдың 23 қыркүйегінде Иллинойс штатындағы Белвидер қаласында орналасқан Белвидер жинау зауытында жинақталды. Neon 2006 жылдың көктемінде 2007 Dodge Caliberмен алмастырылды, ол Chrysler / Mitsubishi Motors GS ортақ платформасына негізделген. Neon сияқты, Caliber да SRT 4 нұсқасын ұсынды, бірақ стандартты Caliber сияқты, ол мүлдем басқа қозғалтқышты пайдаланды. Белвидер зауыты Caliber, Jeep Compass және Patriot модельдері үшін қайта жабдықталды. Австралия сияқты нарықтарда Neon модельдері 2.0 LX немесе 2.0 SE нұсқаларымен шектелді.
Қауіпсіздік
Неонның бірінші буыны Автомобиль жолдары қауіпсіздігі жөніндегі сақтандыру институты жүргізген майысқан алдыңғы соққы сынағында "Нашар" бағасын алды. Неонның екінші буыны жоғарырақ "Шекаралық" бағаға ие болды. Екінші буынның машиналары бүйірлік соққы сынағында "Нашар" деп бағаланды (IIHS қауіпсіздік рейтингтері "Нашардан", "Шекаралыққа", "Қабылдауға тұрарлыққа" және "Жақсыға" дейін жүреді). Салыстырмалы түрде, Chevrolet Cavalier 2005 жылы, Неонның соңғы жылы, шағын автомобильдер санатында нашар өнер көрсетті. 2000 жылдан 2005 жылға дейін жасалған және қосымша бүйірлік қауіпсіздік қаптамалары жоқ сынақтан өткен басқа да автомобильдерге Ford Focus, Toyota Corolla, Toyota Prius, Mitsubishi Lancer және Chevrolet Cobalt кірді. Осы кезеңде жасалған, бүйірлік қауіпсіздік қаптамалары жоқ ешбір шағын автомобиль "Нашардан" жақсы баға алмады. 2005 жылы институт 14 шағын автомобиль үлгісінде бүйірлік соққы сынағын жүргізді, SUV-пен соқтығысуды симуляциялады. Олардың ішінде ең нашар нәтижеге жеткені – Неон болды. IIHS Неонның "құрылысынан басталатын үлкен проблемалары бар екенін" мәлімдеді. "Бұл машина апат, құрылымы нашар. Егер бұл нағыз жүргізуші болғанда, нағыз апатта аман қалмас еді. Егер қауіпсіздік маңызды болса, Неоннан аулақ болу керек". IIHS жариялаған жүргізушілердің қаза болу қаупі статистикасы Неонды және 15 басқа көлікті "Жүргізушілердің қаза болуының ең жоғары деңгейі" тізіміне енгізді. Неонда бір миллион тіркелген көлік жылына 161 жүргізуші қаза болса, Неон класының орташа көрсеткіші 103 болды. Тізімдегі басқа шағын автомобильдерге Acura RSX (202), Kia Spectra хэтчбек (191) және Mitsubishi Eclipse (169) кірді.
Үшінші буын (2016)
Dodge Neon-ның үшінші буыны – Fiat компаниясының Project Aegea жобасының седан нұсқасы болып табылады, ол Мексика және Таяу Шығыс нарықтарына бейімделген. Бұл, сонымен қатар, 11 жылдық үзілістен кейін Neon таңбасының қайта оралуын білдіреді. 2017 модельдік жылына шығарылған жаңа Neon Мексика нарығында «жинақталған седанның жаңа түрі» ретінде ұсынылды. Жаңа Neon 2016 жылы таныстырылды, шамамен Dodge Dart өндірісін тоқтату күтілген кезде. Сондай-ақ, 2018 жылға қарай ол АҚШ және Канада нарықтарында Dart-ты алмастыру мақсатымен сатылатындығы туралы хабарлар тарады. FCA компаниясының АҚШ-тағы өндірісті Jeep және Ram көліктеріне бағыттау және Солтүстік Америка еркін сауда аймағы арқылы Chrysler және Dodge жолаушылар автомобильдерін Канада мен Мексикада өндіру жоспарына сәйкес, Neon Түркияда жасалып, импортталуы тиіс болды. Fiat Tipo (2015) платформасын пайдалана отырып, көліктер Fiat және түрік Koç Holding компаниялары бірлесіп Tofaş зауытында әзірленді және өндірілді. Түркияда, Еуропада, Таяу Шығыста және Африкада сатылса да, Dodge Neon нұсқасын тек Мексика ғана алды. Neon Мексикада 2020 модельдік жылынан кейін өндірілістен алынды, ал соңғы 70 данасы 2021 жылы сатылды.