Кіріспе
Жапон автомобильдерінің ең кішкентай санаты – Kei автомобильдері. Kei автомобильдері – жапондық, тас жолға шығуға рұқсат етілген автомобильдердің ең кішкентай санаты. "Кей" сөзі – kei jidōsha (кандзи: ), "жеңіл автомобиль" немесе "жинақы автомобиль" деген сөздердің қысқартылған түрі. Ғарыштық өлшемдері мен қозғалтқыш сипаттамаларының шектелуіне байланысты, иелері ең алдымен төмен салықтар мен сақтандыру төлемдерінен пайда көреді, бұл автомобильді ұстаудың жалпы құнын төмендетеді. Сонымен қатар, көптеген ауылдық аймақтарда олар көлік құралын заңды түрде сатып алу үшін қажетті жалпы жапондық 2=車庫証明書 (3=shako shōmeisho) тұрақ орнына ие болу талабынан босатылды, себебі Жапонияда көшеде тұрақтап қою көбінесе шектеулі. Жапон автоөндірушілері осы заңды санаға микроавтобустар мен кей жүк көліктерін де шығарады. Кей санатын Жапон үкіметі 1949 жылы автомобильдерді сатып алуға және Жапонияның автомобиль өнеркәсібінің өсуіне ықпал ету үшін құрды. Ережелер 1998 жылға дейін бірнеше рет қайта қарастырылды, бірақ 1998 жылдың қазан айынан бастап заңда автомобильдің ұзындығы, ені және биіктігі сәйкесінше белгілі бір шектеулерге ие болды, ал қозғалтқыштың көлемі де шектелді. Жапон автоөндірушілері мен заң шығарушылар арасында максималды қуат деңгейіне байланысты жазылмаған келісімге қол жеткізілді. Кей автомобильдері 1960 жылдан бері Жапонияда өте сәтті болды, 2016 қаржы жылында отандық жаңа автомобиль сатудың үштен бірінен астам бөлігін құрады, бұл 2013 жылы тіркелген 40 пайыздық нарық үлесінен төмендеді. Кей автомобильдерінің нарық үлесін төмендету үшін Жапония 2014 жылы осы санатқа салықты 50 пайызға арттырды. 2018 жылы ең көп сатылған 10 модельдің жетісі кей автомобильдері болды, оның ішінде алғашқы төрт орынды Honda N Box, Suzuki Spacia, Nissan Dayz және Daihatsu Tanto құрады. Экспорт үшін көлік құралдары көбінесе тым кішкентай және пайда табу үшін арнайы жасалған. Бірақ Suzuki Alto және Daihatsu Cuore сияқты ерекше жағдайлар бар, олар 1980 жылдан бері тұрақты түрде экспортталады. Suzuki Jimny-дің экспорттық нұсқасы Жапонияда да, одан тыс жерлерде де өте танымал болды. Кей автомобильдері егде жастағы адамдардың арасында да, жастар мен жас отбасылардың арасында да қолжетімді бағасы мен пайдаланудың қарапайымдығы себепті танымал. Кей автомобильдерінің барлығы дерлік Жапонияда жобаланып және өндірілді, бірақ неміс өндірісіндегі Smart Fortwo үлгісі қысқа мерзімге импортталып, кей автомобиль ретінде ресми түрде жіктелді, содан кейін британдық Caterham 7 160 да осындай жіктелім алды.
Kei car is the smallest category of Japanese, expressway legal motor vehicles. 'Kei' is diminutive for kei jidōsha, (kanji: ), "light automobile" or "compact automobile" With restricted dimensions and engine specifications, owners benefit firstly from lower taxes and insurance rates which lead to a lower overall cost of ownership. And in most rural areas, importantly, they were also exempted from the general Japanese 2=車庫証明書 (3=shako shōmeisho) parking space ownership requirement to legally buy a motor vehicle at all, as street parking is generally restricted in Japan. Japan's carmakers also make microvans and kei trucks within this legal category. The kei category was created by the Japanese government in 1949, to stimulate both car ownership and growth of Japan's car industry. The regulations were revised multiple times until 1998, but since October 1998, the law consistently specifies a maximum vehicle length, width and height under , and respectively, and engine displacement under A 'gentleman's agreement' for a maximum power of was reached between Japanese automakers and lawmakers. Kei cars have been very successful in Japan since the 1960s, consisting of over one third of domestic new car sales in fiscal year 2016, after dropping from a record 40 percent market share in 2013. To lower the market share of kei cars, Japan increased taxes on the category by 50% in 2014. In 2018, seven of the 10 top selling models were nonetheless kei cars, including the top four, all boxy passenger vans: the Honda N Box, Suzuki Spacia, Nissan Dayz, and Daihatsu Tanto. For exports, the vehicles are generally too small and specialized to be profitable. Notable exceptions exist, for instance the Suzuki Alto and Daihatsu Cuore, which have been exported consistently from around 1980. The export version of the Suzuki Jimny has become very popular, both in and outside of Japan. Kei cars are both popular with the elderly, but also with youths and younger families because of their affordability and ease of use. Nearly all kei cars have been designed and manufactured in Japan, but a version of the German made Smart Fortwo was briefly imported and officially classified as a kei car, and since then, the British Caterham 7 160 also received such classification.
360 куб. куб. дейін (1948-1975)
Кей заңды класы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін пайда болды, өйткені көптеген жапон азаматтары толық көлемді автомобиль сатып ала алмады, бірақ көптегендері жеңіл мотоцикл сатып алуға жеткілікті қаражатқа ие болды. Автомобиль өнеркәсібінің өсуін ынталандыру, сондай-ақ баламалы қатынас құралдарын ұсыну және шағын дүкендер мен кәсіпорындар үшін тасымалдау көліктерін қамтамасыз ету мақсатында кей автомобильдер класы, төмендетілген салық жүктемесі және "қажетті көлік" санатындағы көліктерге арналған заңдық шектеулер құрылды. 1949 жылы бастапқыда 150 см³ (немесе екі тактілі қозғалтқыштар үшін 100 см³) көлеммен шектелген, кейін өлшемдер мен қозғалтқыш көлемінің шектеулері 1950, 1951 және 1955 жылдары біртіндеп, бірақ қарқынды түрде кеңейтілді, бұл кей автомобильдерін сатып алушылар үшін тартымдырақ және өндірушілер үшін өндірісті тиімді ету үшін жасалды. 1955 жылдан бастап, екі және төрт тактілі қозғалтқыштар үшін көлем шегі 360 см³-ге дейін артты, нәтижесінде келесі жылдары бірнеше жаңа кей автомобильдері өндірілді. Олардың ішінде 1955 жылғы Suzuki Suzulight және 1958 жылғы Subaru 360 (алғашқы шын мәнінде жаппай өндірілген кей автомобильдері деп есептеледі) кірді, олар халықтың негізгі көлік қажеттіліктерін тым көп шектеместен қанағаттандыра алды. 1955 жылы Жапонияның Халықаралық сауда және өнеркәсіп министрлігі (MITI) сол кездегі кей автомобильдерінен үлкен "ұлттық автомобиль" жасау мақсатын қойды. Бұл мақсат жапондық автомобиль өндірушілерін кей автомобильдеріне немесе үлкен "ұлттық" автомобильдерге өнімдік әзірлеме жұмыстарын қалай бағыттау керектігін анықтауға ықпал етті. Кішкентай сыртқы өлшемдері мен қозғалтқыш көлемі Жапониядағы жүргізу ортасын көрсетеді, қалалардағы жылдамдық шектеулері шынымен де асып кетпейтін. Кей автомобильдері 1960 жылдардың ортасына дейін сағатына 40 км/сағ жылдамдықпен жүргізуге рұқсат етілмеді, содан кейін кей жылдамдық шегі артты. Алғашқы көліктер сол дәуірдегі еуропалық "көпіршік автомобильдерімен" салыстырылды. Содан кейін класс үнемі жетілдіріліп келе жатқан кезеңнен өтті, 1968 жылдың тамызында Honda N360-да автоматты беріліс қосылды, ал 1970 жылдың қаңтарында Honda Z GS-тен бастап көптеген спорттық кей автомобильдерінде алдыңғы дискілі тежегіштер қолжетімді болды. Қозғалтқыш қуаты да үнемі артты, 1970 жылдың шілдесіндегі Daihatsu Fellow Max SS көлігінде ең жоғары деңгейге жетті. Сату тұрақты түрде өсіп, 1970 жылы 750 000 данаға жетті. 1974 жылдың 31 желтоқсанына дейін кей автомобильдері қарапайым автомобильдерге қарағанда кішкентай номерлік тақталарды пайдаланды, ал 1975 жылдан бастап олар орташа өлшемді стандартты тақталарды алды, оларды қарапайым жолаушылар автомобильдерінен ажырату үшін тақталар енді ақ және жасыл емес, сары және қара түсті болды.
550 куб. м. дәуірі (1976-1990)
1970 жылдары үкімет кеи көліктеріне берілетін жеңілдіктерді кезең-кезеңімен алып тастады, бұл онжылдықтың бірінші жартысында сату көлемін күрт төмендетті. Honda және Mazda 1974 және 1976 жылдары жолаушылар кеи көліктері нарығынан шықты, бірақ коммерциялық көліктерді шектеулі түрде ұсынуын жалғастырды. Сатулар тұрақты түрде төмендеп, 1975 жылы 150 000 жолаушы көлігінің ең төменгі көрсеткішіне жетті, бұл 1970 жылғы көрсеткіштен 80% кем. 1970 жылдардың ортасында кеи көліктері үшін шығарындыларға қатысты талаптар да бір проблема болды. 1973 жылдан 1978 жылға дейін шығарындылар стандарттары төрт кезеңде күшейтілді. 1975 жылы енгізілетін қатаң стандарттарға сәйкес келу кеи көліктерін өндірушілер үшін қиындық тудыратын еді. Бұл әсіресе екі тактілі қозғалтқыштарға, соның ішінде Suzuki компаниясының барлық өнімдері екі тактілі кеи көліктерінен тұратын, салыстырмалы түрде шағын компания Suzuki үшін қиын болды. Daihatsu компаниясы, жаңа талаптарға сәйкес келу үшін иесі Toyota компаниясының инженерлік қолдауы мен күшті байланыстарына ие болды. Кеи көліктерін өндірушілердің барлығы қозғалтқыштың көлемін және көліктің габариттерін арттыруды талап етті, себебі 360 куб.см қозғалтқышпен шығарындылар нормаларын орындау мүмкін емес екенін мәлімдеді. Ақырында, жапондық заң шығарушылар жалпы ұзындығы мен ені бойынша шектеулерді тиісінше арттырды. Қозғалтқыштың көлемі 1976 жылдың 1 қаңтарынан бастап 550 куб.см-ға дейін ұлғайтылды. Көптеген өндірушілер шешімге таң қалды, себебі олар мұндай шектеулерге сәйкес келетін жаңа қозғалтқыштарды әзірлеген еді. Бұл жаңа қозғалтқыштар тез арада енгізіліп, әдетте қолданыстағы модельдердің кеңейтілген кузовтарына орнатылды. 1980 жылы экспорт 80,3% (94 301 данаға) өсті, оның 77,6% микрокөліктерді құрады. Экспорттың 17%-ы Еуропаға бағытталды, ал Чили экспортталған кеи көліктерінің шамамен төрттен бірін алды. Бұл жаңа құбылыстың нәтижесінде болды: Suzuki сатуларын арттыру үшін жаңа автомобиль жасады, оны коммерциялық көлік ретінде сатуға болады, бірақ ол жеке пайдалануға арналған, осылайша 15,5% акциздік салығынан құтылуға болады. Тиімді, қарапайым конструкциясының арқасында Suzuki Alto бәсекелестеріне қарағанда айтарлықтай арзан болды және ол 1980 жылдардың барлық кеи көліктеріне үлгі берді. 1989 жылы акциздік салық жойылғанға дейін Alto және оның бәсекелестері сияқты жеңіл коммерциялық көліктер жолаушылар көліктерінің нұсқаларын толығымен ығыстырды. 1980 жылдары кеи көліктері үшін жылдамдық шегі белгіленді, сонымен қатар, егер жылдамдық шегінен асып кетсе, жүргізушіні ескерту үшін ескерту дыбысы орнатылды. Бірінші рет, 1980 жылдардың соңында танымал болған турбожүктеме және көп клапанды технологиялардың арқасында қол жетімді қуаттың үнемі артуына жауап ретінде, қозғалтқыштың көлеміне қоса, қуат шегі де енгізілді. Қозғалтқыш технологиясы спорттық мотоциклдермен де бөлісті, олар көбінесе жүргізушінің ләззатына арналған, ал отын экономиясына көңіл бөлмейді, бұл кішкентай халық көліктерінің идеясына қайшы келеді және кеи көліктерінің салықтық және құрылымдық артықшылықтарын мемлекеттік қарсылыққа ұшырату қаупін тудырады. Бұл қуат шегі сол кездегі кез-келген кеи өндірушісінің ең жоғары қуатына сәйкес келді және кеи класындағы ат күші соғысынан аулақ болу үшін өндірушілер арасындағы келісім болды. Бұл шекті шамадан асып кеткен жалғыз кеи машинасы - Caterham 7 160, британдық жеңіл спорттық автомобиль, ол ережелерге сәйкес келуі үшін жеткілікті кішкентай (өлшемі мен орын ауыстыруы бойынша) болса да, кеи машинасы ретінде саналады деп күтпеген. Оның қозғалтқышы деп аталады, өйткені автомобиль Ұлыбританияда осылай homologaцияланады, жапондық билік импорттаушыға оның қуаты өзгермеуі керек деп айтты. Жапондық автомобиль өндірушілер қауымдастығы да кеи автомобильдеріне жылдамдық шегін өз бетімен белгілейді. Шетелде жаппай өндірілетін модельдің Жапонияда кеи ретінде сатылатын сирек мысалында, Smart Fortwo (Smart K деп аталады) 2001 жылдан 2004 жылға дейін Yanase компаниясымен Жапонияда сатылды. Smart K қайта қарастырылған артқы крылолары мен кеи ережелеріне сәйкес келетін дөңгелек өлшемдері мен доңғалақтың енін азайтты. Модель сәтті болмады және сатылған кезде кеи машинасының ең аз үлгісі сатылды. 2011 жылдан бастап Toyota алғаш рет кеи автомобильдер нарығына кірді. Нәтижесінде пайда болған Toyota Pixis Space, Daihatsu Move Conte қайта аталды, бұл нарықта бәсекелестікті арттырады деп күтілді. Nissan және Mitsubishi Mitsubishi eK (сондай-ақ Nissan Dayz және бұрынғы Nissan Otti ретінде сатылады) көліктерін бірлесіп өндіре бастады. Honda-ның кеи көліктері – N one, N Box және N WGN – оның жалпы сату көлемінің шамамен төрттен бірін құрайды.
Кішірейтілген ынталандырулар (2014 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
2014 жылдың сәуір айында Жапония үкіметі kei автомобильдерінің иелеріне берілетін артықшылықтарды айтарлықтай қысқартты, жоғары сатылым салығын, жоғары бензин салығын және жоғары kei автомобиль салығын енгізді, соңғысы 50 пайызға көтерілді – бұл стандартты өлшемдегі автомобильдерге қарағанда салық жеңілдіктерін айтарлықтай азайтты. i MiEV тұрақты магнитті синхронды қозғалтқышты пайдаланады, оны 16 кВт/сағ литий-ионды аккумулятор жинағымен қамтамасыз етеді. Оны үйдегі 100 вольт желісінен 14 сағатта немесе автопарктерде орналасқан жылдам зарядтау станцияларынан 30 минутта зарядтауға болады. Оның жүріс диапазонды АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) және Жапонияның Көлік министрлігі сынақтан өткізді. Бұл әлемдегі алғашқы сериялық электрлік автомобиль және 10 000 данадан астам сатылған алғашқы электрлік автомобиль болды. i MiEV-тің қайта брендтелген және сәл жаңартылған түрлері Еуропада Peugeot iOn және Citroën C Zero ретінде сатылды. 2011 жылы Mitsubishi MINICAB MiEV-ті ұсынды; бұл Minicab микрофургонының аккумуляторлық электрлік нұсқасы, i MiEV-ден қуат беру жүйесі мен негізгі компоненттерді алды. 2015 жылдың наурыз айына қарай, 2009 жылдан бері барлық түрлері бойынша (Жапонияда сатылатын екі Minicab нұсқасын қоса алғанда) 50 000-нан астам бірлік сатылды. i MiEV-тің өндірісі 2021 жылы тоқтатылды. 2022 жылдың мамыр айында NMKV Жапонияның ішкі нарығында Nissan маркалы Sakura және Mitsubishi маркалы eK X EV ұсынды. Бұл модельдерде 20 кВт/сағ литий-ионды аккумулятор жинағы бар, ал болжамды WLTC жүріс диапазоны бар. Екеуі де максималды қуаты бар бір электр қозғалтқышын пайдаланады. eK X EV – Mitsubishi eK X-тің аккумуляторлық электрлік нұсқасы, ал Sakura – Nissan Dayz желісінің жаңартылған түрі. Екеуі де Жапонияда электрлік көліктерді сатып алуға арналған жеңілдіктерге ие және 2022 жылдың маусым айына қарай ірі жапондық өндірушінің ең арзан жаңа BEV-лері болып табылады.
Салық және сақтандыру
Көлік құралдарына салынатын акциз салығы сатып алу бағасының 2% құрайды, ал қарапайым автомобиль үшін – 3%. 24 айлық сақтандыру шарты тіркеу кезінде әдетте 18 980 иенге, ал үлкен автомобиль үшін 22 470 иенге тұрады. Автомобильдің салмағына да салық салынады: үш жылдық кезең үшін 13 200 иен, екі жылдық кезең үшін 8 800 иен, бұл үлкен жолаушылар автомобильдері үшін төленетін 18 900 иен және 12 600 иенге қарағанда арзан. Осылайша, екі жағдайда да үнемдеу 30%-дан асады. Бұл салмақ салығы көлік қауіпсіздік тексерісінен өткен соң төленеді. Көлік салығы қозғалтқыштың көлеміне байланысты есептеледі.