Кіріспе

Випстек – АҚШ президенттігіне үміткерлердің төрт жыл сайын жүзеге асыратын, серік таңдау процесін білдіретін бейресми термин. Егер бұл кандидаттар жеңіске жетсе, серігі АҚШ вице-президенті болып, президенттікке мұрагерлік құқығы бойынша бірінші болады.

Этимология

"Veep" және "sweepstakes" сөздерінің бірігіп жасалған сөзі, бұл жаңа сөз 1952 жылдан бері жарияланған материалдарда кездеседі.

Таңдау процесі

Республикалық партия мен Демократиялық партия сайлауға өздерінің президенттік үміткерлерін анықтағаннан кейін, кандидаттар өздеріне жұптас кандидаттарды таңдайды. Жұптас кандидаттар партиялық ұлттық съезге дейінгі апталарда жарияланбас бұрын мұқият тексеріледі. Жұптас кандидатты таңдауға көп көңіл бөлінеді, себебі таңдалған адам идеологиялық, географиялық тұрғыдан және сыртқы немесе ішкі саясаттағы біліктілігімен билеттің күшті жақтарын толықтырып, теңестіру арқылы оның тартымдылығын арттыра алады. Кейде жұптас кандидатты алғашқы сайлауда қатысқан кандидаттардың арасынан таңдайды, мысалы, 1960 жылы Джон Ф. Кеннеди Линдон Б. Джонсонды, 1980 жылы Рональд Рейган Джордж Бушты, 2004 жылы Джон Керри Джон Эдвардсты, 2008 жылы Барак Обама Джо Байденді, ал 2020 жылы Байден Камала Харристі таңдаған. Өз партиясының үміткерлігін жеңіп алмаған кейбір президенттік кандидаттар жұптас кандидаттарды мерзімінен бұрын жариялаған, мысалы, Рональд Рейган 1976 жылы Ричард Швайкерді, ал Тед Круз 2016 жылы Карли Фиоринаны таңдаған.

Тарихи мысалдар

1960 жылы Массачусетс штатының сенаторы Джон Ф. Кеннеди өз партиясының президенттік үмітін жеңген кезде, Техас штатының сенаторы Линдон Б. Джонсонды сол штаттың шешуші сайлау дауыстарын жеңу және Оңтүстіктегі өзінің беделін арттыру мақсатымен таңдады. 2000 жылы Техас штатының губернаторы Джордж Буш өзінің тәжірибесіздігі туралы қалыптасқан пікірге қарсы тұру үшін Дик Чейниді таңдады, ол бұрын Ақ үй басшысының орынбасары, Конгресс депутаты, қорғаныс министрі және Halliburton компаниясының бас директоры қызметтерін атқарған.