Кіріспе
Эдвин Джеймс Барклей (5 қаңтар 1882 – 6 қараша 1955) – Либерияның 1930 жылдан 1944 жылға дейінгі президенті, либериялық саясаткер, ақын және музыкант. Ол ондаған жылдар бойы елдің саяси басқаруына басымдық білдірген «Шынайы виг» саяси партиясының мүшесі болды. Барклей басшылығымен Либерия Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Америка Құрама Штаттарының одақтасы болды.
Edwin James Barclay (5 January 1882 – 6 November 1955) was a Liberian politician, poet, and musician who served as the 18th president of Liberia from 1930 until 1944. He was a member of the True Whig political party, which dominated the political governance of the country for decades. Under Barclay's leadership, Liberia was an ally of the United States during World War II.
Ерте өмір
Эдвин Барклейдің әкесінің ата-анасы 1865 жылы балаларымен бірге Барбадостан Либерияға көшіп келді. Олар Кариб теңізінен келген иммигранттардың аз бөлігі болғанмен, америкалық либериялықтармен ортақ ағылшын тіліне негіделген мәдениет, айқын аралас нәсілдік тарих және ортақ тарихымен байланысты болды. Эдвиннің әкесі Эрнест Барклей және ағасы Артур Барклей Либериядағы маңызды саясаткерлерге айналды. 1901 жылы, 19 жасында Эдвин "Жалғыз жұлдыз мәңгілік" атты либериялық патриоттық ән жазды. Барклей мен оның әйелі Евфемияның үш баласы болды. Бұған қоса, олар болашақ Либерияның АҚШ-тағы елшісі Джордж Артур Пэдморды (1915–2005) тәрбиеледі. Оның үш баласы болды: Мэри Барклей Дэмбар, Сиата Изабель Барклей және Эрнест Барклей.
Мансап
Эдвин Барклей, сол кезде билікте болған Шынайы виг партиясының мүшесі, 1920 жылдан 1930 жылға дейін Чарльз Д. Б. Кинг үкіметінде Либерияның мемлекеттік хатшысы қызметін атқарды. 1930 жылы президент Кинг пен вице-президент Аллен Янси Ұлттар Лигасының мәжбүрлі еңбекпен пайда табуға қатысқандығын анықтаған тергеуінен кейін отставкаға шыққан соң ол Либерия президенті болды. Ол 1931 жылы алғаш рет өз күшімен сайланды.
Төрағалық (1930-1944)
Барклей президенттік өкілеттіктерді аяқтау үшін Кингтің орнына таңдалды. Оның алғашқы ресми шешімдерінің бірі – 1864 жылғы танымал Порт кіру заңының күшін жою болды, ол елдегі шетелдіктердің экономикалық қызметін шектеген еді. Содан кейін, 1930-жылдардың басында Либерия үкіметі мен голланд, дат, неміс және поляк инвесторлары арасында концессиялық келісімдер жасалды. Барклей елдің тарихындағы Либерияның егемендігіне ең үлкен қауіп төнген кездерде одан аман қалуға көмектескені үшін мақталады. Бұларға Германия, Ұлыбритания және АҚШ үкіметтері бастаған Ұлттар Лигасының реформалар жасалмаса елді оккупациялау туралы қауіптері, Франция тарапынан болған агрессивті дипломатиялық сұрақтар және Либерия жерінің көп бөлігіне иелік еткен Firestone Tire and Rubber Company компаниясының төңкеріс талпынысы кірді.
Қарыз төлемдерін қайта келісу
1926 жылы Либерия үкіметі Firestone Tire and Rubber компаниясына ірі резеңке концессиясын берді және Firestone еншілес компаниясынан 5 миллион доллар (~ доллар сомасы көрсетілмейді) қарыз алуға міндеттенді. 1930 жылдардағы Ұлы депрессия Либерияны банкроттыққа жеткізді. Әлемдік экономика құлдыраған сайын, резеңке сияқты барлық тауарлардың бағасы да төмендеді. 1932 жылы резеңке бағасы фунтқа 3 центке дейін түсті. 1926 және 1927 жылдары Firestone компаниясы отырғызған ағаштар шағылысу жасына жеткеніне қарамастан, резеңке бағасы шағылысу, өңдеу және тасымалдау шығындарының шағын бөлігін ғана өтеді. Firestone резеңке жинауға және өндіруге көшпеді. Осы кіріссіз мемлекеттік кірістер 1933 жылы 321 000 долларға дейін төмендеді (~ доллар сомасы көрсетілмейді). 1931 жылға қарай Либерия әкімшілігіне кіріс тапшылығының қарызды қайтаруды мүмкін етпейтіні анық болды. Үкімет қарыз беруші банк пен Firestone-нан қарыз төлемін кейінге қалдыруды сұрады, бірақ нәтиже болмады. Харви Файрстоун АҚШ үкіметін қарыз шартын орындауға мәжбүрлеу үшін "күш көрсету дипломатиясын" қолдануға көндіруге тырысты. АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт Либерияның ішкі істеріне араласудан бас тартып, Мемлекеттік департаментке жолдаған хатында: "Біз әрқашан (Харви) Файрстоунның Либерияға өзінің қаржылық тәуекелімен барғанын есімізде ұстауымыз керек, және Либерия халқының досы ретінде оның қаржылық қиындықтарын шешу Мемлекеттік департаментінің жұмысы емес" деп жазды. 1932 жылы Либерия заң шығарушы органы Либерияның төлем қабілетіне сәйкес келетін шарттар келісілгенге дейін Firestone қарызының төлемін тоқтата тұру туралы мораторий заңын қабылдады. АҚШ дипломатиялық қатынастарды үзіп, басқа шаралар қолданбады. Баркли Ұлттар Лигасынан көмек сұрағанда, Лига Кеңесі тергеу комиссиясын құрды. Комиссияның баяндамасында Либерияға белгілі бір шарттармен қаржылық көмек көрсету ұсынылды, бұл Либерия үкіметі жаңадан келісілген қарызды бақылаусыз төлей алмайды деген алаңдаушылықты білдірді. Лигадағы кейбір Еуропалық елдер Либерияға мандаттық мәртебе беруді жақтады, бұл республиканың тәуелсіздігін жоятын еді. Баркли және оның кабинетінің басқа мүшелері Либерияның егемендігіне нұқсан келтіретін шарттарға қарсылық білдірді. Мысалы, шарттардың бірі Лига делегаттарының Либерия үкіметіндегі маңызды лауазымдарға тағайындалуын талап ететін. Баркли Ұлттар Лигасы ұсынған шаралардың бір бөлігін іске асырғаннан кейін, АҚШ президенті Франклин Рузвельт 1934 жылы Либериямен дипломатиялық қатынасты қалпына келтірді. Үш жылдық келіссөздерден кейін Лига ұсынған бағытта келісімге қол жеткізілді. Лиганың екі өкілі үкіметке кеңес беру үшін тағайындалды, бірақ Либерия үкіметі белгілеген шектеулермен. Осы көмек бағдарламасының арқасында Либерия қарыз төлемін қайта бастады.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1937 жылы президент Баркли АҚШ-тың қысымымен неміс инвесторларымен жасалған концессиялық келісімді тоқтатты. Олар өз елдерінде нацистік режимге көңіл білдіргендігі үшін айыпталған болатын. Баркли 1944 жылдың 3 қаңтарына дейін Либерия президенті қызметін атқарды, содан кейін оның орнына Уильям Табман келді.
Либерияның стратегиялық маңызы
Екінші дүниежүзілік соғыста Малайзия мен Сингапур жапондықтардың басып алуынан кейін Либерия өте стратегиялық маңызға ие болды, себебі оның каучук плантациясы – Сейлон (қазіргі Шри-Ланка) плантацияларынан басқа, одақтастар үшін табиғи латекс каучугінің жалғыз көзі еді. Табиғи каучуктан соғыс ұшақтарының, әскери джиптердің, ұшақтарға арналған қару-жарақтардың және жоғары сезімтал радар жабдықтарының шиналарын жасау қажет болды. Сұраныстың бірден күрт өсуі және ұсыныстың күрт азаюы нәтижесінде АҚШ-та табиғи каучук бағасы шарықтап өсті және сұранысты төмендету шаралары қабылданды. АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Корделл Халл өзінің естеліктерінде былай деп жазды: "Жапонияның Қиыр Шығыстағы каучук өндіретін аймақтарды басып алуымен Либерия бізге табиғи каучуктың қалған санаулы көздерінің бірі ретінде едәуір маңызға ие болды". Президент Баркли американдықтарға Либерияның АҚШ және оның одақтастарының соғысқа қажетті табиғи каучукпен толық қамтамасыз ететініне сендірді.
АҚШ-пен қорғаныс пакты (1942)
1942 жылы Либерия Америка Құрама Штаттарымен қорғаныс шартын жасады. Бұл стратегиялық даму кезеңін бастады, оның ішінде жолдар, әуежайлар және басқа да инфрақұрылымдық жобалар салынды. Робертсфилд әуежайы B-47 Stratojet бомбалаушылары жанармай құю үшін қонуға мүмкіндік беретін, ұзын ұшу-қону жолақтарымен салынды, соның арқасында Либерия Африкадағы ең ұзын ұшу-қону жолағына ие болды.
Солтүстік Африка театрына соғыс заттарын жеткізу
Солтүстік Африка майданына соғыс жабдықтарын жеткізу қиын, қымбат және уақытты көп алатын еді. Неміс суасты қайықтары Солтүстік Атлант мұхитының теңіз жолдарын толық бақылауға алып, американдық әскери кемелер мен сауда су кемелері үшін Солтүстік Атлант мұхитында қауіпті жағдай туғызды. Солтүстік Африкаға американдық әскерлер мен соғыс жабдықтарын тасымалдау үшін АҚШ-қа Оңтүстік Америка арқылы Либерия әуе дәлізін ашу қажет болды. Оңтүстік Америкаға жақын орналасқандықтан, Либерия Оңтүстік Атлант мұхитындағы әуе көлігі маршрутының алғашқы маңызды Батыс Африкадағы тірегіне айналды. Осы себепті Либерия үкіметі АҚШ-қа өзінің аумағын соғыс жабдықтарын сақтау және Монсеррадо және Гранд Кейп Маунт округтерінде, Фишерман көлі маңында әскери базалар салу үшін пайдалануға рұқсат берді. АҚШ-тың әскери жабдықтары Флоридада жиналып, Оңтүстік Америка арқылы Бразилияға жеткізілді, содан кейін Бразилиядан Робертс Филд әскери базасына әуемен жеткізілді. Мұнда АҚШ-тың 5 мың афроамерикандық әскері осы жабдықтарды сақтап, тізімін жүргізді. Робертс Филдтен соғыс жабдықтары Марокко, Тунис және Алжирдегі түпкілікті пункттеріне жөнелтілді.
Франклин Рузвельттің Либерияға сапары (1943)
Либерияның одақтастардың соғыс күш-жігері үшін стратегиялық маңызы 1943 жылғы қаңтарда АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт Касабланка конференциясына қатысқаннан кейін Либерияға барып, елдің қолдауын алуымен дәлелденді. Рузвельттің мақсаты Либерияда АҚШ әскери базаларын орнату туралы келіссөздер жүргізу, Либерияның АҚШ-ты табиғи резеңкемен қамтамасыз етуді жалғастыруға міндеттеме беруін қамтамасыз ету, Либерия үкіметін неміс азаматтарын елден шығаруға шақыру және бейтараптығынан бас тартып, Остік державаларға соғыс жариялауға көндіру болды. 1943 жылғы мамырда Эдвин Баркли АҚШ-қа сапар жасады. Ол АҚШ Конгресінің трибунасынан құрметті қонақ ретінде ресми түрде таныстырылған алғашқы афроамерикалық болды.
Зейнеткерлік
Барклей 1944 жылы зейнетке шығып, оның орнына Уильям Табман келді. Ол 1955 жылғы президенттік сайлауда Табманға қарсы күресті, бірақ шамамен 1100 дауысқа ие болды. Ол бірнеше айдан кейін дүние салды.