Кіріспе

Эндокриндік хирургия – эндокриндік бездердің хирургиялық емдеуіне арналған хирургияның тар саласы. Оған қалқанша безі, паратиреоидты бездер, бүйрекүсті бездері, эндокриндік панкреас бездері және кейбір нейроэндокриндік бездер кіреді.

Қалқанша безінің хирургиясы

Қалқанша безінің хирургиясы бүкіл әлемде эндокриндік хирургиялық процедуралардың көп бөлігін құрайды. Бұл операциялар түрлі жағдайларда жасалуы мүмкін, мысалы, қатерсіз көп түйінді зәрлі безден бастап қалқанша безінің қатерлі ісігіне дейін. Ұлыбританияда Ричард Уэлборн мен Джон Линн бұл мамандықты жалпы хирургиядан бөлек дамытты. Олар сол кездегі "Royal Postgraduate Medical School" (қазір Хэммерсмит ауруханасы) хирургтары еді. Ауруханада қалқанша безі және эндокриндік хирургия бөлімі бар, онда профессор Фаусто Палаццо, профессор Нил Толли және мисс Айми Ди Марко сияқты консультант-хирургтар жұмыс істейді. Операциялар қалқанша безін алып тастауды (тиреоидектомия) қамтиды, ол бездің бір бөлігін (лобектомия немесе гемитиреоидектомия) немесе бүкіл безді (толық тиреоидектомия) алып тастау арқылы жасалады. Толық емес резекциялар (субтотальды немесе жартылай толық тиреоидектомия) да кейде жасалады, бірақ көптеген хирургтар осы әдісті қолдамайды.

Паратиреоидты операция

Паратиреоид безін(дерін) алып тастау паратиреоидектомия деп аталады және көбінесе біріншілік гиперпаратиреоидизмді емдеу үшін жасалады. Паратиреоидектомия сонымен қатар, созылмалы бүйрек жеткіліксіздігінен туындаған үшіншілік гиперпаратиреоидизмді емдеу үшін де қолданылады.

Бүйрек үсті безінің хирургиясы

Бүйрекүсті безін хирургиялық жолмен алып тастау – Конн синдромы, феохромоцитома және бүйрекүсті безі қабықшасының қатерлі ісігі сияқты жағдайларды емдеу үшін жасалады.

Панкреатикалық операция

Эндокриндік ұйқы безінің аурулары өте сирек кездеседі; олар инсулиномалар, гастриномалар сияқты жағдайларды қамтиды. Осы ауруларды емдеу үшін жасалатын хирургиялық араласулар қарапайым ісік ядросын алып тастаудан бастап, кең ауқымды резекцияларға дейін жетеді.

Даму

Эндокриндік хирургия көбінесе жақсы дамыған. Осы операциялардың техникалық қиындығы және мойын аймағында операция жасаумен байланысты тәуекелдердің болуы эндокриндік хирургияны хирургияның жекеленген саласы ретінде қалыптастырды. «Хирургия: негізгі ғылым және клиникалық дәлелдер» кітабында бұрынғы зерттеулердің тиімділігі туралы мына мәтін келтірілген: Хирургтар мен дәрігерлер эндокриндік синдромдары бар ерекше науқастар мен отбасыларды жан-жақты сипаттау арқылы эндокриндік хирургияны дамытты. Хирургтар сондай-ақ операцияға дайындық тәсілдерін және әдістерді жақсартты. Жылына кемінде 100 қалқанша безі операциясы жасайтын хирургтар осы операцияны жасағанда асқынулар азырақ болады. Ұлыбританияда қалқанша безі операцияларының көп бөлігін жылына 20 операциядан да аз жасайтын хирургтар жүргізеді. Дауыс шығару жолының екі нервіне де тұрақты зақым келтіру өте сирек кездеседі және көп жағдайда тұрақты трахеостомия қажеттігі туындайды. Ұлыбританияда эндокриндік хирургия жасайтын хирургтардың операциялық нәтижелері туралы мәліметтер «Британдық эндокриндік және қалқанша безі хирургиялары қауымдастығы» веб-сайтында қолжетімді.

Қалқанша безінің хирургиясы

Кейбір хирургиялық топтар қалқанша безіне жасалған операциядан кейін жараға дренаждар қояды. Операциядан кейін дренаждардың нәтижелерді жақсартатындығын көрсетуге жеткілікті дәлелдер жоқ, сондай-ақ қалқанша безі операциясынан кейін ауруханада қалу мерзімін ұзартатындығын көрсететін сапасы төмен дәлелдер бар.