Кіріспе

Джон Доран (11 наурыз 1807 – 25 қаңтар 1878) – ағылшын редакторы және ирланд тегінен таралған көптеген жазушы. Ол әдеп-ғұрыптың, ежелгіліктердің және әлеуметтік тарихтың жеңіл жақтарын қамтитын бірнеше еңбек жазды, олардың көптеген атаулары қалпымен ойынға тартылған, мысалы, "Үстел үлгілері және олар туралы бірнеше сөз" (1854) және "Рыцарьлар мен олардың дәуірлері". Ол Хорас Уолполдың Георг III патшалығының журналын редакциялады. Басқа да қызметтерінің ішінде, Доран қысқа мерзімге "The Athenaeum" журналының редакторы болды.

Өмір

Ол 1807 жылы 11 наурызда Лондонда дүниеге келген. Оның ата-анасы да ирландтық: оның әкесі Джон Доран, Дрогеда қаласының тумасы, 1798 жылғы ирландтық көтерілістен кейін Англияға барып, теңіз кемелеріне жұмыс істеуші ретінде француздарға тұтқынға түскен. Ол үш жыл бойы Францияда ұсталып, француз тілін үйренді, осы білімін ұлына берді. Джон Доран кішкентай кезінде Маргарет көшесіндегі Матисон академиясына жіберілді, Кавендиш скверінде орналасқан. Он жетіге толғанға дейін ол жетім қалды. Француз тілін білуінің арқасында 1823 жылдың басында Джеймс Мюррейдің үлкен ұлы, 1-ші барон Гленлионның жеке тәрбиешісі болып тағайындалды. Ол шәкірті Джордж Мюрреймен бірге бес жыл бойы Еуропа елдерін аралап саяхаттады. 1828-1837 жылдары Лорд Риверстің, Лорд Харвуд пен Лорд Портманның ұлдарына тәрбиешілік жасады. Соңғы тәрбиешілік қызметінен бас тарғаннан кейін, Доран екі-үш жыл бойы Еуропа елдерін аралап, Пруссиядағы Марбург университетінің философия факультетінде доктор ғылымын қорғады. Англияға оралғаннан кейін ол кәсіби жазушы болды және Хаммерсмиттегі Санкт-Петерск алаңында қоныстанды. 1841 жылы "Church and State Gazette" газетінің әдеби редакторы болып 1852 жылға дейін жұмыс істеді. Одан кейін ол "Афина" журналына тұрақты автор болып жазды. Ол редактор Уильям Хепворт Диксонмен жақын қарым-қатынаста болды және Диксон болмаған кезде оның орнын басып отырды. 1869 жылдың тамызында сэр Чарльз Вентворт Дилк қайтыс болғаннан кейін, Доран шамамен бір жылға жуық Диксонның орнын редактор болып иеленді. Уильям Джон Томстың зейнеткерлікке шығуымен, Доран "Ноталар мен сұрақтар" журналының редакторы болып тағайындалды. Доран 1878 жылдың 25 қаңтарында Ноттинг-Хиллде қайтыс болды және 29 қаңтарда Кенсал-Гринде жерленді.

Шығармалары

Он жеті жасында Доран 1824 жылғы 8 сәуірде Суррей театрында қойылған «Әділет немесе Венециялық еврей» атты мелодрамасын жазды. Англиядан кетпес бұрын Доран Лондон әдеби хроникасына жазуды бастады (1828 жылы «Афинеумға» еніп кетті), ал шетелде болған кезде ол тұрақты жарнамашы болды. 1828 жылы оның парижтік суреттері мен париж хаттарының жинағы «Суреттер мен естеліктер» деген атпен жарық көрді. Доран 1830 жылы «Бат Журналына» француз, неміс, латын және итальян тілдерінен лирикалық аудармалар беруді бастады, ең сүйікті авторларының екеуі – Беранже және Катулл болды. 1835 жылы «Оқу тарихы» атты еңбегін жариялады. 1852 жылы Доран Мария Тереза Шарлоттаның, «Мадам Рояльдің» «Филия Долороза» атты естеліктерін жариялады. Алғашқы 115 бетті қайтыс болған Изабелла Франсис Ромер жазған. 1852 жылы ол сондай-ақ Чарльз Антонның Ксенофонттың «Анабазисі» мәтінінің жаңа басылымын редакциялады. 1853 жылы ол «Түнгі ойлар» еңбегінің қайта басылымына Эдвард Янгтың өмірбаянын қосты, ол 1854 жылы Янгтың толық шығармалары үшін қайта жазылды. Осы кезеңде Доран көптеген танымал шығармалар жара бастады. 1854 жылы ол «Үстелдік әдеттер және олар туралы бірнеше сөз» және «Әдет-ғұрыптар мен адамдар» кітаптарын жариялады. 1855 жылы ол 2 томдық «Ганновер үйінің патшайымдары» кітабын шығарды. 1856 жылы «Рыцарь және оның күндері» жарық көрді. 1857 жылы Доран 2 томдық «Мұғалімдер бизнестен зейнетке шыққандары» атты тарихи жинақты жариялады. 1858 жылы ол «Сот ақымақтарының тарихы» еңбегін жариялады және бірнеше рет басылған «Бентли балладаларын» редакциялады. 1859 жылы ол «Жаңа суреттер» және «Ескі панельдер» атты кітаптар шығарды. Сол уақытта ол алғашқы қолжазбалардан «Хорас Уолполдың соңғы күнделіктері» атты екі томдық шығармасын жариялады. 1860 жылы Доранның Уэльс принцтері туралы кітабы, ал 1861 жылы Аделаида патшайымының естеліктері жарық көрді. 1860 жылы Доран өзінің ең ауқымды еңбегі «Олардың Патшалық қызметкерлері» – ағылшын сахнасының тарихын жариялады, оның жаңа басылымы 1887 жылы Роберт В. Лоу редакциясында шықты. «Адамдардың күнәлары немесе шіркеуде және оның маңында» 1868 жылы жарық көрді. Сол жылы ол Генри Таккерменнің «Жинаушы» кітабын, кітаптар, газеттер, суреттер, қонақүйлер, авторлар, дәрігерлер, мерекелер, актерлер және уағыздаушылар туралы эсселер жинағын редакциялады. Париж қоршауының аяқталуынан кейін ол «1870 жылғы соғыстың естелігі» кітабын шығарды. 1873 жылы ол Елизавета Монтегю туралы «Соңғы ғасырдың әйелі» кітабын жариялады. Үш жылдан кейін ол 2 томдық «Флоренция сотындағы Маннерлер мен әдет-ғұрыптар, 1740-86» кітабын шығарды, ол сэр Хораций Манннің Хораций Уолполға жазған хаттарына негізделген. Сондай-ақ 2 томдық «Якобит дәуіріндегі Лондон» (1877) кітабы жарық көрді. «Біздің ұлы қалаларымыздың естеліктері, олардың құрметтілері мен ерекшеліктері туралы анекдоттар» (1878) кітабы күлкілі том болды. Оның соңғы басылымы Temple Bar журналына сериялық үлесі ретінде шығарылды және 1885 жылы «Дрю-Лейн және оның маңында» деп жарияланды, ол «Олардың Патшалық қызметкерлеріне» қосымша болды.

Отбасы

1834 жылдың 3 шілдесінде ол Рединг қаласында капитан Гилберттің қызы Эммаға үйленді және Кнаресборо қаласындағы Хей-э-Парк коттеджінде біраз уақыт тұрды. Ол жалғыз ұлы Альбан Доранды, Корольдік Хирургтер Колледжінің мүшесін (F. R. C. S.), және жалғыз қызы Флоренцияны, Элингке жақын Твайфорд аббаттығында Андреас Хольцке үйленген қалдырды.