Кіріспе

Ұлыбритания мен көптеген Ұлт Достастығы елдеріндегі парламенттік дебаттардың стенограммалары.

Хансард – Ұлыбритания мен көптеген Ұлт Достастығы елдеріндегі парламенттік дебаттардың стенограммалары. Ол 1776-1833 жылдары өмір сүрген лондондық баспагер Томас Курсон Хансардтың есімімен аталады, ол Вестминстер Парламентінің алғашқы ресми баспагері болған.

Шығу тегі

Хансард тарихы британ парламентында басталғанмен, Ұлыбританияның әрбір колониясы өзіндік және ерекше тарихты дамытты. 1771 жылға дейін британ парламенты өте құпия орган болған. Палатаның іс-қимылдарының ресми тізімі көпшілікке қолжетімді болды, бірақ пікірталастар туралы жазбалар болған жоқ. Палатада айтылған сөздерді жариялау парламенттік беделді бұзу болып саналды және Парламенттің екі палатасы оны жазалап отырды. Халық парламенттік пікірталастарға қызығушылық танытқан сайын, тәуелсіз газеттер олардың ресми емес есептерін жариялай бастады. Үкімет жүзеге асырған көптеген санкциялар, соның ішінде айыппұлдар, жұмыстан шығару, түрмеге қамау және тергеулер, «Жоғарғы Канаданың дамуына қызығушылық танытқан және халықты билеушілерінің кемшіліктері туралы түрлі деңгейде білім беруге тырысқан тәуелсіз газетшілердің кездескен қиындықтарын» көрсетеді. Магна Лиллипутия Сенаты Эдвард Кейвтің 1732 жылы алғаш жарияланған «The Gentleman’s Magazine» журналында жарияланды. Баяндамашылардың есімдері мұқият «филеттелді»; мысалы, сэр Роберт Уолпол «Р-т В-ле мырзасы» деп жасырынды. 1771 жылы Лондон қаласының Лорд-мэрі Брас Кросби Джон Миллер есімді баспагерді өзінің алдына алып келді, ол парламенттік мәжілістердің есептерін жариялауға батылдық танытты. Ол оны босатып жіберді, бірақ кейіннен оның әрекеттерін түсіндіру үшін Палатаға қатысуға бұйрық берілді. Кросби Лондон мұнарасына қамалды, бірақ сотқа шығарылғанда бірнеше судьялар істі қараудан бас тартты және жұртшылықтың наразылығынан кейін Кросби босатылды. Парламент пікірталастарын жариялауды бұрынғыдай қатаң жазалауды тоқтатты, бұл Джон Уилкстің сөз бостандығы үшін жүргізген науқанының нәтижесі болды. Содан кейін пікірталастардың есептерін жариялауға бірнеше әрекеттер жасалды. Алғашқы табыстардың бірі - Джон Алмон мен Джон Дебретт жариялаған Парламенттік тізім, ол 1775 жылы басталды және 1813 жылға дейін жарияланды. Уильям Коббет (1763–1835), белгілі радикал және баспагер, 1802 жылы өзінің «Саяси тізіміне» қосымша ретінде Парламенттік пікірталастарды жариялай бастады, соңынан Парламенттік тарихпен өрісін кеңейтті. Коббеттің баспасөз бостандығына деген ұмтылысы Ұлыбритания үкіметі тарапынан қатаң жазаланды. 1810 жылдың 5 маусымында Уильям Коббет Ұлыбритания үкіметіне қарсы жазған мақаласы үшін қылмыстық жаламен сотталды, оны Томас Курсон Хансард жариялаған. Коббет «толық және қанағаттанарлық дәлелдер негізінде кінәлі» деп танылды. Коббет пен Хансард пікірталастардың жазбаларын жасау үшін ешкімді жалдаған жоқ, олар таңғы газеттердегі көптеген көздерден алынды. Осы себепті Хансардтың алғашқы басылымдарына парламентте талқыланған барлық мәселелерге толық сенім артуға болмайды. Хансард Алмон мен Дебретт сияқты бәсекелестерін, сондай-ақ 1828 жылдан 1843 жылға дейін J.H. Барроу жариялаған «Парламент айнасын» басып өтті; Барроудың жұмысы толығырақ болды, бірақ ол әр сөзді мүшесімен тексеріп, оларға айтқысы келмейтін нәрселерді түзетуге мүмкіндік берді. Коммерциялық бәсекелестің соңғы әрекеті 1880 жылдары пікірталастарды жариялаған «The Times» газеті болды. 1878 жылы Хансард баспасына субсидия берілді және сол кезде репортерлер жұмысқа алынды. Мұндай артықсыздардың бір мысалы - Төменгі палатада парламенттік депутаттарды сөйлеуге шақыру. Бұл палатада спикер сөз сөйлеуге дейін депутаттың атын атауға міндетті, бірақ Хансард спикердің танымалдығын атамайды. Сонымен қатар, Хансард түсініктемелерді түсінікті ету үшін қосымша материалдарды қосады. Мысалы, мүшелер бір-бірін «қадірлі депутат» деп атаса да, Хансард, сөйлемде немесе пікірталаста бірінші рет аталған депутаттың атын жақшада қосады. Депутаттың біреуі сайлау округін есіне түсіре алмай қалғанда, Хансард оны анықтайды. Кез келген пікірталасқа үзіліс енгізілсе, «(Үзіліс)» деген сөзбен белгіленеді. Бұл сөз тіркесі әртүрлі жағдайларды қамтиды, олар дауыстап күлетін мүшелерден бастап палатаның физикалық шабуылға дейін. Отырған мүшелердің сөзге араласуы, мысалы премьер-министрдің сұрақтары кезіндегі сөзге араласу, әдетте, сөйлеп жатқан мүше сөзге араласуға жауап берсе ғана жазылады. Хансард сонымен қатар мүшелердің ресми түрде қойған сұрақтарына жауап ретінде үкімет министрлері жасаған жазбаша министрлік мәлімдемелері деп аталатын жазбаша жауаптарды жариялайды. 1839 жылы Хансард, Палатаның бұйрығымен, Ньюгейт түрмесінде мистер Стокдейлдің әдепсіз кітабы таралып жатқанын мәлімдеген есепті басып шығарды. Стокдейл жамандау үшін сотқа жүгінді, бірақ Хансардтың мәлімдемесінің рас екендігін қорғауы сәтті аяқталды. Жаңа басылым жарияланғаннан кейін Стокдейл қайтадан сотқа жүгінді, бірақ Хансард Палатаға оның Палатаның бұйрығы бойынша әрекет еткенін және парламенттік беделмен қорғалғанын жабуға бұйрық берілді. «Стокдейлге қарсы Хансард» ісінде сот Палатаның жалақор материалдарды жариялауға беделді емес екенін анықтады. Нәтижесінде Парламент 1840 жылғы Парламенттік қағаздар заңын қабылдады, Палатаның билігімен жарияланған жариялымдарға бедел беру үшін. 1909 жылдан бері және бұрынғы маңызды дауыстар үшін Хансард мүшелердің дауыс беру қалай жүргенін тізімдеді. Сонымен қатар, комитеттегі мәжілістер мен пікірталастар да бөлек томдарда жарияланады. Ұзақ жылдар бойы Төменгі палатаның Хансары Палатадағы партиялардың бар екенін ресми түрде мойындамады, тек «қадірлі достар» деп аталатын бірдей партияның депутаттарына сілтеме жасады, бірақ 2003 жылы бұл өзгерді және мүшелердің партиялық байланыстары енді анықталды. Лордтар палатасының Хансары өзінің Төменгі палата әріптесінен толығымен тәуелсіз жұмыс істейді, бірақ ұқсас міндеттері бар. Ол Лордтар палатасының залындағы парламенттік мәселелерді, сондай-ақ Мозес бөлмесіндегі пікірталастарды, «Үлкен комитет» деп белгілі, қамтиды. Жазбаша парламенттік жауаптар мен мәлімдемелер де жарияланады. Эмма Крю «Редакторлар репортерлерді әдетте революциялық және анти-қалыпты көзқарастардың ошағы деп қарастырады, ал өздерін тыныш және шағымданбайтын деп санайды» деп жазады. Интернет, еріктілердің көмегімен, Ұлыбритания Хансарын қолжетімдірек етті. Қазіргі уақытта Ұлыбритания Хансары желіде жариялау үшін жоғары форматтағы цифрлық форматқа айналдырылуда. 1803 жылдан бергі Ұлыбритания Хансарын, тұрақты комитеттерден басқа, қарап шығуға және іздеуге болады. Хансардтың дұрыс екеніне сенім артылғандықтан, Парламенттік депутат Парламентте дұрыс емес мәлімдеме жасаса, ол Төменгі палата кітапханасында сақталатын Хансард көшірмесіне түзету жазуы керек парламенттік конвенция бар. 2010 жылы Хансардтың тарихи көшірмелері түпнұсқа көлемінде Үндістанға жіберілді және түпнұсқа байланысқан нұсқалардан оптикалық тану (OCR) арқылы қарапайым мәтінге айналдырылды және оңай зерттеу үшін Интернетке қойылды. 2018 жылдың шілдесінде бұл цифрлық Хансард айтарлықтай жақсартылды және бұрын екі веб-сайтта қол жетімді болған Хансардпен біріктірілді, енді ол бір веб-сайтта қол жетімді. OCR процесінен туындаған көптеген «қателер» бар, бірақ оқырмандарды оларды байқағанда хабарлауға шақырылады.

Төменгі палата

Вестминстер ханзардысындай, канадалық нұсқа да толық сөзбе-сөз емес, "қайталаулардан, артық айтулардан және анық қателерден" қашықтау қағидасымен басшылыққа алынады. Ұлыбританияның Төменгі палатасынан өзгеше, депутаттар палатада тек өкілдік ететін парламенттік округтерімен ("Ричмонд Хиллден сайланған депутат" сияқты) немесе кабинетіндегі лауазымдарымен аталдырылады. Ханзард әрбір депутаттың белгілі бір күні палатада алғаш сөйлеген кезде оның партиялық тиесілігін көрсетеді – "Мэттью Равиньат (Понтиак, НДП)" немесе "Құрметті Линн Йелич (Батыс экономикалық даму жөніндегі мемлекеттік министр, Консервативтік партия)" – ал кейін сөйлеу үшін тұрғанда тек атымен ғана аталады. Егер аралық сөздер Спикердің тәртіпке шақыруына себеп болса, олар "Кейбір құрметті депутаттар: О, о!" деп тіркеледі. Ұсыныстар мен заң жобаларын мақұлдау немесе қабылдамау туралы егжей-тегжейлі мәліметтер өте күрделі түрде баяндалады.

Аударма

Канаданың федералдық үкіметі екі тілді болғандықтан, екі теңдес Канадалық Хансард жүргізіледі, бірі француз тілінде, екіншісі ағылшын тілінде. Бұл оны табиғи параллель мәтінге айналдырады және француз-ағылшын машиналық аударма бағдарламаларын оқыту үшін жиі пайдаланылады. Бұған қоса, Хансардтың аудармаланған және сәйкестендірілген болуы, оның үлкен көлемі және жаңа материалдардың үнемі қосылуы оны тартымды корпус етеді. Дегенмен, аудармалар мағынасы бойынша дұрыс болғанымен, әрқашан сөзбе-сөз толыққанды дәл болмайтындықтан, оның пайдалылығы шектеледі. Канадалық Хансард жазбалары парламент мүшелері қолданған тілді нақтылайды, осылайша сөз сөйлеп тұрған адамның сөздерін бұрмалап түсінбеуге болады. Егер мүше француз тілінде сөйлесе, ағылшын тіліндегі Хансард жазбалары мүшенің француз тілінде сөйлегенін көрсетеді және оқырманды француз тіліндегі Хансард жазбасына сілтейді. Бірде Канада Сенатында либералдық кешіктіру кезінде сенатор Филипп Гигантес өзінің бір кітабын Хансард арқылы тегін аударма алу үшін оқыды деген айыптама тағылды.

Ньюфаундленд

Ньюфаундлендте баспасөз бостандығы үшін күрес әлдеқайда зор болды. "Сент-Джонс-Леджер" газетінің редакторы Генри Уинтонға қараңғыда күтіп отырған бұзақылар құлақтарын кесіп, оны есінен танытып, тастап кетті. Екі газет те 1817 жылдан бастап Ассамблея отырысының мәжілісін жариялады. Жаңа Шотландияның "кішкентай келісім" деп аталған Отбасылық тобы журналистердің Ассамблеяға кіруіне бұрынғысынша қарсы болды және "күшті нарық көргенде тез араша түсті". Облыстың веб-сайты қазір Хансардты онлайн жариялайды, онда 1977 жылдың 29 наурызынан берігі жазбалар бар.

Альберта

Алберта 1972 жылы Хансардты қабылдады. 1905 жылдан 1971 жылға дейін жергілікті газеттер заң шығару процесін жариялап келді, ал осы мақалалар негізінде Заңнама кітапханасы онлайн режимінде қолжетімді «Скрапбук Хансард» жинағын құрастырды. Журналистерге палата ішінде қолмен жазба жасауға рұқсат болды, бірақ оларға дыбыс жазуға мүмкіндік берілмеді, ал жалпы жұртшылыққа жазба алуға тыйым салынды. 1965 жылы палатада жазу жүйесі орнатылды. Бастапқыда кеңсе меңгерушісі тек таққа жасалған мәлімдемелер сияқты арнайы іс-шаралардың транскрипциясын жасады, бірақ депутаттардың транскрипция сұраныстары артты және 1971 жылға қарай палатаның барлық отырыстары жазылатын болды. 1972 жылдың 8 наурызында үкімет Альберта Хансард құру туралы ұсыныс енгізді, ал ертесіне палатада аудио және бейне жазуға, сондай-ақ галереяға келгендерге жазба алуға рұқсат беретін ұсыныс ұсынды. Парламенттік регламенттің 115-ші және 116-шы тармақтары палатадағы және комитет отырыстарындағы бұқаралық ақпарат құралдарының жұмысын регламенттейді. Альберта заң шығарушы ассамблеясының 1972 жылдан бергі отырыстарының транскрипциялары онлайн режимінде қолжетімді, ал ағымдағы мәселелер әдетте күннің отырысынан кейін 12 сағат ішінде жарияланады. 4,5 сағаттық кешкі отырыстың транскрипциясы 30 000-нан астам сөзден тұрады.

Британдық Колумбия

Британдық Колумбия заң шығарушы жиналысындағы пікірталастардың толық ресми тізімі 1972 жылға дейін жарияланбады; 1970 жылдан бастап ішінара тізім шығарылды. Оттава Хансардысынан өзгеше, оппозиция мүшелері мен үкіметтік депутаттар тек әрпі мен тегі арқылы белгіленеді: "А. Уилкинсон". Қазіргі министрлердің есімдерінің алдына "Құрметті" деген сөз қойылады: "Құрметті С. Хаген". Спикердің тәртіпке шақыруына себеп болатын сөз аралықтар тек "Сөз аралық" деп тіркеледі. Басқа сөз аралықтар, егер олар анық естіліп, сөз сөйлеп тұрған депутатқа қандай да бір жауап ретінде айтылса, сөйленгендей жазылады. Ұсыныстар мен заң жобаларын мақұлдау немесе қабылдамау мәселелері Төменгі палатадағы тәртіпке ұқсас болғанымен, есеп беру қарапайым стильде жүзеге асырылады ("Ұсыныс мақұлданды" немесе "Ұсыныс қабылданбады").

Австралия

Австралия Парламенті де пікірталастарды Hansard терминін пайдаланып тіркейді. Бұл жазбаларды "State Law Publisher" мемлекеттік құқық баспасы жариялайды. Оңтүстік Австралия Парламенті Хансардты алғаш рет қолданған Австралия парламенті болды; ол 1857 жылдан бастап қалыпты жағдайға айналды. Виктория Парламенті 1866 жылы Хансардты енгізу арқылы Оңтүстік Австралияның үлгісін қабылдады. Жаңа Оңтүстік Уэльс Парламенті өзінің Хансард жүйесін 1879 жылғы 28 қазанда Тоғызыншы Парламенттің үшінші сессиясының ашылуында Заң шығарушы Кеңестің баяндамасымен бастады. Тасманияда Хансард 1979 жылға дейін енгізілмеді, ол 6 маусымда Заңнамалық Кеңес үшін және 12 маусымда Ассамблея палатасы үшін қолданыла бастады.

Жаңа Зеландия

9 шілдеде 1867 жылы бас репортер С. С. Н. Баррон басқаратын бес репортерден тұратын топ Жаңа Зеландия Парламентінің пікірсайыстарының алғашқы ресми баяндамасын жасады. Сол күннен бері Жаңа Зеландия Өкілдер палатасының мүшелерінің сөздерінің ресми стенограммалары үздіксіз жарияланып келеді. Бүгінде Жаңа Зеландия Хансардын 17 штаттық редактордан тұратын тобы Өкілдер палатасы кеңсесінде дайындалады. Хансард Жаңа Зеландия Парламентінің веб-сайтында палата отырыс өткізген әр күні жарияланады, содан кейін индекстелген жинақталған томдар шығарылады. Сөздер пікірсайыстардың цифрлық жазбаларынан тікелей транскрипцияланады, ал талқылау залындағы қызметкерлер спикерлердің тізбесін және кез келген араласуларды жазып, пікірсайыстарды бақылайды. Араласулар тек сөйлеуші мүше оларға жауап берсе немесе сөйлеу барысында оларға қатысты ескерту жасаса ғана баяндалады. Хансард редакторлары мүшелердің палатада қолданатын сөздеріне қандай өзгерістер енгізуге болатынына қатысты қатаң ережелерді сақтайды. Хансард мүмкіндігінше сөзбе-сөз жақын, бірақ Хансард редакторлары қайталаулар мен артық айтылғандарды алып тастап, шағын грамматикалық түзетулер жасайды. Мүшелерге олардың сөздерінің жобалық нұсқалары Парламент веб-сайтында алғаш рет жарияланғанда ұсынылады. Мүшелер кездейсоқ фактілік қателіктерді түзетуді сұрауға құқылы, бірақ олар парламентте айтқандарын маңызды түрде өзгерте алмайды.