Кіріспе

Фрэнсис Доус (ағылш. Francis Douce; 1757 жылдың 30 наурызы – 1834 жылдың 30 наурызы) – британдық антиквар және музей кураторы.

Өмірбаян

Доус Лондонда дүниеге келген. Оның әкесі Канцелярияда кеңсе қызметкері болған. Білімін аяқтаған соң, ол әкесінің кеңсесіне орналасты, бірақ көп ұзамай оны тастап, көне заттарды зерттеуге өзін арнады. Ол Антикварлар қоғамының белгілі мүшесі болды және 1799 жылдан 1811 жылға дейін Британ мұражайында қолжазбалар сақтаушысы болып қызмет етті, бірақ сенімділердің бірімен тудырған жанжал салдарынан отставкаға кесуге мәжбүр болды. 1807 жылы ол "Шекспирдің бейнелері және ежелгі әдет-ғұрыптар" (2 том, 8vo) атты еңбегін жариялады, онда қызықты мәліметтермен қатар, көптеген маңызсыз сын мен қате түсіндірулер де болды. "Эдинбургтік шолу" журналында осы еңбек туралы жазылған жағымсыз пікір авторды қатты ашуландырып, оны одан әрі жарияланудан сақтандырды. Дегенмен, ол "Археология" және "Жұртшылық журналына" көптеген мақалалар жариялады. 1833 жылы ол "Өлім биінің әртүрлі суреттері" туралы диссертация жариялады, оның мазмұны қырық жыл бұрын жарияланған болатын. 1807 жылы Британ мұражайы оны Қолжазбалар бөліміне қабылдады, сол жылы ол Роберт Нарестің орнын басып, сақтаушы болды. Оның мұражаймен қарым-қатынасы басынан бастап шиеленіскен болды, сондықтан бес жыл қызмет еткеннен кейін 1811 жылы отставкаға кетті. 1823 жылы ол мүсінші Джозеф Ноллекенстің мүлігінен 50 000 фунт стерлинг мұрагерлік алды, бұл оған нарыққа шыққан ең бағалы кітаптар мен қолжазбаларды сатып алуға мүмкіндік берді. Ол 1834 жылдың 30 наурызында қайтыс болды.

Жинақ

Дюс көптеген қолжазбалар мен кітаптарды жинап, көптеген қолжазбалар мен басылған кітаптарды қамтитын кең кітапхана құрды. Ол өзінің жинағы арқылы адамдардың түр-салтын, әдет-ғұрыптарын және сенімдерін әр дәуірде бейнелеуді көздеді. Бұл жинақ әсіресе тарих, өмірбаян, ежелгі ескерткіштер, мінез-құлық, әдет-ғұрыптар, көркем өнер, саяхат, археология, сиқыршылық, «Өлім биі» және шетелдік кітаптар салаларында ерекше көзге түседі. Оның жинағында көптеген тілдердің кітаптары болғанымен, ағылшын әдебиеті, әсіресе Шекспир, безендірілген «Сағат кітаптары» мен француз романдарында айрықша байлыққа ие. 1840 жылы Генри Октавиус Кокс оның қолжазбалары мен басылған кітаптарының каталогын жариялады, кейіннен ол «Қысқаша каталогта» толықтырылды. Дюс Оксфордтағы Бодлеан кітапханасына 19 мыңнан астам басылған кітапты мұра етіп қалдырды, олардың ішінде 479 инкунабула (15-і Кэкстон баспасында басылған), Киелі кітаптар, Ортақ дұға кітаптары, Забурлар, ортағасырлық романстардың алғашқы басылымдары, 17 және 18 ғасырлардағы француз әдебиеті, 17 және 18 ғасырлардағы ағылшын драмасының түпнұсқа және алғашқы басылымдары, өлеңдер, әндер мен балладалар жинағы, 17 және 18 ғасырлардағы альманахтар мен болжамдар, сату каталогтары, әдемі мұқабаланған кітаптар және сирек кездесетін қытай жинағы кірді. Бодлеан кітапханасы сонымен қатар Дюстің 420 қолжазбасын (олардың үштен екісі ортағасырлық немесе 16 ғасырға жатады, олардың ішінде «Сағат кітаптары», француз романдары және ерте ағылшын әдебиеті бар, бәрі де иллюстрацияларымен ерекшеленеді), оның хаттары мен жазба кітаптарының сериясын сақтайды. Жинақта 27 мың гравюра, 1500 сурет, сондай-ақ Оксфордтағы Эшмолеан мұражайына көшірілген медальдар мен монеталар да болды; Бодлеанда тек кітаптарға тиесілі немесе олармен тығыз байланысты гравюралар ғана қалды.

Дуаш бөлмесі

Бодлей кітапханасы бұл жинақты алған кезде, кітапхананың бірінші қабатындағы Оқу залдары төртбұрышының оңтүстік-шығыс бұрышындағы кеңістік тазаланып, «Дуаш бөлмесі» деп аталды. Бөлменің қабырғалары шамамен үш метр биіктіктегі сөрелермен қапталған, ал бөлме төбеге дейінгі сөрелермен солтүстік және оңтүстік бөліктерге бөлінді, соның нәтижесінде оңтүстік жағында кішірек бөлме пайда болды. Бөлмеде сөреге шығуға арналған баспалдақтар, алты тұрған жәндік тәрізді тіреуіш және екі үлкен емен үстел орнатылды. Дуаш қолжазбалары оңтүстік жақтағы кіші бөлмеде, ал баспа кітаптары солтүстік жақтағы үлкен бөлмеде сақталды. 1839 жылы кітапхананың кураторлар кеңесі Лондондық зейнеткер гравер Томас Доддқа баспаға түсірілген суреттер мен гравюраларды тізімдеуді тапсырды. Алайда, 1840 жылы Дуаш монеталары, жетондары мен медальдары кітапхананың монеталар бөлмесінде сұрыпталмаған күйінде қалды. 1871 жылы Британ мұражайының өкілі Уильям С. Вокс кітапхана тапсырысымен монеталарды тізімдеді, бірақ 1881 жылға дейін коллекцияның жартысын ғана тізімдеуге қол жеткізді. 1882 жылы Эдвард Б. Николсон коллекцияны басқаруды өз қолына алды: ол барлық материалды тізімдеу қажет деп санды, сондай-ақ «Дуаш бөлмесінің» сөрелерін алып тастауды шешті, бірақ бұл Дуаш кітаптарының бір бөлігін орын ауыстыруға мәжбүр етті. Кітаптардың жаңа ағынына басшылық ету үшін қосымша тіреуіштер қосылды. Николсон сонымен қатар Е. Гордон Дафф жүргізетін кітапхананың инкунабулаларының жеке тізімін жасауды талап етті, бұл кейінірек 1457 жылғы Шеффер Фусттің «Канон Missæ» атты еңбегінің табылуына әкелді. Дафф 1888 жылы Бодлей кітапханасынан кетіп, оның жұмысын 1891 жылы Роберт Проктор жалғастырды, ол тізімді 1893 жылы аяқтады. Тізімде 4800-ден астам зат болды, олардың шамамен 400-і Дуаш коллекциясының бөлігін құрады – кітапханадағы инкунабуланың ең ірі бөлігі. 1884 жылы Николсон Дуаш коллекциясын және басқа жеке жинақтарды географиялық топтарға және серияларға бөлуге кірісті, соның ішінде Дуаш монеталары, жетондары мен медальдарының коллекциясын, бірақ оның монеталар бөлмесі жобасы 1890-шы жылдарға дейін күш алған жоқ. Ол 1902 жылы аяқталды. 1926 жылға қарай сөрелер мен оқу орындарының жетіспеушілігі күшейді, сондықтан Дуаш монеталары, жетондары мен медальдары Эшмолеан мұражайына берілді. Бұл Бодлей және Эшмолеан мұражайлары арасындағы одан әрі алмасуға әкелді, онда Дуаш суреттері мен гравюралары реттелді және тізімделді.

Цифрлық Бодлей жобасы

Дуустың көптеген кітаптары Digital Bodleian веб-сайтында цифрландырылды, оның ішінде 247-ден астам мұрағат және қолжазба, 97 баспа кітап, 23 кітап мұқабасы, 8 карта және 7 музыкалық нөмір бар. Цифрланған жинақ 15 тілді қамтиды, соның ішінде латын, орта француз, ағылшын, голланд, қытай, парсы және малай тілдері, ал мерзімі 8-ден 20 ғасырға дейін жетеді.