Кіріспе

VII ғасырдағы жапон аскеті және мистигі; Шугендоның негізін қалаушы Эн но Озуну, басқаша Эн но Озуно немесе Оцуно (役小角) (634 ж. Кацурагиде (қазіргі Нара префектурасы) туған; шамамен 700–707 ж.ж. қайтыс болған) – жапон аскеті және мистигі, дәстүр бойынша гиожа немесе ямабусидің аскеттік жаттығу жолы – Шугендоның негізін қалаушы саналады. 699 жылдың 26 маусымында Императорлық сарайдан Идзу Осимаға қуылған, бірақ Нихон Рёики сияқты кем дегенде 800 жылға дейінгі халық аңыздарында оның үстін жете күші мен ерліктері туралы айтылады. Ол сондай-ақ Эн но Гёжа (役行者), Убасоку (役優婆塞) немесе толық атымен Эн но Кими Озуну (En no Kimi Ozunu) деп те аталады, мұнда Кими (君) – оның кабанесі немесе титулдық аты.

Тарихи сілтемелер

Тіпті оның өмірі туралы тарихи жазбалар да аңыздар мен халық әңгімелерімен ұштасып кеткен. "Шоку Нихонги" (797 ж.) жылнамасына сәйкес, Эн но Озуну 699 жылдың 26 маусымында Идзу Осима аралына қуылды:

"Хиното уши" (алты жылдық айналымның "отты өгіз") күні [5-ші айдың 24-і, Мому 3 (699 ж. 26 маусым)], Эн но Кими Озуну Идзу но Шимаға қуылды. Озуну алғаш Кацураги тауында тұрып, өзінің сиқыршылығымен атақ алған және Сыртқы кіші 5-ші дәрежелі төменгі сыныптың мұғалімі болған. Оның күшін қызғанып, ерекше сиқырымен алдап жүр деп айыптаған адам (немесе Хиротари?) болды. [Императорлық сарай] оны [астанадан] алыс жерге қуды. Халық арасында мынандай әңгіме бар: "Озуну зұлым рухтарды бағындырып, оларды су тасуға және отын жинауға мәжбүрлеген. Егер олар бағынбаса, оларды сиқырмен байлап тастаған". Осы оқиғаға қарамастан, сарай Озуну мектебінің дәрі-дәрмек туралы білімін жоғары бағалай бергендігі көрінеді, себебі кітаптың 11-ші томында 732 жылдың 28 қазанында (Тенпё 4 жылдың 5 қазаны) оның шәкірті Каракуни но Хиротари Бас дәріханашы (典薬頭) лауазымына сайланғаны айтылады, бұл дәрі-дәрмек саласындағы ең жоғары қызмет еді.

Шүгендо дінінде

Халықтық дінде Эн но Озуну дәстүрлі түрде Таоизм, Шинто, эзотерикалық буддизм (әсіресе Шингон Миккё және Тендай сектасы) және дәстүрлі жапон шаманизмін қамтитын синкретикалық дін – Шугендоның негізін қалаушы деп есептеледі. Ен но Гёджаға 1799 жылы оның қайтысының мың жылдығын еске алу салтанатында "Жинбен Дайбосацу" (Ұлы Бодхисаттва Джинбен, 神変大菩薩) деген құрметті атақ берілді. Үштік дененің шексіз өмірі туралы канондық емес Сутраның авторлығы Ен но Гёджаға жатқызылады. Ол тау қасиеттісі ретінде мифтік мәртебеге ие болғандықтан, оның көптеген табиғаттан тыс күштері бар деп сендіріледі.

Танымал мәдениетте

Киотодағы Гион фестивалінде ямабоко жүзушілердің бірі (En no Gyoja Yama) Эн но Гёджаға арналған. Бұл жыл сайынғы паломниктік орын, онда ямабуси (Шугендо тәлімгерлері) түрлі ритуалдар орындайды. 19 ғасырдағы «Нансу Сатоми Хаккенден» романында Эн но Гёджаның рухы Сатоми әулетіне сиқырлы жапамала сыйлайды, ол кейіннен олардың қарғысына қарсы қорғаныш ретінде бөлінеді. Хироси Араматаның «Тейто Моногатари» тарихи фантастикалық романында басты кейіпкер Ясунори Като Эн но Гёджаның ұрпағы екенін мәлімдейді. Широ Ононың «OZN» мангасында басты кейіпкер – Эн но Озунудың суперқаһармандық нұсқасы. SNES ойыны «Shin Megami Tensei»-де En no ozuno есімді ойыншы емес кейіпкер (NPC) Конгокайда тұрады. PS1 ойыны «Oni Zero: Fukkatsu»-да басты қарсыласы Эн но Гёджа. Кодзи Судзукидің «Шеңбер» романында Садаконың анасы теңізден Эн но Озунудың мүсінін сүйреп шығарады. «Ниндзя қастандықшысы» фильмінде қарсыласы «Озуну» – «9 ру» тобының басшысы. «Zenki» анимесінде Энно Озуну есімді кейіпкер Zenki-дің ұстазы болды, ол ғасырлар өткен соң оның ұрпағы Чиаки Энно тарапынан қайта шақырылды. «Туге Они» мангасы Эн но Озуно және оның екі шәкірті Зенки мен Миё (кейіннен Гоки) Ва жерін аралап, түрлі Камилермен кездесулері туралы айтады.