Кіріспе

Австралия Корольдік Әуе күштерінің бас әскери-әуе шебері сэр Ричард Уильямс (3 тамыз 1890 – 7 ақпан 1980) Австралия Корольдік Әуе күштерінің (RAAF) «әкесі» деп есептеледі. Ол Австралияда оқытылған алғашқы әскери ұшқыш және Бірінші дүниежүзілік соғыста Австралия мен Ұлыбританияның истребитель эскадрильяларына басшылық еткен. Әскери күштердің басқа түрлерінен тәуелсіз әуе күшін жақтаған Уильямс RAAF құруда маңызды рөл атқарды және 1922 жылы Әуе штабының бірінші бастығы болды. Ол үш мерзімге бөлініп, CAS лауазымында он үш жыл қызмет етті, бұл кез келген басқа офицерден ұзақ. Уильямс Оңтүстік Австралияда қарапайым отбасыда дүниеге келген. 1914 жылы Виктория штатындағы Пойнт-Кук қаласында ұшуды үйренген кезде ол армияда лейтенант болған. Бірінші дүниежүзілік соғыста Австралия Ұшу корпусының (AFC) ұшқышы ретінде Уильямс No. 1 эскадрилья AFC-ге, кейін 40-шы қанат RAF-қа басшылық етті. Ол «Еңбегі үшін орденмен» марапатталды және соғысты подполковник шындығында аяқтады. Содан кейін ол 31 наурыз 1921 жылы құрылған Армия мен Әскери-теңіз күштерінен бөлек басқарылатын Австралия Әуе күштері үшін күресті. 1920-ші және 1930-шы жылдардың басында жас RAAF өмір сүруіне қатысты бірнеше қиындықтарға тап болды, ал Уильямс оның тәуелсіздігін сақтағаны үшін көп мақтауға ие болды. Бірақ ұшу қауіпсіздігі стандарттары бойынша жасалған жағымсыз баяндама оны CAS лауазымынан босатып, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін RAF-қа жіберді. Әуе күштері басшысы лауазымына қайта тағайындалуына және 1940 жылы әуе маршалына өкіметтік деңгейге көтерілуіне қарамастан, ол RAAF-ты ешқашан қайтадан басқармады. Соғыстан кейін ол басқа Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерімен бірге міндетті түрде зейнеткерлікке шықты. Ол Австралиядағы Азаматтық авиацияның бас директоры лауазымын иеленді және 1955 жылы зейнетке шығу алдында рыцарь атағын алды.

Ерте өмір және мансап

Уильямс 1890 жылдың 3 тамызында Оңтүстік Австралияның Мунта Майнс кентінде жұмысшы отбасында дүниеге келді. Ол Англияның Корнуолл аймағынан көшіп келген мыс кеншісі Ричард Уильямс пен оның әйелі Эмилидің үлкен ұлы еді. Уильямс орта мектептің төменгі сыныбын бітірмей Moonta мемлекеттік мектебін тастап, телеграф хабаршысы, кейін банк клеркі болып жұмыс істеді. 1909 жылы он тоғыз жасында Оңтүстік Австралия жаяу әскер полкіне қатысты. 1914 жылдың тамызында лейтенант Уильямс Австралияның алғашқы әскери ұшу курсына қатысты. Виктория штатының Пойнт Кук әуежайы маңында Бристоль Бокскайт ұшағында жеке ұшудан кейін Уильямс 1914 жылдың 12 қарашасында ұшқыш ретінде бітірген алғашқы студент болды. Ол мектепті "рагтайм шоу" деп сипаттады, ол падоктан, шатырлардан және бір үлкен құрылымнан – Бокскайт үшін сарайдан тұрды. Әкімшілік және оқу-әдістемелік жұмыстан кейін Уильямс 1915 жылдың шілдесінде Пойнт Кукта ұшу дағдысын жетілдірді. Келесі айда ол өзінен он үш жас үлкен Констанс Эстер Гриффитске үйленді. Олардың балалары болмады. Уильямс неміс Фокерлерімен болған шайқаста "біздің әуедегі ұрысымыз қысқа ғана болды, бірақ тез аяқталуы мүмкін еді" деп жазды, ал бомбалауға келгенде ол және оның әріптестері "көбінесе сәттілікке үміттенеді" еді. Уильямс RFC тіркемесін 1917 жылдың ақпанында аяқтады. 1917 жылдың 5 наурызында No. 1 эскадрилья құрамында Уильямс Тель-эль-Шариядағы теміржол бекетін бомбалау кезінде қозғалтқышы тоқтағанда апаттан мүжілді. Басында жаудың оғы тигенін ойлаған ол, ұшқыш кабинасының сыртындағы қозғалтқышты өшіру қосқышының өшірілгенін байқады. Жерден 500 фут биіктікте ол қозғалтқышты қайта іске қосып, базаға оралды. 21 сәуірде Уильямс жаудың тылында түсірілген әріптесі лейтенант Адриан Коулды құтқару үшін қонды, ал күні бұрын "күшті зениттік оққа түскен" түрік атты әскеріне шабуыл жасады. Осы екі іс-әрекеті үшін ол Ең жоғары қызмет орденіне ие болды, мақтау қағазында былай делінген:

Май айында ол майор болып тағайындалды және сол жылы Бристоль Файтерамен қайта жарақтандырылған No. 1 эскадрильяға қолбасшылық етті. "Енді алғаш рет", - деп жазды Уильямс, - "далада 17 ай болғаннан кейін бізде жаумен әуеде күресе алатын ұшақтар болды". 1918 жылдың маусымында Уильямс подполковник және RAF-тің 40-шы (Армиялық) қанатының командирі болып тағайындалды, ол Палестинада әрекет етіп жатқан еді. Оған бұрынғы No. 1 эскадрилья және үш британдық бөлім кірді. Үлкен Хэндли Пейдж бомбалаушысымен күшейтілген оның күштері Палестинадағы Армагеддон шайқасына, соңғы шабуылға қатысты, онда олар түрік колонналарына "жаппай қирату" келтірді. Уильямс 1918 жылдың 21 қыркүйегінде Вади-Фарадағы 40-шы қанаттың әрекеттері туралы былай деп жазды: "Түрік жетінші армиясы тоқтатылды және бұл әуеден жасалған шабуылдың нәтижесі екенін атап өту керек". Ол сонымен қатар, Хандли Пейдждегі капитан Росс Смиткі екі Бристоль Файтерымен бірге, Амманның солтүстігіндегі майор Т. Е. Лоуренстің араб армиясына, Дераадан ұшып келе жатқан неміс ұшақтарынан қысымға ұшыраған кезде көмекке жіберді. Қараша айында Уильямс Палестина бригадасының уақытша командирі болып тағайындалды. Уильямс Лондондағы Австралия императорлық күштерінің (АИК) штабында авиация офицері болып қызмет етті, содан кейін Австралияға оралып, Армия штабындағы Әуе қызметінің директоры лауазымын иеленді, Мельбурн. Австралия ұшу корпусы таратылды және оның орнына Австралия әуе корпусы (ААК) құрылды, ол AFC сияқты Армияның бір бөлімі болды. 1920 жылдың 9 қарашасында Австралия әуе кеңесі құрылғаннан кейін Уильямс және оның әріптестері Корольдік әуе күштеріне негізделгендердің пайдасына әскери шендерін тастады. Уильямс, қазір қанат командирі, Австралия әуе күштерін (АӘК) құру үшін Әуе кеңесінің ұсынымын жеке құрастырып, ұсынды, ол Армиядан да, Корольдік Австралия теңіз күшінен де тәуелсіз қызмет еді. АӘК 1921 жылдың 31 наурызында құрылды; Уильямс RAF құрылған күні үш жыл бұрынғы 1 сәуірден гөрі осы күнді әдейі таңдады, "жаман адамдар бізді "сәуір ақымақтары" деп атамасын". "Корольдік" префиксі бес айдан кейін қосылды. Уильямс 1921 жылдың шілдесінде RAF туына негізделген, бірақ Оңтүстік Кресттің бес жұлдызы RAF дөңгелегінің ішінде және төменгі қосқыш төртбұрышындағы Ұлттық жұлдызды көрсететін АӘК үшін туды ұсынды. Бұл дизайн RAAF үшін қабылданбады, үкімет 1949 жылға дейін RAF туының тікелей көшірмесін қолданды, ол кезде Австралия туының жұлдыздарын пайдаланатын жаңа дизайн таңдалды. Әуе кеңесінің аға офицері ретінде Уильямс Бірінші әуе мүшесі атағын алды, жаңадан құрылған әуе күштері бастапқыда Армия мен Флотқа тең "Штаб бастығы" лауазымына лайық деп танылмады. Ол жаңа қызметтің позициясын нығайту үшін оның активтерін және оқытуын кеңейтуге кірісті. АӘК құрылғаннан кейін көп ұзамай, Пойнт Куктан сегіз шақырым (бес миль) қашықтықтағы Лавертон әуе базасы үшін жер сатып алынды, ал 1921 жылдың шілдесінде Уильямс Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Ричмондта база құру туралы алғашқы ұсынысын жасады, ол Викториядан тыс алғашқы база болды. Ол сонымен қатар Армия мен Флот студенттерін, соның ішінде Корольдік әскери колледждің түлектерін, офицерлер санын арттыру үшін қосымша тарту бағдарламасын бастады; осы схемадан пайда болған үміткерлердің арасында болашақ әуе күштерінің басшылары Джон Маккоули, Фредерик Шергер, Валстон Хэнкок және Алистер Мурдок, сондай-ақ Джо Хьюитт және Фрэнк Блэдин сияқты басқа да жетекші тұлғалар бар еді.

Әуе штабының бастығы

Бірінші әуе мүшесі лауазымы 1922 жылдың қазан айында Әуе штабының бастығы (CAS) лауазымымен алмастырылды. Уильямс 1920 және 30-жылдары он жеті жыл ішінде үш рет CAS қызметін атқарды, ол қанатты командир (кейін Әуе вице-маршалы) Стэнли Гоблмен кезектесіп тұрды. Бұл ротацияға себеп болған нәрсе – Армия мен Теңіз күштерінің «Уильямстың тәуелсіздігін шектеу» үшін жасаған амалы болуы мүмкін. Бірақ бұл келісім «екі офицердің арасында өнімсіз бәсекелестікті күшейтті». Уильямс 1923 жылдың көп бөлігін Англияда өткізді, Камберлидегі Британ армиясының штаб колледжіне және Андовердегі Әуе күштерінің штаб колледжіне оқуға барып, келесі жылы Канада мен АҚШ-та білімін жетілдірді. Ол болмаған кезде Гобл Әуе штабының бастығы болып қызмет атқарды. 1925 жылдың ақпанында оралғаннан кейін көп ұзамай Уильямс Гоблдің Сиднейдегі Рашкаттерс шығанағында шағын гидроұшақтар базасын құру жоспарын тоқтатты. Оның орнына ол РААФ-тың алғашқы амфибиялық ұшағы Ричмондта орналасатын «Супермарин Сиглз» ұшақтарын сатып алуды ұйымдастырды. Ол шілде айында топ капитаны болып тағайындалды және сол жылы «Австралияның әуе қорғанысы туралы меморандум» атты маңызды әуе соғысы зерттеуін жазды. Көп жағынан болашақты көре білген бұл зерттеуде Бірінші дүниежүзілік соғыстағы одақтас Жапония Австралияның басты әскери қатері ретінде қарастырылды. Жаңа Әуе күштері шағын ұйым болды, атмосферасы ұшқыштар клубына ұқсас, бірақ оның мүшелері бірнеше маңызды ұшулар жасады. Гобл 1924 жылы CAS болып қызмет еткен кезде Австралияны әуемен айналып ұшудың алғашқы сапарына жетекшілік етті. 1926 жылдың 25 қыркүйегінде екі экипаж мүшесімен, соның ішінде Гоблдің пилоты Айвор МакИнтайрмен бірге Уильямс Де-Хавиланд DH.50A флоттық ұшағында Пойнт Куктан Соломон аралдарына 10000 миль (16093 км) саяхатқа шықты, Оңтүстік Тынық мұхиты аймағын операциялар жүргізуге қолайлы театр ретінде зерттеу үшін. Үшінші топ 7 желтоқсанда 12 ұшақтың RAAF сүйемелдеуімен және 300 сарбаздық құрмет сақшысымен оралды. Бұл сапар «белгілі бір шетелдік державалар» осындай сапарды жоспарлап отырғанын мәлімдеген заманауи газеттерде жарияланған «престиж мәселесі» ретінде қарастырылса да, сонымен қатар Уильямстың Гоблдің 1924 жылғы экспедициясына «жауап ретінде» RAAF ұшағы мен экипажы жасаған алғашқы халықаралық ұшу ретінде ерекшеленді. Ол сол жылдың 1 шілдесінде әуе коммодорына көтерілді. Уильямс 1933 жылы Лондондағы Империялық қорғаныс колледжіне оқуға бару үшін CAS лауазымын Гоблге қайта тапсырды және 1934 жылдың маусымында лауазымын қайта иеленді. 1935 жылдың 1 қаңтарында әуе вице-маршалына көтерілуі оны Армия мен Теңіз күштерінің штаб басшыларының теңдес дәрежесіне жеткізді. Уильямс жергілікті ұшақ өнеркәсібін дамытуға ынталандырды, бұл Әуе күштерінің және жалпы австралиялық авиацияның өзін-өзі қамтамасыз етуіне көмектесетін еді. Ол 1936 жылдың қарашасында RAAF-тың Эксперименттік бөлімінің бұрынғы басшысы Лоуренс Уокетт басқарған «Комонвелл әуе кемелері корпорациясының» құрылуына жеке қатысты. 1939 жылы Уильямс CAS лауазымынан босатылды және «Эллингтон есебі» жарияланғаннан кейін «фактылық түрде шетелге қуылды». Федералды үкімет Уильямсты Әуе күштерін нығайтқаны үшін мақтады, бірақ оны Эллингтонның қорытындылары үшін кінәлады және ол баспасөз тарапынан сынға ұшырады. Жағымсыз есептен басқа, Уильямстың RAAF тәуелсіздігін қызу қорғауы арқылы «жаулары көбейгені» айтылды. Үкімет оны екі жылға RAF-ке жібергенін мәлімдеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қыркүйегінде соғыс басталғанда Уильямс RAF Жағалау командованиесінде әкімшілік бөліміне жетекші болды, ол ақпан айынан бастап осы лауазымды атқарып келген, бұрын Ұлыбритания Әуе министрлігінде қысқа мерзім қызмет еткен. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Әуе күштерінің ресми тарихындағы томында Дуглас Гиллисон Уильямстың RAAF және оның мәселелері туралы жан-жақты білімін, сондай-ақ қызметтегі ұзақ тәжірибесін ескере келе, "Бурнеттен Уильямстың мүмкіндіктерінен асып түсетін қандай үлес күтілгенін анықтау қиын" деп жазды. Уильямс Ұйымдастыру және Жабдықтау жөніндегі Әуе мүшесі болып тағайындалды және әуе маршалы атағына ие болды, бұл RAAF-тағы алғашқы мұндай атаққа ие болған адам. 1941 жылдың қазан айында Уильямс Англияға оралып, онда орналасқан көптеген австралиялықтарға қызмет көрсетуді үйлестіру үшін RAAF Шетелдік штаб-пәтерін құрды. «RAAF» эскадрильяларының көпшілігі негізінен австралиялықтардан тұрмады, ал Уильямстың Бомбалау командованиесінде ерекше RAAF тобын құруға жасаған тырабысы, Ұлыбритания Корольдік Әуе күштерінің 6-тобы сияқты, нәтижесіз аяқталды. Ол Еуропадағы RAAF қызметкерлері үшін жағдайды жақсарту бойынша келісімдерге келді, бастапқыда ұсынылған RAF төменгі жалақы мөлшерлемелеріне қарағанда Австралияның толық жалақы шкаласын ұсынды. 1942 жылы Әуе маршалы Бернеттің қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін Уильямс тағы да CAS лауазымына қарастырылды. Алайда, премьер-министр Джон Кертин бұл ұсынысты қабылдамады, ал тағайындалу күтпеген жерден әуе коммодоры Джордж Джонсқа берілді. Уильямстың тікелей Әуе министріне есеп беруін көздеген Әуе күштерінің бас инспекторы лауазымы да іске аспады. Оның орнына Уильямс Вашингтонға, АҚШ-тағы Біріккен штабтардың бас кеңсесінде RAAF өкілі ретінде жіберілді және соғыс аяқталғанға дейін онда қалды. Сонымен қатар, Аделаида әуежайының салынуы және Сидней әуежайын халықаралық хаб ретінде қайта жаңғырту жұмыстары да оның қатысуымен жүзеге асты. Уильямстың әйелі Констанс 1948 жылы қайтыс болды, ал ол 1950 жылдың 7 ақпанында Лоис Виктория Кроссқа үйленді, ол Азаматтық авиация бас директоры лауазымынан зейнетке шығар алдындағы жыл. Содан кейін ол Air New Zealand-дың алдағы құрылымы болған Tasman Empire Airways Limited (TEAL) компаниясының директоры болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Әуе күштеріне басшылық еткенімен, сондай-ақ 1921 жылы оның құрылуына қатысқандығы үшін Уильямс RAAF-тің «әкесі» деп есептеледі. Бұл атау бұрын Эрик Харрисонға қолданылған, ол Генри Петре 1915 жылы Таяу Шығысқа жіберілгеннен кейін Орталық Ұшу мектебінің жалғыз жетекшісі болды, сондай-ақ RAAF-тің негізін қалаушы мүшесі болды. 1970 жылдарға қарай, бұл мәртебе Уильямске тиесілі болды. Ол RAAF-тің ең ұзақ қызмет еткен басшысы болып қала береді, үш мерзімде он үш жыл қызмет етті: 1922 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін; 1925 жылдың ақпанынан 1932 жылдың желтоқсанына дейін; және 1934 жылдың маусымынан 1939 жылдың ақпанына дейін. 1925 жылғы «Австралияның әуе қорғанысы туралы меморандум» атты мақаласында Уильямс «Австралияның қорғаныс қиындығының негізгі мәнін» және «RAAF-тің стратегиялық ойлауының тұрақты ерекшеліктерін» анықтады. Сол кездегі үкімет назардан тыс қалдырған зерттеудің операциялық қағидалары Австралияның қорғаныс стратегиясының негізіне айналды, ол 21-ші ғасырда да қолданылып келеді. Одақтас күштері арасында бірегей болған униформа 1972 жылы көп мақсатты орташа көк түсті костюмге ауыстырылды, бірақ кейінгі жылдары көптеген шағымдардан кейін 2000 жылы Уильямстың бастапқы түсі мен стиліне қайта оралды. Уильямсқа арналған ескерткіштердің қатарында Аделаида әуежайындағы Сэр Ричард Уильямс даңғылы бар. 1974 жылы тағайындалған Сэр Ричард Уильямс кубогы RAAF-тің «Жылдың ұшқышы» атағын иеленушіге табыс етіледі. 2005 жылы Уильямстың Австралиялық Ұшу корпусының қанаттары, әдетте Пойнт-Куктағы RAAF мұражайында көрсетілетін, австралиялық ғарышкер доктор Энди Томас ұшақпен ғарышқа алып барылып, қайтадан жерге оралды. Оның құрметіне аталған Уильямс қоры 2009 жылдың ақпанында «Австралияның қорғанысы мен қауіпсіздігіне қатысты мәселелер бойынша қоғамдық пікір алмасуды кеңейту үшін» құрылды.