Мұз үстінде жүзетін қайықтар тарихы

Кіріспе

Мұз үстіндегі желкенді кеме

Мұз қайығы (кейде мұз қайығы деп те жазылады немесе дәстүрлі түрде мұз яхтасы деп аталады) – металл шаналарға тіреліп, мұз үстімен жүруге арналған ойын-сауық немесе жарысқа қатысатын желкенді кеме. Шаналардың біреуі басқарылатын болады. Алғашқыда мұндай кемелер шаналарға орналасқан және дәстүрлі руль сияқты артқы қанатшамен басқарылатын тірек құрылымы бар қайықтар еді. Мұз қайықтары жетілдікке жеткен сайын, құрылымы шаналарға тіреліп, мұз қайық жүргізушісі үшін орындық немесе кабинасы бар қаңқаға айналды. Басқару алға жылдырылды. Мұз үстіндегі алға жылдамдыққа кедергісіз қозғалу мүмкіндігінің арқасында мұз қайықтары өте жоғары жылдамдыққа жете алады. Жылдамдығының артығына байланысты, мұз қайықтары ойын-сауық үшін де, жарыс үшін де қолданылады. Жарыс кемелерінде әдетте бір адам болады. Бұған ұқсас қызмет – құрлықта желкенмен жүзу, мұз қайықтарына ұқсас желкенді кемелерді қолданады, бірақ шаналардың орнына дөңгелектермен жүреді.

Тарих

Мұз үстінде сырғанау тарихы Еуропадан, Балтық теңізінің шығанақтарында және Нидерланд каналдарында шағын мұз дәуірі кезінде тегіс мұздың табылуымен басталды. Алғашқыда қайықтар сауда үшін қолданылған, бірақ көп ұзамай олар ойын-сауыққа арналған кемелерге, "мұз яхталарына" айналды. Мұз үстінде желкендеу Солтүстік Америкаға келді, онда бұл кемелер демалыс және жарысқа қатысу үшін пайдаланылатын түрлерге дамыды.

Орындар

Мұз үскіру 17 ғасырда Рига шығанағы мен Нидерланды каналдарында құжатталған көлік құралы ретінде пайда болды, және 18 ғасырға дейін осылай қолданылып келді. 17 ғасырда голландиялық каналдарда мұз қайықтары жүк тасымалдаған. Алғашқы мұз қайықтары 1790 жылы АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Гудзон өзенінде пайда болды, онда бұл іс спорт түрі ретінде дамыды. 1790 жылы Покипсидегі Оливер Бут салған алғашқы қайық үш шанаға орнатылған шаршы қораптан тұрды, алдыңғы екі шана қорапқа бекітілген, үшіншісі руль рөлін атқаратын тұтқамен басқарылды. Мұндай кемелер қарапайым жағдайдағы спортшыларға да қолжетімді болды. 19 ғасырдың ортасында екі "мұз жаттығулары" клубы құрылды: Покипси мұз жаттығу клубы (1865) және Гудзон өзені мұз жаттығу клубы (1870). Бұл клубтарда бай қайық иелері жетіге дейін экипаж мүшесі бар үлкен мұз қайықтарын жүзіп жүрді. Кейбір қайықтардың ұзындығы 21 метрге дейін жетіп, жылдамдығы 1885 жылы "Icicle" қайығы орнатқан рекордты құрады. 20 ғасырдың басында мұз үскіру Миннесотаға (Миннетонка және Уайт-Бер көлдері), Висконсинге (Уиннебаго және Пепин көлдері), Мичиганға (Сент-Клэр көлі) және Мэн мен Вермонттағы жерлерге тарады. Канадада Онтарио көлінде (Кингстон) және Сент-Лоуренс өзенінде де мұз үскіруге арналған орындар болды. Кабинаның пішіні эллипс тәрізді болды. 1900 жылдардың басында "скутер" деп аталатын кішкентай мұз қайықтары жасалды, олар мұз бен судың үстімен жүруге арналған, қысқа, сопақша корпусы мен бекітілген шаналары болды. Бұл қайықтарды желкендерді басқару арқылы жүргізетін, руль болмаған. 1937 жылы "Детройт Ньюс" газеті үйде жасауға болатын жаңа мұз қайығының дизайнын ұсынды, ол Халықаралық DN деп аталды. 1968 жылы Висконсин штатының Пиуоки қаласынан Дик Слейс екі ағаш прототипі бар Nite қайығын жобалап, салды. 1970 жылы оның шыны талшықтан жасалған үлгілерін өндіру басталды. Мұз қайығының жылдамдығы (VB) нақты жел жылдамдығынан (VT) әлдеқайда жоғары болғандықтан, көрінетін жел (VA) бағыттың көп бөлігінде жүріс бағытынан бірнеше градусқа ғана ауысады және желкен жақын тартылады. VA мұз қайығының жылдамдығы (VB) мен нақты жел жылдамдығының (VT) комбинациясы арқылы пайда болады.

Iceboating began in the 17th century as a documented means of transport on the frozen Gulf of Riga and the canals of the Netherlands into the 18th century. Ice boats carried cargo on Dutch canals during the 17th century. The first iceboats were introduced on New York State's Hudson River in the United States in 1790, where the practice flourished as a sport. The first recorded boat, built in 1790 by Oliver Booth of Poughkeepsie, was a square box atop three runners, the two forward runners being nailed to the box and the third acted as a rudder operated by a tiller. This type of craft was accessible to sportsmen of modest means. In the mid 19th century, two "ice yachting" clubs had formed, the Poughkeepsie Ice Yacht Club (1865) and the Hudson River Ice Yacht Club (1870), where wealthy boat owners sailed large iceboats with up to seven crew members. Boats were as long as 69 feet (21 m) and sailed as fast as , a record exceeding any other conveyance in 1885, set by the Icicle. By the beginning of the 20th century, iceboating had spread to Minnesota (Lake Minnetonka and White Bear Lake), Wisconsin (Lake Winnebago and Lake Pepin), Michigan (Lake St. Clair), and venues in Maine and Vermont. In Canada, there were venues on Lake Ontario (Kingston) and the Saint Lawrence River. The shallow cockpit box became elliptical. In the early 1900s some smaller iceboats, called scooters, were designed to traverse both ice and water with a shallow, oval hull on fixed runners. These sailing craft were steered by manipulating the sails, there being no rudder. In 1937, The Detroit News sponsored a new home buildable ice boat design, which became the International DN. In 1968 Dick Slates of Pewaukee, Wisconsin designed and built the Nite with two wooden prototypes. The design was refined and fiberglass production began in 1970. Because the velocity of the iceboat (VB) is so much greater than the true wind velocity (VT), the apparent wind (VA) is only a few degrees from the direction of travel on most points of sail and the sail is close hauled in each. VA is generated by the combination of iceboat velocity (VB) and true wind velocity (VT).

Жетілетін жылдамдықтар

Мұз қайығының әр түрлі кластары мынадай жылдамдықтарға жете алады. Халықаралық DN: Skeeter: Классикалық мұз қайықтары: Бұл кемелердің жылдамдығы 20 ғасырдың басында өте жоғары болған деп мәлімдеме жасалған, бірақ басқа дереккөздер сол кезде осындай жылдамдыққа қол жеткізу және оны өлшеу технологиясы туралы күмән тудырады.

Жарыс трассалары

Қайықтардың жоғары жылдамдығына байланысты, мұз қайықтары жарысының трассалары бір бағытта айналып өтілуі тиіс белгілі нысандардың маңында жасалады, бұл қайықтардың қауіпсіз қарым-қатынасын қамтамасыз етеді. Трассалар желге қарсы және желмен бірге түзу сызықтан тұрады, сондықтан желге қарсы жүргенде қайыру, ал желмен бірге жүргенде бұрылу қажет болады.

Халықаралық DN

Халықаралық DN класы Солтүстік Америкада, Еуропада және Азияда ең көп таралған класс болып табылады. Бұл бір адамға арналған, ұзындығы он екі фут, ал көлденең тақтасы сегіз фут, биіктігі 16 фут (5 метр) болатын ағаш қайық. Қазіргі заманғы жарысқа қатысатын DN қайықтары көбінесе композиттік материалдардан жасалған иілгіш мачталарды қолданады. DN 60 атауы 1937 жылы The Detroit News газетінің жоғары жылдамдықты, қолжетімді, өздігінен құрастырылатын мұз қайығының дизайнына жасаған сұранысынан туындаған. Қазіргі DN қайықтары бастапқы қайықтың көптеген ерекшеліктерін сақтайды, оның ішінде негізгі аэродинамикалық корпус дизайны, шана конфигурациясы және жоғары өнімділікке ие желкені.

XV монотип

Монотип XV – эстондық Эрик фон Холсттың 1932 жылғы жобасына негізделген, корпуска басқарылатын мұз қайығының класы. Оны бір немесе екі адам басқаруға болады. One Design класы 1930 жылдардан бері көп өзгермеген қатаң талаптарға сәйкес құрастырылған. Бұл Еуропадағы ең ірі One Design мұз қайығы класы және халықаралық чемпионаттары бар жалғыз екі адамдық мұз қайығы класы. Оның ұзындығы және ені [өлшемдері] ал ең жоғары мачтасы [биктігі].

Ұя

Nite – екі орындық, қатар отыратын, шыны талшықтан жасалған корпусы және желкені бар мұз қайығының класы. Ол қатаң техникалық талаптар бойынша құрастырылған.

Қасқыр

Renegade – үйде жасалған мұз қайығының түрі, оның прототипі 1947 жылы Висконсин штатында пайда болды. Оны Эльмер Милленбах автомобильдің үстіне орнатуға арнап жасаған. 1950 жылы жоспарлары жарияланды. Оның желкені икемді аэродинамикалық тіреуге бекітілген. Осы түпкі қайықтар бір немесе екі орындық тандемдік болуы мүмкін, олардың мачтасының биіктігі 9 метрден аспауы керек. Олар көміртек талшығынан да жасалған болуы мүмкін.