Кіріспе

Өндірілген барлық бірліктер бойынша шекті шығындардың қосындысы.

Айнымалы шығындар – бұл кәсіпорның өндіретін тауарының немесе қызметінің көлемі өзгергенде өзгеретін шығындар. Айнымалы шығындар – өндірілген барлық бірліктер бойынша шекті шығындардың қосындысы. Оларды нормативтік шығындар деп те қарастыруға болады. Тұрақты шығындар мен айнымалы шығындар – жалпы шығындардың екі құрауышын құрайды. Тікелей шығындар – нақты бір шығындар нысанымен оңай байланыстырылатын шығындар. Дегенмен, барлық айнымалы шығындар тікелей шығындар болып табылмайды. Мысалы, өндірістік айнымалы қосымша шығындар – тікелей емес, жанама шығындар болып табылатын айнымалы шығындар. Айнымалы шығындар кейде бірлік деңгейіндегі шығындар деп аталады, себебі олар өндірілген бірліктер санына байланысты өзгереді. Тікелей еңбек және қосымша шығындар көбінесе түрлендіру шығыны деп аталады, ал тікелей материал және тікелей еңбек көбінесе бастапқы шығындар деп аталады. Айнымалы шығындар деңгейіне көптеген факторлар әсер етеді, мысалы, тұрақты шығындар, жобаның мерзімі, белгісіздік және дисконттық ставка. Осы факторларға байланысты айнымалы шығындардың аналитикалық формуласы алынған. Оны түрлі факторлардың айнымалы шығындарға және инвестициялардың жалпы кірісіне қалай әсер ететінін бағалау үшін қолдануға болады.

Уақыт бойынша өзгермелі шығындар

Бір күндік мерзімде зауыттың шығындары көбінесе айнымалы емес, тұрақты шығындардан тұруы мүмкін. Компания ғимаратқа, қызметкерлерге төленетін сыйақыларға және жабдыққа, сол күні өнім өндірмесе де төлеуге міндетті. Басты айнымалы шығын – өндірісте нақты қолданылған материалдар мен энергияға кететін шығындар. Дегенмен, алты айлық мерзімде зауыт еңбек ресурстарын қажетті өнім көлеміне сәйкес өзгерте алады, яғни штаттан тыс сағаттарды пайдалану, қызметкерлерді жұмыстан босату немесе жаңаларын жұмысқа алу арқылы. Осылайша, олардың еңбегінің үлкен бөлігі айнымалы шығынға айналады, бірақ басшылардың жалақысы өнім көлеміне қарамастан төленеді. Бес жылдық мерзімде барлық шығындар айнымалы шығынға айналуы мүмкін. Кәсіпорын ұзақ мерзімді жалпы шығындары ұзақ мерзімді жалпы кірістен асып кетсе, ғимараттары мен жабдықтарын сатуға және қызметін тоқтатуға, ал ұзақ мерзімді жалпы кірістері ұзақ мерзімді жалпы шығындарынан асып кетсе, оларды кеңейтуге және көбейтуге шешім қабылдай алады, бұл олардың айнымалы шығындарын да қамтиды. Ол барлық жұмыс күшін, басқарушыларын және қатардағы жұмыскерлерін өзгерте алады. Демек, қандай шығындар айнымалы, ал қандай тұрақты деп жіктеледі, бұл уақыт горизонтына байланысты, көбінесе қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді деп жіктеледі, бірақ шындығында уақыт горизонттарының кең ауқымы бар.