Екінші дүниежүзілік соғыстағы «Арчерфиш» суасты қайығының қаһармандығы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің суасты қайығы.

WWII era United States Navy submarine

{|

Enright ordered the carrier tracked from ahead in preparation for an attack from below. After six hours, the enemy carrier turned back into Archerfishs path, and Archerfish got into an attack position. Archerfish submerged and fired six torpedoes, four of which found their mark. Enright deliberately set the torpedoes to run shallow (10 feet (3 m)) in hopes of capsizing the target by holing it higher up on its hull. He also wanted to increase the chances of a hit in case the torpedoes ran deeper than set. Before Archerfish descended to 400 feet (122 m) to avoid a depth charge attack, Enright saw that the carrier was listing to starboard. The crew began picking up loud breaking up noises from the target shortly after firing the last torpedo. The noises continued for 47 minutes. The patrol ended at Guam on December 15, after 48 days on station. Initially, the Office of Naval Intelligence thought that Archerfish had sunk a cruiser, not believing that there were any carriers in that stretch of ocean. However, Enright had made sketches of the target, and Archerfish was given credit for sinking a 28,000 ton carrier. It was only after the war that the Americans learned the identity of Archerfishs quarry: Shinano, the biggest aircraft carrier ever built at the time. It was originally the third of the s, but had been converted into a 72,000 ton supercarrier after the Battle of Midway. Four of Archerfishs six torpedoes had hit, striking the carrier between the anti torpedo bulge and the waterline at approximately 03:20. The damage was magnified by the fact that Shinano had turned south just minutes before Enright loosed his torpedoes, thus exposing her entire side to Archerfish—a nearly ideal firing situation for a submarine. The ship initially continued under way, but it lost power around 06:00. The crew were unable to contain the flooding due to serious design flaws and inexperience, and the carrier capsized just before 11:00. Archerfish received the Presidential Unit Citation and Enright received the Navy Cross for this action. Shinano is the largest warship to be sunk by a submarine.

Энрайт жау әуе кемесіне қарсы шабуылға дайындық үшін оны алдын ала бақылауға бұйрық берді. Алты сағаттан кейін, жаудың әуе кемесі Арчерфиштің бағытына бұрылды, және Арчерфиш шабуылға кірісті. Арчерфиш суға батып, алты торпеда атып, олардың төртеуі нысанаға тиді. Энрайт торпедаларды қасаң бағыттауға (3 метр тереңдікке) тырысты, мақсаты – кеменің корпусының жоғарғы бөлігіне саңылау жасап, оны құлату. Сондай-ақ, торпедалар белгіленген тереңдіктен артық кеткен жағдайда, соққы тигізу мүмкіндігін арттырғысы келді. Арчерфиш тереңдік зарядтарынан қашу үшін 122 метрге түспей тұрып, Энрайт кеменің оң жаққа қарай еңкеюін көрді. Экипаж соңғы торпеда атылғаннан кейін жау кемесінен қатты сыну дыбыстарын естіді. Бұл дыбыстар 47 минутқа созылды. Патруль 48 күндік кезектеуден кейін 15 желтоқсанда Гуамда аяқталды. Әскери-теңіз барлау басқармасы бастапқыда Арчерфиш крейсерді батқан деп ойлады, себебі бұл теңіз аймағында әуе кемесі болуы мүмкін емес деп есептеді. Бірақ Энрайт нысананың суретін салған болатын, және Арчерфишке 28 000 тонналық кемені батырғаны үшін мақтау берілді. Соғыс аяқталғаннан кейін ғана американдықтар Арчерфиштің нысанасының атын білді: Шинано, сол кездегі ең ірі әуе кемесі. Бұл бастапқыда 1920 жылдардың үшінші кемесі болған, бірақ Мидуэй шайқасынан кейін 72 000 тонналық суперкемеге айналдырылған. Арчерфиштің алты торпедасының төртеуі кемеге торпедаға қарсы бөртпе және су сызығы арасында шамамен 03:20-да тиді. Шинано Энрайт торпедаларын атудан бірнеше минут бұрын оңтүстікке бұрылғандықтан, зақым күшті болды, осылайша бүкіл бортын Арчерфишке ұсынды – суасты қайығы үшін өте қолайлы ату жағдайы. Кеме бастапқыда қозғалысын жалғастырды, бірақ шамамен 06:00-де қуатын жоғалтты. Экипаж конструкциядағы қателіктер мен тәжірибесіздік салдарынан су ағынын тоқтатуға тырысты, бірақ сәтті болмады, және кеме сағат 11:00-ге дейін құлап кетті. Арчерфиш осы ісі үшін Президенттік бірлік марапаты алды, ал Энрайт Әскери-теңіз кресімен марапатталды. Шинано – суасты қайығы батырған ең ірі соғыс кемесі.

Соңғы екі патруль, 1945 жылдың қаңтар-қыркүйек айлары

Қызметкерлері мен экипажы демалысын Гуамдағы демалыс лагерінде өткізген кезде, "Арчерфиш" аралда жөндеуден өтті. 1945 жылдың 10 қаңтарында кеме өзінің алтыншы патруліне шықты. Энрайт "Жоның Жугахедс" деген үш су асты кемеден құралған "қасқыр тобының" құрамындағы "Арчерфиш", "Батфиш" және "Блэкфиш" кемелерін басқарды. Бұл міндеттеме оны Гонконг және Формозаның оңтүстік ұшына жақын Оңтүстік Қытай теңізінің суларына алып келді. Ол осы патрульде 1945 жылдың 14 ақпанында бір белгісіз нысанаға зақым келтірді және бір су асты кемесін жойды деп мәлімдеді. Бұл патруль борттық қанаттардың (bow planes) проблемаларына байланысты жоспарланған мерзімінен үш күн бұрын, 3 наурызда аяқталды. (Су асты кемесінің батқандығы соғыс аяқталғаннан кейін ғана расталды.) "Арчерфиш" 13 наурызда Сан-Францискоға (Калифорния) оралғанға дейін Сайпан мен Перл-Харборда тоқтады. Содан кейін ол Ханттерс-Пойнт теңіз кеме жасау зауыдына жөндеуге және құрғақ докқа жіберілді. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, "Арчерфиш" 14 маусымда Оахуға бағыт алды. 22 маусымда Перл-Харборға жетіп, кеме жөндеу және оқу-жаттығуларын бастады. Су асты кемесі 10 шілдеде өзінің жетінші және соңғы соғыс патруліне шықты, ол Хонсюдің шығыс жағалауы және Хоккайдоның оңтүстік жағалауындағы аймақта жүргізілді, жапондық аралдарға шабуыл жасаған "Суперфортресс" бомбалаушыларына құтқару қызметтерін көрсетті. 15 тамызда Жапонияның капитуляциясы туралы хабар келгенде, ол әлі Хоккайдодан тыс жерде болды. "Арчерфиш" 31 тамызда Токио шығанағына кірген 12 су асты кемесінің бірі болды және Йокосука теңіз кеме жасау зауыдының жанындағы "Протеус" кемесіне іргетесті. 2 қыркүйекте Жапонияның ресми капитуляциясынан кейін, "Арчерфиш" Токио шығанағынан Перл-Харборға қарай жол тартты және 12 қыркүйекте сонда жетті. Содан кейін ол 1-ші су асты кемелер эскадрильясына (SubRon 1) қызмет және оқу үшін тағайындалды.

Соғыстан кейінгі

1946 жылы 2 қаңтарда суасты қайығы Пёрл-Харбордан Сан-Францискоға бағыт алды. 8 қаңтардан 13 наурызға дейін кеме экипажы кемеге техникалық қызмет көрсету жөндеу жұмыстарын жүргізді. Сол күні ол Маре аралындағы теңіз кемелер зауытына жетті, онда тоқтату шаралары аяқталды. "Арчерфиш" 1946 жылы 12 маусымда қызметтен босатылып, Маре аралында орналасқан Тынық мұхиты резервтік тобына қойылды.

1952-1955 жылдар

Корея соғысы кезінде Әскери-теңіз күштерінің көптеген кемелері қайта қызметке қосылды. "Арчерфиш" 1952 жылдың 7 қаңтарында қайта қызметке қосылу үшін таңдалды. Ол 7 наурызда қайта қызметке қосылып, 26 наурызда Тынық мұхиты флотына қызметке бағытталды. Келесі күні ол Сан-Диегодан (Калифорния) үш апталық сынақ жаттығуларына шықты. Алайда, 28 наурызда оның маневрлік бөлімінде өрт шығып, кеме өз күшімен зақымды жөндеу үшін Маре аралына қайтып келді. 27 мамырда жөндеу жұмыстары аяқталып, "Арчерфиш" Батыс жағалауда сынақтан өтті. Содан кейін ол Панама каналы арқылы өтіп, 3 шілдеде Атлантика флотына қосылды. Суброн 12-ге тіркелген ол Флорида штатының Ки-Уэст қаласынан шығып, Сантьяго және Гуантанамо шығанағы (Куба), Порт-о-Пренс (Гаити), Сан-Хуан (Пуэрто-Рико) және Тринидад (Британдық Батыс Индиясы) сияқты жерлерді аралады. Кеме 1955 жылдың 25 сәуірінде Ки-Уэсттен шығып, Филадельфия кеме құрылыс-жөндеу зауыдына бағытталды. Белсенділігін тоқтату жұмыстарын аяқтағаннан кейін, кеме Атлантика резервтік флотына, Коннектикут штатының Нью-Лондон қаласына сүйретіліп, 1955 жылдың 21 қазанында қызметтен босатылды.

Океанографиялық жұмыстар, 1958-1964

1957 жылы шілдеде Нью-Лондонда қайта іске қосылған «Арчерфиш» 1 тамызда қайтадан комиссияға берілді және Ки-Уэстте SubRon 12 бөліміне қосылды. 1958 жылғы 13 қаңтарда ол Әскери-теңіз күштерінің Гидрографиялық басқармасының техникалық бақылауымен круизге шықты. Бұл сапарда ол Бразилиядағы Ресиф және Тринидад қалаларына барды. Бұл міндетті орындағаннан кейін ол Ки-Уэст және Гуантанамо шығанағындағы флоттың оқу командаларына қызмет көрсетті. (Осы кезеңде ол 1959 жылы түсірілген «Операция Петтикоат» фильмінде су асты және қашықтықтан түсірілген көріністерде «Теңіз жолбарысы» рөлін сомдады.) 1959 жылғы 2 қазанда Кей-Уэсттің оңтүстік-батысына қарай 15 миль жерде, Весталь атоллының үстінде «Арчерфиш» 322 фут (98 м) тереңдікте суға батты. Командир Джордж Ф. Бонд және бас инженер Сирил Такфилд алдыңғы эвакуациялық люгінен 52 секундтық, 302 фут биіктіктегі қауіпсіз көтерілуді сәтті аяқтады. Екі офицер де 1960 жылы терең су астынан қауіпсіз шығудың мүмкіндігін дәлелдегені үшін «Ерлік орденімен» марапатталды. 1960 жылдың басында «Арчерфиш» теңіздік ауа-райы жағдайын, судың құрамын, мұхиттың тереңдігін және температура диапазонын зерттеуге арналған «Sea Scan» операциясына қатысуға таңдалды. Ол осы жаңа міндетке арнайы жабдықталу үшін қаңтарда Филадельфия кеме құрылыс-жөндеу зауыдына кірді. Осы кезеңде кеме AGSS 311 корпустық белгісімен қосымша су асты кемесі болып қайта жіктеліп жіберілді. Азаматтық ғалымдар тобымен бірге ол 18 мамырда «Sea Scan» операциясының бірінші кезеңін бастады. Сапар барысында су асты кеме Портсмут (Англия), Хаммерфест және Берген (Норвегия), Фаслане (Шотландия), Туле, Годтааб және Джулианхаб (Гренландия), Белфаст (Солтүстік Ирландия), Халифакс (Жаңа Шотландия) қалаларына тоқтады және 3 желтоқсанда Нью-Лондонға оралды. Алты апталық күтімнен кейін «Арчерфиш» 1961 жылғы 20 қаңтарда «Sea Scan» операциясының Тынық мұхитындағы кезеңіне аттанды. Ол 6 ақпанда Панама каналын өтіп, Сан-Диего арқылы Гавайиге бет бұрды. 27 наурызда Перл-Харбордан шықты. Операция кезінде су асты кеме Йокосука және Хакодате (Жапония), Гонконг, Субик шығанағы (Филиппин), Бангкок (Таиланд), Пенанг (Малайя), Коломбо (Цейлон) және Фримантл (Австралия) қалаларын аралады және 1961 жылды Йокосукада аяқтады. «Sea Scan» операциясының екінші кезеңі 1962 жылдың басында Батыс Тынық мұхиты аймағында және Жапонияның Сасебо, Гуам және Филиппиннің Себу қалаларында портқа кірулермен жалғасты. Наурыздың басында су асты кеме екінші кезеңді аяқтап, Паго-Паго арқылы Перл-Харборға қайтты. 27 сәуірде ол Сан-Францискодағы кеме құрылыс-жөндеу зауыдына күрделі жөндеуге кірді. Жөндеуден кейін су асты кеме екі апталық күтімге Сан-Диегоға көшірілді. Содан кейін ол Тынық мұхитының шығыс бөлігінде «Sea Scan» операциясының үшінші кезеңін бастады, Перл-Харбор және Мидуэй атоллында тоқтады және Рождество мерекесіне Сан-Диегоға оралды. 1963 жылғы 10 қаңтарда «Арчерфиш» Сан-Диегодан Йокосукаға қарай жол тартты, онда үш апталық күтімнен өтті. Екі жарым айлық операциядан кейін ол АҚШ-қа оралып, Сан-Францискоға қысқа сапар жасады, содан кейін мамыр айының басында Перл-Харборға қайта кірді. Мамырдың соңы мен маусымның көп бөлігі АҚШ және Канаданың солтүстік-батыс жағалауын зерттеуге арналды, Портленд (Орегон), Сиэтл (Вашингтон) және Ванкувер (Британдық Колумбия) қалаларында тоқтады. Су асты кеме шілде және тамыз айларында Йокосукаға құрғақ докқа кірді, содан кейін Тынық мұхитының ортасында үш ай бойы үздіксіз зерттеу жұмыстарын жүргізді, Мидуэй және Перл-Харбордағы қысқа тоқтаулармен. 25 қарашада Йокосукадан шығып, Оңтүстік жарты шарға ұзақ сапарға аттанды, желтоқсанның ортасында Австралияға жетіп, Ньюкасл мен Сиднейде үш апта демалыс алды. Соңғы порттан «Арчерфиш» 1964 жылғы қаңтар айының соңында екі апталық күтімге Гуамға сапар шекті және 5 наурызда Перл-Харборға жетті. 30 наурызда Перл-Харбордан шығып, кеме Тынық мұхитының шығысында «Sea Scan» операцияларын жалғастырды. Сәуірде Сан-Францискоға, мамырда Ванкуверге барып, 25 мамырда Перл-Харборға оралды, осымен «Sea Scan» операциясының үшінші кезеңі аяқталды. «Арчерфиш» 17 маусымда Перл-Харбордан шығып, Тынық мұхитының шығысына қарай бет алған кезде «Sea Scan» операциясының төртінші және соңғы кезеңі басталды. Шілде айында ол Сиэтл және Олимпия (Вашингтон) қалаларына тоқтады және 19 тамызда үш апталық жөндеуге және құрғақ докқа Перл-Харборға оралды. Су асты кемесі 9 қыркүйекте Фиджи аралдарына қарай жол тартты. Сувада қысқа тоқтағаннан кейін ол 11 күндік сапармен Жаңа Зеландияның Окленд қаласына барды. Келесі аялдамасы - Веллингтон, Жаңа Зеландия, бірақ ол Жаңа Зеландиядан 19 қазанда шығып, 6 қарашада Йокосукаға келді. 27 қарашада ол Каролина аралдары аймағында зерттеу жұмыстарын жалғастыру үшін қайтадан жолға шықты. Жаңа жылды Гуамда қарсы алғаннан кейін кеме Филиппиннің Субик шығанағына сапар шекті, онда ол жылды күтіммен аяқтады.

Archerfish was reactivated at New London in July 1957, placed back in commission on August 1, and again joined SubRon 12 at Key West. On January 13, 1958, she got underway for a cruise under the technical supervision of the Navy Hydrographic Office. On this deployment, she visited Recife, Brazil, and Trinidad. Upon completion of that mission she provided services for the fleet training commands at Key West and Guantánamo Bay. (In this time, she also portrayed the Sea Tiger in the 1959 movie Operation Petticoat for the underwater and distance scenes and shots.) On October 2, 1959, approximately 15 miles southwest of Key West, over Vestal Shoal, Archerfish bottomed at 322 feet (98 m). Commander George F. Bond and Chief Engineman Cyril Tuckfield safely completed a 52 second, 302 foot buoyant ascent from the forward escape trunk. Both men received the Legion of Merit in 1960 for establishing the feasibility of deep submarine escape by locking out. In early 1960, Archerfish was chosen to participate in Operation "Sea Scan", a scientific study of marine weather conditions, water composition, ocean depths, and temperature ranges. She entered the Philadelphia Naval Shipyard in January to be specially equipped for this new mission. During this time, the vessel was redesignated an auxiliary submarine, with hull classification symbol AGSS 311. Embarking a team of civilian scientists, she commenced the first phase of "Sea Scan" on May 18. On the cruise, the submarine visited Portsmouth, England; Hammerfest and Bergen, Norway; Faslane, Scotland; Thule, Godthaab, and Julianehab, Greenland; Belfast, Northern Ireland; and Halifax, Nova Scotia, before mooring at New London on December 3. After six weeks of upkeep, Archerfish got underway on January 20, 1961 for the Pacific phase of "Sea Scan", transited the Panama Canal on February 6, and proceeded via San Diego to Hawaii. She left Pearl Harbor on March 27. During her operations the submarine visited Yokosuka and Hakodate, Japan, Hong Kong; Subic Bay, Philippines; Bangkok, Thailand; Penang, Malaya; Colombo, Ceylon; and Fremantle, Australia, and closed out 1961 moored at Yokosuka. Phase two of Operation "Sea Scan" continued during the early months of 1962 with operations in the western Pacific area and port calls at Sasebo, Japan, Guam, and Cebu City, Philippines. Early in March, the submarine completed phase two and proceeded via Pago Pago to Pearl Harbor. On April 27, she entered the San Francisco Naval Shipyard for overhaul. After completion of overhaul, the submarine moved to San Diego for a two week upkeep. She then commenced phase three of "Sea Scan" in the eastern Pacific area, with stops in Pearl Harbor and Midway Atoll, and returned to San Diego for the Christmas holidays. Archerfish departed San Diego on January 10, 1963, bound for Yokosuka, where she began a three week upkeep period. Following two and one half months of operations she returned to the United States for a brief visit to San Francisco, California, before reentering Pearl Harbor early in May. Late May and most of June were devoted to surveying off the northwest coast of the United States and Canada, with port calls in Portland, Oregon; Seattle, Washington; and Vancouver, British Columbia. The submarine was back in Yokosuka for drydocking in July and August before beginning three months of continuous surveying in the mid Pacific, broken only by brief fueling and upkeep stops at Midway and Pearl Harbor. She departed Yokosuka on November 25, for an extended cruise to the southern hemisphere, arrived in Australia in mid December and took a three week holiday in Newcastle and Sydney. From the latter port, Archerfish traveled to Guam for a two week upkeep in late January 1964 and finally reached Pearl Harbor on March 5. Departing Pearl Harbor on March 30, the ship continued "Sea Scan" operations in the eastern Pacific. She visited San Francisco in April and Vancouver, in May before returning to Pearl Harbor on May 25, ending the third phase of "Sea Scan". Archerfish began an extended fourth and final phase of Operation "Sea Scan" when she left Pearl Harbor on June 17, and headed for the eastern Pacific. She made port calls during July at Seattle and Olympia, Washington, and returned to Pearl Harbor on August 19, for a three week upkeep and drydocking before undertaking a cruise to the South Pacific. The submarine sailed on September 9, for the Fiji Islands. After briefly touching Suva, she headed for Auckland, New Zealand, for an 11 day visit. Her next stop was Wellington, New Zealand, but she left New Zealand on October 19, and arrived in Yokosuka on November 6. She got underway again on November 27, to continue survey operations in the Caroline Islands area. After spending New Year's Eve in Guam, the ship sailed for Subic Bay, Philippines, where she closed the year in upkeep.

1965-1968 жылдар

Әскери-теңіз күштеріндегі қалған үш жарым жыл ішінде Арчерфиш Тынық мұхитының шығысында түрлі зерттеу тапсырмаларын орындады. 1968 жылдың басында Арчерфиш енді теңіз қызметіне жарамсыз деп жарияланды және 1968 жылдың 1 мамырында Теңіз кемелерінің тізілімінен шығарылды. Ол Сан-Диегодан тыс жердегі нысаналық позицияға буксирленді және 1968 жылдың 19 қазанында "Снук" суасты қайығынан атылған торпедамен батырылды.