Кіріспе

Ресейдің әскери жетекшісі граф Иван Федорович Паскевич Ереванский, Варшаваның қадірлі князі (Иван Фёдорович Паскевич Эриванский, светлейший князь Варшавский, tr. Иван Федорович Паскевич Эриванский, svetlejšij knjaz' Varšavskij; 19 мамыр 1782 [О. С. 8 мамыр 1782] – 1 ақпан 1856 [О. С. 20 қаңтар 1856]) – Императорлық Ресейдің әскери басшысы, Польшаның наместнигі. Паскевич қараша көтерілісі кезінде Польшадағы ресейлік әскерлерді басқарғаны және 19-шы ғасырдың басы мен ортасындағы басшылық қызметтерімен, мысалы, Ресей-Парсы соғысы (1826–1828) және Қырым соғысының бастапқы кезеңімен танымал. Ресей және жалпы тарихта ол көрнекті әскери қолбасшы ретінде еске алынады, сол замандағы орыс әскерлерінің қолбасшысы Иван Дибич Забалканскиймен бірдей деңгейде бағаланады. Паскевич Наполеон соғыстары кезінде офицер болып бастады, Аустерлиц және Бородино шайқастарында қатысты. Соғыстан кейін Ресей-Парсы соғысының (1826–1828) жетекшісі болды. 1828 жылы Ереван графы атағын алды. Кейіннен 1831 жылы қараша көтерілісінде поляк көтерілісшілерін жеңгеннен кейін Польшаның наместнигі болды. Одан кейін 1848 жылғы Венгрия төңкерісін басуға көмектесті. Оның соңғы қатысқан соғысы – Қырым соғысы. Паскевич 1856 жылы Варшавада қайтыс болды. Ол орыс армиясында, содан кейін Пруссия және Австрия армияларында фельдмаршал шеніне жетті.

Ерте өмір

Иван Паскевич 1782 жылдың 19 мамырында Полтава қаласында, запорожье казактарының әулетінен шыққан Паскевичтер отбасында дүниеге келді. Ол Пейдж корпусында оқыды, онда үлкен жетістіктерге ие болды, ал 1800 жылы гвардияға офицер болып қабылданып, патшаның жеке көмекшісі атанды.

Наполеон соғыстары

Оның алғашқы әскери қызметі 1805 жылы Францияға қарсы Австрияға көмекке жіберілген қосымша армияда басталды. Ол 2 желтоқсан 1805 жылы Аустерлиц шайқасына қатысты, онда Австрия-Ресей әскерлері Наполеон басқарған француздардан жеңіліс тапты. 1807 жылдан 1812 жылға дейін Иван Паскевич Османлыларға қарсы жорықтарда болды, көптеген керемет және батыл ерліктерімен көзге түсті және отызыншы жылына келгенде генерал шеніне ие болды. 1812-1814 жылдардағы Франциямен соғыста ол 26-шы жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы болды және генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Наполеонның Ресейге басып кіру кезінде және одан кейін Паскевич Бородино, Дрезден, Лейпциг және Париж шайқастарында (1814) қатысты.

1820-жылдар мен орыс-парсы соғысы

Ресей-Парсы соғысына дейін (1826–1828) генерал-лейтенант Паскевич 1-ші гвардиялық жаяу әскерінің командирі болып тағайындалды. 1826 жылы Ресей-Парсы соғысы басталғанда ол бас штаб бастығының орынбасары болып тағайындалды, ал келесі жылдың көктемінде Алексей Петрович Ермоловты бас қолбасшылықтан ауыстырды. Оның басшылығымен Ечмиадзин және Нахичеван хандығы парсылардан басып алынды. Осы қызметі үшін оған «Ереван графы» атағы, бір миллион рубль және алмаз әшекейленген қылыш сыйланды. Сонымен бірге Ресей-Түрік соғысы басталды, онда ол шығыс, яғни Кавказ майданына табысты басшылық етті. Осының нәтижесінде қырық жеті жасында фельдмаршал атағын алды. 1830 жылы қазіргі Дағыстан аумағында Кавказ соғысына қатысты. Осымен қатар, ол Ираннан жоғары дәрежелі мұсылман дін қызметкері Мир Фаттах Ағаны жаңадан құрылған Кавказ комитетінің төрағасы етіп тағайындады. Паскевич Мир Фаттахтың мұсылман қауымындағы беделі арқылы Кавказда Ресейдің билігін нығайтуға маңызды үлес қосады деп үміттенеді. Мир Фаттахтың мұсылмандар арасындағы жоғары құрметі мен Кавказ үшін оның жасаған жоспарларының арқасында олар көп жыл бойы Кавказды мұсылмандық көтерілістерден сақтап, тұрақты ұстауға қол жеткізді.

Польша көтерілісі мен венгр төңкерісі

1831 жылы маусымда Польшадағы Конгресс Польшадағы ресей әскерлерінің қолбасшысы фельдмаршал фон Дибич қайтыс болғаннан кейін, Паскевич поляк көтерілісін басу үшін оның орнына тағайындалды. Май айындағы Остроленка шайқасынан кейін оның әскерлері баяу жылды, бірақ Паскевич Варшава шайқасында өзінің абыройын қайта жаратып, поляктардың тәуелсіздікті қалпына келтіру үмітіне соққы берді. Ол Варшаваның князі атағын алды және Польша Корольдігінің наместнигі лауазымына ие болды. Польша Корольдігінің Органикалық Ережесімен корольдіктің тәуелсіздігі шектелген кезде, наместник Паскевичтің билігі – Польшада "Паскевич түні" деп белгілі болған – саяси қуғын-сүргін, экономикалық санкциялар және орыстандырумен әйгілі болды. Бұл Польша Корольдігінің Ресей империясымен әкімшілік біріктіру саясаты еді. Ол сондай-ақ өнеркәсіптің дамуына, тас жолдардың, темір жолдардың және әскери бекіністердің салынуына көмектесті. Паскевичтің қатысуымен 1846 жылы 3 моргеннен (1,7 гектардан) астам жері бар шаруаларды жер иелерінің еріксіз жерінен шығаруға, олардың жер учаскелерін кішіреюге немесе өзгертуге тыйым салатын жарлық дайындалды, сондай-ақ Дармоха (барщина мен оброктан артық алымдар), мәжбүрлі жұмысқа алу, салық және басқа да көптеген алымдар жойылды. 1848 жылғы Венгрия революциясы басталғанда ол Австрияға көмекке жіберілген орыс әскерлеріне басшылық етуге тағайындалды және Венгриялықтарды Вилагоста капитуляцияға мәжбүр етті.

Карьерасының соңғы жылдары

1854 жылы Паскевич Дунай армиясының қолбасшылығын алды, ол Крым соғысына ұласқан қақтығыстың бастапқы кезеңінде түріктермен шайқасты. Силистрияны қоршауға алғанмен, Паскевич Австрияның соғысқа араласуы мүмкін болғандықтан науқанды тоқтатуды жақтады. 9 маусымда жараланып, Ресейге қайта оралуға мәжбүр болды және әскер басшылығын генерал Михаил Дмитриевич Горчаковқа тапсырды. Паскевич Варшавада қайтыс болды, онда 1870 жылы Коньепольский сарайының алдында оған ескерткіш орнатылды. Оны 1917 жылғы қазанда поляктар бұзды. Оның денесі ұлы тарапынан Гомель сарайының жеріндегі отбасылық мавзолейге қайта жерленді. Паскевичтің Варшава князі және Ереван графы атақтарының екеуі де 1903 жылы оның жалғыз ұлы, генерал-лейтенант Федор Паскевичтің қазасымен тоқтатылды.