Кіріспе

1979 жылғы Орсон Скотт Кардтың романы

"Сатылық деп аталатын планета" (1979) – американдық жазушы Орсон Скотт Кардтың ғылыми-фантастикалық романы. Ол Ланник есімді радикалды жаңартушы туралы, ол өз патшалығынан қуылған және планетаның әртүрлі аймақтарына саяхаттап, онда тұратын халықтың күштерін ашады. Алғаш рет St Martin's Press және Dell Publishing Co. баспаларында жарық көрген. Кітапты кеңінен қайта жөндеуден және шамамен 50 бетке ұзартудан кейін, ол "Сатылық" (1988) деген атпен қайта басылды, бірақ тек St. Martin's Press баспасында. "Сатылық деп аталатын планета" шілде айында жарық көрді және Кардтың жарық көрген екінші ғылыми-фантастикалық романы болды; алғашқы әңгімелер жинағы "Капитолий" қаңтарда, "Ыстық ұйқы" сәуірде жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның негізгі идеясы – интеллектуалдық элита билігін орнатуға тырысқан топтың, металға мүлдем кедей саналатын Сатқын планетасына жер аударылуы. Роман осы планетада тұтқын күйінде қалған демократияға қарсы ойлаушылардың ұрпақтарының тағдырына ортақтас. Ғасырлар бойы осы ұрпақтар жұлдыздық кеме жасау үшін бәсекелес елдермен соғысып, одақтасып, үстемдікке жетісуге тырысты. Сатқын планетасында металл тапшылығы болғандықтан, елдер «Елшілер» деп аталатын телепортация құрылғыларын қолдана отырып, айырбас саудасы арқылы оны алуға мәжбүр. Кітаптың басты кейіпкері – Мюллер әулетінің мұрагері Ланик Мюллер. Мюллерлер евгениканың бірнеше буыны арқылы дененің жазылу жылдамдығын арттырып, дене мүшелерін табиғи түрде қайта жаңарту қабілетіне ие болды. Мюллер мемлекетінің қараңғы жағы – темір және басқа металдарды алу үшін олар «радикалды жаңартушылар» («rads») деген атаумен белгілі адамдардан ағзалар мен дене мүшелерін саудалайды. Радикалды жаңартушылар – денсаулық пен жарақат арасындағы айырманы сезбейтін, сондықтан қосымша мүшелер мен қарама-қарсы жынысты органдар өсіретін адамдар. Бұл көптеген Мюллерлер үшін жасөспірім шақтағы қалыпты кезең болғанымен, радикалды жаңартушылардың денелері ешқашан осы фазадан өте алмайды. Ланик радикалды жаңартушы екені анықталғаннан кейін, оның әкесі оны «қоршауға» жібермеу үшін, яғни дене мүшелерін алу үшін радикалды жаңартушыларды ұстайтын орынға тапсырмау үшін, патшалықтан қуғынға шығаруға мәжбүр болады. Сондай-ақ, қуғын Ланик Мюллер жұртшылығының назарынан шығуына және оның кіші інісі Динтеге зиян келтірудің алдын алуға да септігін тигізеді. Ланик бәсекелес Нкумай мемлекетіне елші және тыңшы ретінде жіберіледі. Радикалды жаңартушының денесіне байланысты Ланикке әйел сияқты көкіректер өседі. Осы алдамшылықты пайдаланып, ол Нкумайдың өз аймағындағы әскери үстемдікке мүмкіндік берген мол металдарға қандай тауарлармен сауда жасағанын анықтау үшін аналық билікке ие Құс мемлекетінің елшісі болып көрінеді. Бұл миссия Ланик үшін тек оқиғаның бастамасы ғана, ол ең қуатты мемлекеттердің құпияларын ашады және сонымен қатар өз халқын құтқару және өз планетасының тағдырын анықтау үшін қосымша қабілеттерге ие болады.

Планеталық аймақтар

Ланник кітап бойы Санасыздық планетасының көптеген аймақтарына саяхаттайды және әр түрлі аймақтарда тұратын адамдардың әртүрлі күші немесе қабілеті бар екенін біледі. Ол алғаш рет Нкумайға жол тартқанда Ку Куэй жерінен өтеді, олар өздерінен шығатын көпіршікте уақыт ағынын басқара алатынын біледі. Шварц еліне келгенде ол сол жердегі адамдардың өз еркімен тас пен тау жыныстарын қалыпқа келтіре алатынын, сондай-ақ күннен энергия алатынын біледі. Ланник осы екі дағдыны да үйреніп, оларды Андерсоннан келген "ілдеушілерді" өлтіру үшін пайдаланады. Ланник оларды "ілдеушілер" деп атайды, олар өздерін кез келген нәрсеге айналдырып, айналасындағылардың санасын өз ықпалына ала алады. Осы қабілеттерінің арқасында олар Санасыздық планетасының көптеген аймақтарына кіріп кетті. Ку Куэй мен Шварцтан алған ақпаратты пайдаланып, Ланник ақырында Андерсонның барлығын өлтіріп, барлық Елшілерді жояды. "Ешбір Тұқым темірге қол жеткізе алмайтындықтан, соғыстар аяқталып, бейбітшілік орнайды" деген қорытындыға келеді Ланник. Санасыздық планетасының аймақтары қуылған тұрғындарының әрқайсысының есімімен аталады.