Кіріспе

Вердон шатқалы (фр. Gorges du Verdon) – Францияның оңтүстік-шығысындағы Прованс-Альп-Кот-д’Азур аймағында орналасқан өзен шатқалы. Оның ұзындығы шамамен 25 км, ал тереңдігі 700 метрге дейін жетеді. Бұл шатқалды Вердон өзені жасаған, ол түркіз жасыл түсімен аталады, бұл осы аймақтың ерекше белгісі. Кастеллан және Мостиерс-Сент-Мари қалалары арасында өзен әктас массасы арқылы 700 метрге дейін тереңдікке дейін ойылып өтеді. Шатқалдың соңында Вердон өзені Сент-Круаның жасанды көліне құяды. Бұл шатқал туристер арасында өте танымал, олар оның жиегімен жүре алады, өзенде саяхаттау үшін каяк жалдап алады немесе жаяу серуендеуге шыға алады. Бірнеше жүз метр биіктіктегі әктас қабырғалары көптеген альпинистерді қызықтырады. Бұл көп қабатты альпинизм үшін тамаша орын, мұнда 20 метрден (65 фут) 400 метрден (1300 фут) астам ұзындықтағы 1500-ге жуық бағыт бар.

Тарих

Триас кезеңінде Прованс батып, теңізбен жабылып, әртүрлі әктас шөгінділерінің қалың қабаттары қалды. Бірнеше миллион жыл өткен соң, Юра дәуірінің басталуымен, аймақ жылы, сайы теңізбен жабылып, түрлі кораллдардың өсуіне жағдай жасады. Қырым дәуірінде қазіргі Баз Прованс көтеріліп, теңіз Альп тауларының қазіргі орнына жетті, ал Альп таулары өзі үшінші дәуірде қалыптасты. Ірі геологиялық процестердің нәтижесінде Юра дәуірінің әктас шөгінділері жарылып, аңғарлар және басқа да жер бедері нысандары пайда болды. Вердон шатқалының пайда болуы осы кезеңге дейін жетеді. Төртінші кезеңнің басталуымен ірі мұзжағдайлар пайда болып, су алаптары мен көлдер мұздық өзендерге айналды, топография өзгеріп, ландшафт мүжіліп, сызылған қырлар пайда болды. Бұл процестер аяқталғаннан кейін, өзендердің эрозиясы жалғасып, шатқал қазіргі түріне келді. Вердон өзенінің арнасы жиналған коралл мен әктас шөгінділерінен екінші рет тазартылды, су ағыны секундына 2000-3000 текше метрге жуық болды.

Ашылу

Шатқал 1782 және 1804 жылдары жазбаша түрде сипатталған. XIX ғасырдың екінші жартысында ол француз туристік нұсқаулықтарында жарияланған. Грэхам Роббтың "Францияның ашылуы" кітабында көрсетілгендей, шатқал 1906 жылға дейін Франция шегінен тыс жерлерде белгілі болған жоқ.

Соңғы өзгерістер

2006 жылғы 10 шілдеде Мемлекеттік кеңес EDF компаниясының Вердон шатқалы арқылы өтуі тиіс болған жоғары кернеу желісі жобасына қатысты мемлекеттік пайдалану туралы жарияланымды жойды. Бұл шешім, табиғи ерекшеліктерімен көзге түсетін және қорғалатын жануарлар мен өсімдік түрлеріне ие аумақты сақтау үшін қоғамдық топтар мен экологиялық қорғау ұйымдарының 23 жылдық күресін аяқтады. 2022 жылғы Еуропалық құрғақшылық кезінде өзендегі су деңгейі өте төмендеп, кейбір учаскелері толығымен құрғап қалды.

Ерекше белгілері

Грекия мифологиясындағы Стикс өзенімен байланысты Стикс-дю-Вердон – каньон ішіндегі кіші каньон аймағы. Имбут, сондай-ақ Эмбут немесе Эмбук деп те аталады, – Вердон өзенінің алып тас құрылымдарының астына жер астына жоғалып, кейін жер бетіне қайта ортаға шығатын жері.

Туризм

Вердон шатқалы көптеген туристерді, әсіресе жаз айларында өзіне тартады. Өзеннің түркіз түсі мұздықтардан бастау алатын сулармен және судағы тау ұнының минералдарымен байланысты. Солтүстіктен оң жағалауға (Кастелланнан Мостиерс-Сент-Мариге дейін D952 тас жолы арқылы) және оңтүстіктен сол жағалауға (Айгеннен Кастелланға дейін D71, D90 және D955 тас жолдары арқылы) оңай жетуге болады.