Кіріспе

1888 жылғы қаңтарда АҚШ-та болған қырауыл АҚШ-тың солтүстік Ұлы жазықтарындағы қырауыл. Бұл қырауыл Мектеп үйінің қыраулы, сондай-ақ Оқушылардың қыраулы, Балалардың қыраулы деп те аталады, 1888 жылдың 12 қаңтарында АҚШ-тың Ұлы жазықтарына соқты. Шамамен 235 адамның қаза болуымен, бұл әлемдегі ең қасіретті қысқы дауылдардың тізімінде 10-орында тұр. Қырауыл салыстырмалы түрде жылы күні күтпеген жерден келді, көптеген адамдар, соның ішінде бір бөлмелі мектептердегі балалар да, дайындықсыз болды. Күндізгі ауа райын болжауды сол кезде бригадир генерал Адольф Грили басқарған Ауа райы бюросы жасады. Сент-Полдегі (Миннесота штаты) метеоролог лейтенант Томас Мейхью Вудрафф былай деді: «Бүгін және ертең Дакота мен Небраскада суық болады; Дакота, Небраска, Миннесота және Висконсин штаттарында бүгін және ертең қар қатты жауады». 11 қаңтарда су бетіндегі төмен қысым күшейіп, Канаданың Солтүстік-Батыс аймақтарындағы Альберта округінен Монтананың орталық бөлігіне, содан кейін 12 қаңтар таңында Колорадоның солтүстік-шығысына қарай оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай жылжыды. Төмен қысым алдындағы температура орталық жазықтарда біршама көтерілді (мысалы, Омаха, Небраска, 11 қаңтарда таңғы сағат 7-де температураны тіркеді, ал 12 қаңтарда таңғы сағат 7-ге дейін температура көтерілді). 12 қаңтарда сағат 15:00-де күшті төмен қысым оңтүстік-шығыс Небраскаға жылдам жетті, ал сол күні сағат 23:00-де оңтүстік-батыстағы Висконсинге жетті. 11 қаңтарда 8 қаңтарда Ассинибоя округінің Медисин Хэт және К'Аппель айналасында қалыптасқан үлкен суық ауа массасы 780 миль (1255 км) жерге тарады. Бұл қырауыл Мексика шығанағынан келген жылу ылғалды ауамен Арктиканың суық фронтының соқтығысуынан туындады. Бірнеше сағат ішінде суық фронт температураны бірнеше градустан нөл градусқа дейін төмендетті. Бұл суық толқынмен бірге қатты жел мен қар да болды. Жылдам қозғалған қырауыл алғаш Монтанаға 12 қаңтарда таңертеңгі сағаттарда соқты, Дакота аймағынан ортасынан кейінге дейін және кешке дейін өтті, ал сағат 15:00-де Небраска штатының Линкольн қаласына жетті. Фортиерде (Миннесота штаты) тұратын жасөспірім норвегиялық иммигрант Карл Салти: «12 қаңтардың 1888 жылы шамамен түскі уақытта күн соншалықты жылы болды, терезеден қар мен мұз еріді, сағат 13:00-ге дейін еріді» деп еске алды. Бұл жасөспірім үшін жағдай тез өзгерді, ол сағат 15:30-ға дейін «Сол жақта қара және ауыр қабырға пайда болды, жылдам келді, найзағай сияқты келді. Бірнеше минуттан кейін мен өмірімде көрген ең қатты қарлы боран болды, қатты жел соқты, дауыл сияқты, қар соншалықты қалың болды, кейде есіктен 3 қадамнан артық көре алмадық» деді. Бұл қырауылдың соншалықты қауіпті болуына себеп – оның уақыты (жұмыс және оқу сағаттарында), қырауылдың кенеттен басталуы және оған дейін болған жылы ауа райы. Сонымен қатар, суық фронттың артындағы өте күшті жел және қардың ұнтақ болуы ашық жазықтарда көру мүмкіндігін нөлге дейін төмендетті. Адамдар өз үйлерінен қауіпсіздік үшін шығып, шаруалық жұмыстарды жасауға, қалаға баруға, мектепке баруға немесе күннің шамалы жылылығын пайдалануға тырысты. Нәтижесінде мыңдаған адам, соның ішінде көптеген оқушылар, қырауылға тап болды. Қаза болғандардың саны 235-ке жетті, бірақ кейбір деректер бойынша 1000-ға жуық адам қаза тапқан. Мұғалімдер әдетте балаларды сыныптарда ұстап отырды. Ерекше жағдайлар көбінесе апатқа әкелді. Бұл суық фронт өзін-өзі күшейтіп, температураны Мексиканың Веракрус қаласына дейін төмендетті, содан кейін ыдырады. Келесі күндері саяхат жасау өте қиын болды. Екі айдан кейін Шығыс жағалау штаттарына тағы бір қатты қырауыл соқты. Бұл қырауыл 1888 жылғы Ұлы қырауыл деп аталды. Ол Нью-Йорк және Массачусетс сияқты штаттардағы шығыс жағалауға қатты әсер етті.

Өлеңдер

Плейнвью, Небраска: Лоис Ройс үш оқушысымен бірге мектеп ғимаратында қамалып қалды. Сағат 15:00-ге қарай олардың жылыту отыны таусылып бітті. Оның пансионаты жақын болғандықтан, ол балаларды сонда жетектеп әкелуге тырысты. Бірақ көріну өте нашар болғандықтан, олар жолдан адасып қалды. Балалардың екеуі 9 жасар ұл, ал біреуі 6 жасар қыз. Ол ақпанның 6-сы немесе 7-сі күні, аяқтары мен тізелерінің қырынуынан кейін жасалған операцияның салдарынан қайтыс болды. Зеонаға жақын, Дакота аймағы: Жергілікті мектептегі балалар құтқарылды. Екі ер адам ең жақын үйге арқан байлап, мектепке бет алды. Олар арқанның екінші ұшын байлап, балаларды қауіпсіз жерге шығарды. Мира Вэлли, Небраска: Минни Фримен 13 баланы мектебінен үйіне аман-есен жеткізді. Ол балаларды соқыр дауыл кезінде бірге ұстап тұру үшін арқан қолданды деген әңгіме кең тарады, бірақ балалардың бірі бұл рас емес деді. Сол жылы Уильям Винсент оның құрметіне «Ұлы қыраудың әні: Он үш адам құтқарылды» немесе «Небрасканың батыл қызы» атты әнді жазып, Lyon & Healy баспасынан шығарды. 1967 жылы, Небрасканың жүз жылдығын тойлауға орай, Женна Рейналдың 1888 жылғы мектеп қырауының венециялық әйнек суреті Небраска штатының Капитолий ғимаратының солтүстік бөлігінің батыс қабырғасына орнатылды. Сурет, жартылай абстрактілі стильде, Фрименнің балаларды дауылдан аман-есен алып шығуын бейнелейді. Небраска ақыны Тед Кузер мектеп қырауы туралы көптеген әңгімелерді өзінің «Қырау дауыстары» атты өлеңдер жинағында жазды. Небраскада туған жазушы Рон Хансен «Зұлымдық» атты әңгімесінде қыраудың әртүрлі көзқарастардан бейнеленгенін көрсетеді. 36 жастағы шотланд иммигранты Джеймс Джексон Миннесота штатының Вудсток қаласының жанында 16 шақырымдық жерде мүлкіндегі малдың қырынудан өлгенін тапты. Лорен Таршис 2018 жылдың ақпан айында «Мен аман қалдым» кітап сериясының аясында Джон есімді кейіпкерге арналған «Балалар қырауы» атты кітабын жариялады.

Еске алу кітабы

1940 жылдары бір топ адам 1888 жылғы 12 қаңтардағы буран туралы кітап жазу үшін «Үлкен Небраска бураны клубын» құрды. «In All Its Fury: A History of the Blizzard of Jan. 12, 1888, With Stories and Reminiscences» атты нәтижесінде жарық көрген кітапты В. Х. О’Гара өңдеді.