Кіріспе

Американдық протестант христиан пасторы, американдық саясаткер Джозеф Трейси (1793-1874) – протестант христиан пасторы, газет редакторы, тарихшы және 19 ғасырдың басы мен ортасындағы Америка отарлау қоғамының көрнекті қайраткері. Ол Жаңа Англия Ренессансының әдеттегі өкілі ретінде белгілі.

Ерте өмір және білім

Джозеф Трейси 1793 жылдың 3 қарашасында Вермонт штатының Хартфорд қаласында Джозеф пен Рут Картер Трейситің үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Өзінің айтуынша, ол 1814 жылы Дартмут колледжінде Фи Бета Каппа қоғамына сайланғаннан кейін, өнер магистрі дәрежесін алғанға дейін "фермердің ұлы және студент, кейде оның екеуі де бір уақытта" болды. Ол 1859 жылы Вермонт университетінен дінтану докторы дәрежесін алды, одан кейін ол атаққа ие болды.

Ерте мансап

Өз заманындағы көптеген жоғары оқу орындарын бітіргендер сияқты, ол да бастапқыда сабақ беріп өмірленді. 1817 жылы Вермонт штатындағы Роялтон академиясының директоры болып тағайындалды. Ұсыным хатында оның туралы: "Мен оны Дартмут колледжінде соңғы жылдардағы ең жақсы тіл білгіштері мен классикалық ғалымдардың бірі деп білемін. Оны әдемі мінезді джентльмен де, көзге түсетін педагог та емес, бірақ пайдалы оқытушы деп табасыздар" делінген. Ол сол жерде алғашқы әйелі Элеонора Уошбернмен танысып, 1819 жылы үйленді. Білімді әйелдерді бағалаған ол оған латын тілін оқытып, грек тілін бастады, бірақ отбасылық жағдайлар оның оқуын тоқтатты. Осы кезеңде ол заңды оқуға да кірісті.

Кейінгі өмірі мен еңбектері

Алайда ол заңнан бас тартып, дін қызметкері болуға бел буып, Вермонт штатындағы Тетфорд қаласында Аса Бертоннан оқыды және 1821 жылдың 26 маусымында Конгрегациялық шіркеулердің дін қызметкері ретінде қабылданды. 1821-1828 жылдар аралығында Тетфордқа жақын жердегі екі шіркеудің пасторы болды, бірақ соңғы жылға қарай оның нағыз шаруасы шіркеу қызметінің басқа саласында екені анық болды. 1828 жылдың күзінде ол кіші ағасы Эбенезер Картер Трейси 1826 жылы құрған Вермонт қауымдық шіркеулерінің органы – "Вермонт хроникасы" газетінің редакторы болып тағайындалды. 1834 жылы ол тағы да ағасымен лауазымын алмастырып, "Бостон рекордсменінің" редакторы болды. Сонымен қатар, ол 1837 жылы қысқа мерзімге "Нью-Йорк обсервер" газетінің редакторы қызметін атқарды. Осы және одан кейінгі кезеңде ол бірнеше кітап жариялады, олардың ішінде: 1839 жылғы "Соңғы үш нәрсе" – қайта тірілу, сот және соңғы жаза туралы эссе; 1842 жылғы "Ұлы ояну" – 18-ғасырдың ортасы мен соңында Америкадағы діни жаңару тарихы (кейбір ғалымдар осы қозғалыстың танымал атын пастор Трейсинің еңбегіне жатқызады); және 1842 жылғы "Америка кеңесінің миссиялары тарихы". Трейсидің бірінші әйелі Элеонорадан сегіз баласы болды, ол 1836 жылы қайтыс болды. 1842 жылы ол Сара Принсқа үйленді. Өмірінің соңғы жылдарында ол әйелі мен екі үйленбеген қызының күтімінде болды. Ол немересі Марта Трейси Оулердің қамқоршысы болды. Ол 1874 жылдың 24 наурызында Массачусетс штатындағы Беверли қаласындағы үйінде қысқа аурудан кейін қайтыс болды.

Пікірлер мен көзқарастар

Трейсидің теологиялық көзқарастары оның діни тобы үшін толыққанды дәстүрлі, тіпті пуритандық болды. Бірақ, шіркеуіндегі қатты дау-дамабыл кезінде оның төзімділігі ерекше көзге түсті. Трейси отбасының әңгімелерінен белгілі болғандай, ол Нью-Йоркте жүргенде Сэмюэл Ф. Б. Морзеге Морзе кодын жасауға көмектескен, Морзенің әдетке сыймайтын идеяларына қарамастан. Бұл тек әңгіме болғанымен, Трейсинің түрлі салалардағы білімі өте кең екені белгілі болды. Бірде досы екіншісіне Англияда табылған мыс түрі туралы айтып тұрғанда, бірі: «Трейси мырза осында болса, сізге айта алатын еді!» деді. Сәл кейін көтеріп қараса, Трейси олардың жанында тұрды. Досы сұрақ қоюға қарсы тұра алмады: «Трейси мырза, Бангтаун мысы деген не?» Трейси ол сөздің «Birmingham Copper» деген сөздің қысқартылған түрі екенін айтып, терминнің мағынасын толық түсіндірді. Оқушы кезінен бастап Трейси, Солтүстікте саяси ой-пікірдің қалыптасуына үлкен үлес қоскан Жаңа Англиялық топпен тығыз байланыста болды, әсіресе, оның әріптестері, Дартмут колледжін бітірген Руфус Чойт пен Дэниел Вебстер. 1842 жылы ол Массачусетс отарлау қоғамының хатшысы болып жұмыс істеуге кірісті, ол Америка отарлау қоғамының бөлімшесі еді, және ол 1874 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды атқарды. 1858 жылы ол бас қоғамның директоры болды және Вашингтондағы жылдық жиналыстарға қатысты. 1867 жылы жарық көрген «Америка отарлау қоғамының жарты ғасырлық мерекесі» атты еңбекте ол қоғамның жұмысы туралы тарихи мақала жариялады. Бұл қоғамдар, 1817 жылдан бастап Оңтүстік штаттарында да пайда болды, қара құлдарды босату және оларды Африкаға қайтару арқылы құлдық мәселесін шешуге немесе жеңілдетуге тырысты. Бірақ шындығында, отарлауды қолдаушылардың ниеттері әртүрлі болды – көптегендер құлдықтан бас тартқандар емес, еркін негр халқынан құтылуды қалады. Трейси жұмысын бастаған кезде, ірі масштабты отарлау сәтсіздікке ұшырағаны және қозғалыстың көп бөлігінің сенімсіздікке тап болғаны анық болды. Трейси Либерияны ыңғайсыз халыққа арналған жай ғана қолайлы орын деп қараған жоқ. Шын құлдыққа қарсы көзқарастарынан басқа, ол Африка отарлауын христиандық миссияның бір жолы ретінде қарастырды. Ол сондай-ақ Либерияда колледж ашуға және оны табысты жұмыс істеуге маңызды үлес қосты. Трейсинің өмірі Америка тарихындағы «Жаңа Англияның қайта жаралуы» деп аталатын кезеңнің тән өкілі болды. Оның тәрбиесі мен көзқарастары діни жорашылардың дәуіріне қайта оралды – ол Рождествоны түркілердің мерекесі деп атады, бірақ отбасының оны тойлауына араласпады, – бірақ оның білімі мен төзімділігі заманауи сезімнің бастауын білдірді.