Ресейлік офицер Юрий Буданов және Эльза Кунгаева трагедиясы
Yuri Budanov
Юрий Буданов: Ресейлік офицер, Эльза Кунгаеваны өлтіргені үшін сотталған. Қылмысына қарамастан, Ресейде қолдау тапқан, бірақ Чеченстанда жек көрілген тұлға.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік әскери офицер және қылмыскер (1963–2011)
Russian military officer and criminal (1963–2011)
Юрий Дмитриевич Буданов (24 қараша 1963 – 10 маусым 2011) – Чечняда Эльза Кунгаеваны ұрлап, өлтіргені үшін сотталған ресейлік әскери офицер. Буданов Ресейде өте даулы тұлға болды: сотталғанына қарамастан, қоғамдық пікір сауалнамалары бойынша ресейлік отбасылардың көпшілігі оны қолдады. Сонымен қатар, оны Чечняда, тіпті Ресейге жақтас чечендер де жек көреді. 2008 жылдың желтоқсан айында Ресейдің оңтүстігіндегі Ульяновск облысының соты оның мерзімінен бұрын босатылу туралы өтінішін қабылдады. Он жылға сотталғаннан кейін сегіз жыл түрмеде отырған соң, 2009 жылдың 15 қаңтарында ол шартымен босатылды. 2011 жылдың 10 маусымында Буданов Мәскеуде жасаған қылмыстарының құрбаны болды.
Yuri Dmitrievich Budanov (; 24 November 196310 June 2011) was a Russian military officer convicted for the kidnapping and murder of Elza Kungayeva in Chechnya. Budanov was highly controversial in Russia: despite the conviction, Budanov enjoyed widespread support of Russian households as polled by public opinion. At the same time, he was broadly hated in Chechnya, even by the pro Russian Chechens. In December 2008, a court in the south Russian Ulyanovsk Oblast granted a petition for early release. After eight years in prison (of the ten years he was sentenced), he was released on parole on 15 January 2009. On 10 June 2011, Budanov was shot dead in Moscow in retaliation for what he'd done.
Ерте өмір
Буданов 1963 жылы Украина КСР-інің Харцыск қаласында дүниеге келген. Харьковтағы танк әскери мектебін бітіріп, Кеңес Армиясында офицерлік қызметін бастады, әсіресе Венгриядағы Кеңес базасында (Оңтүстік әскерлер тобы) қызмет етті. Кеңес Одағы құлаған кезде Буданов Беларусьте қызмет ететін болған, бірақ ол Беларусь азаматтығын қабылдаудан бас тартты және Сібір әскери округіне ауыстырылды, онда ол 1999-2001 жылдары 5-ші гвардиялық танк дивизиясының 160-шы гвардиялық танк полкіне қолбасшылық еткендігі белгілі, содан кейін Чечняға жіберілді. 1999 жылы Буданов Малиновский әскери бронетанктік күштер академиясын бітіріп, гвардиялық полковник шеніне ие болды.
Budanov was born in 1963 in Khartsyzk, Ukrainian SSR, Soviet Union. He graduated from the Tank Military School in Kharkiv and went on officer career in the Soviet Army, particularly, serving with the Soviet base (Southern Group of Forces) in Hungary. At the fall of the Soviet Union, Budanov was serving in Belarus, but he refused Belarusian citizenship and was transferred to the Siberian Military District, where he appears to have commanded the 160th Guards Tank Regiment of the 5th Guards Tank Division 1999–2001, and then to Chechnya. In 1999 Budanov graduated from the Malinovsky Military Armored Forces Academy, receiving the rank of Guards Colonel.
Чечен соғысы
Лондондық Корольдік психиатрлар колледжінің докторы Стюарт Тернер кейінірек сотталуында айтқандай, Буданов 2000 жылдың қаңтарында Аргун өзенінің шатқалындағы әскери операцияға қатысты, онда оның полкінің офицерлерінің жартысынан астамы, болжам бойынша, снайперлердің оғынан қаза тапты. 2000 жылдың ақпан айында ол үтілемеге келгенде, Аргун өзенінің шатқалында қаза болған офицерлер туралы отбасына айтты, қаза тапқандардың суреттерін көрсетті, шаршаңқы және депрессияда болды (Стюарт Тернердің сараптамасы бойынша). 2000 жылдың 27 наурызында Ресей күштері Танги Чудағы Кунгаевтардың үйіне шабуыл жасады. Буданов үш әскерімен бірге ең үлкен қызы Эльза Кунгаеваны (Хеда деп танылатын) үйден алып, бронетранспортермен алып кетті. Ауыл тұрғындары оны іздеу үшін жақын жердегі Урус-Мартанға барды, онда федералды командир Кунгаеваның маскүнемдер тарапынан зорлануы және өлтірілуі туралы айтты. Бастапқыда Буданов өлтіргенін мойындады, бірақ зорлауды жоққа шығарды (шешен мәдениетінде зорлау кісі өлтіруден де артық намысқа тиетін қылмыс саналады).
As noted in his later murder trial by Dr. Stuart Turner, Royal College of Psychiatrists in London, Budanov participated in a military operation in the Argun River gorge in January 2000, where more than half of his regiment officers were killed, supposedly from sniper fire. He was home for a leave in February 2000, where had talked about the killed officers in the Argun River gorge with his family, showed photographs of the fallen, looked nervous, depressive (from Stuart Turner expertise). On March 27, 2000, Russian forces stormed the Kungayev family home in Tangi Chu. Budanov and three soldiers took Elza Kungayeva (who went by Kheda), the eldest daughter, out of the house and drove her away in an armored personnel carrier. Villagers then traveled to nearby Urus Martan to search for her, and were told by a federal commander that Kungayeva had been raped and killed by drunken men. From the start, Budanov confessed to the slaying but denied the rape (which can be considered more dishonorable than murder in Chechen culture
Тұтқындау
Буданов 2000 жылғы 29 наурызда тұтқындалды. Баспасөз хабарларына сәйкес, Буданов Кунгаеваны күдікті қаскөйлік снайпер деп сақтады және оны сұраққа алу кезінде ашуға берілгенін айтты. Ал генерал-лейтенант Владимир Шаманов, Будановтың бастығы, оған зор симпатия көрсетті. Ол Будановты өзінің ең үздік командирлерінің бірі деп атап, былай деді: "[Будановтың] жауларына айтарым: орыс әскері мен офицерінің абыройына қол тигізбеңіздер". Чечен көтерілісшілері Будановты ОМОН арнайы полициясынан ұстаған тоғыз адамға айырбастауды ұсынды. Ресей тарапы ұсыныстан бас тартқаннан кейін, тұтқындар 2000 жылғы 4 сәуірдің таңында атылып өлтірді.
Budanov was arrested on 29 March 2000. According to press reports, Budanov claimed that Kungayeva was a suspected sniper, and that he had gone into a rage while questioning her. In a stark contrast, Lieutenant General Vladimir Shamanov, who was Budanov's commanding officer, exhibited strong sympathy towards him. He said that Budanov was one of his best commanders and offered this challenge: "To [Budanov's] enemies I say: Don't put your paws on the image of a Russian soldier and officer." The Chechen rebels offered to exchange nine recent OMON special police captives for Budanov. After the Russian side refused the offer, the prisoners were executed on the morning of 4 April 2000.
Ақылы төлемдер
Кунгаева ісіне қатысты Будановқа үш қылмыс тағылды: өлімге әкеп соққан ұрлық, ауыр салдарға әкеп соққан зорлық-зомбылықпен бірге қызметтік өкілеттіктерін теріс пайдалану және ұрланған адамды өлтіру. Кунгаеваның өлімінен бұрын болған ұрып-сапалау мен азаптау фактілері үшін ешқандай айып тағылмады. Оған сондай-ақ төменгі шенді офицерді ұрып-сапалау, жоғары шенді офицерлерге қарумен қорқыту және басқа да қылмыстар жасады деген айыптар қойылды. Үшеуіне де бір уақытта айып тағылып, 2000 жылғы 26 мамырдағы амнистия заңына сәйкес тоқтатылды. Куәлердің арасында қала әкімшілігінің қызметкері Яхьяев та болды, ол Будановтың сөзіне сенсек, шешен снайперлерін көрсететін суретті берген. Бірақ Яхьяев Будановқа мұндай сурет бермегенін мәлімдеді. Генерал Шаманов сот барысында Будановты қорғауға келді. Ол сотталушымен ынтымақтастығын білдірді, сондай-ақ генерал-полковник Геннадий Трошев және сот алдында пикетке шыққан көптеген ресейлік әскер қызметшілері мен азаматтар да оны қолдады. Сауалнама бойынша, ресейліктердің 50%-ы полковник Будановты босату туралы пикетшілердің талаптарын қолдады, ал 19%-ы қолдамады. Даулы шешім бойынша, Буданов 2002 жылғы 31 желтоқсанда уақытша психикалық денсаулығының нашарлауына байланысты кінәсіз деп танылды және одан әрі сараптама үшін психиатриялық ауруханаға жатқызылды, ал емдеу мерзімін дәрігер анықтауы тиіс еді. Бірақ 2003 жылғы наурыз айының басында Жоғарғы сот бұл үкімді жойды және жаңа сот процесін тағайындады. Сот осы жерде, бірақ басқа судьямен өтті. 2003 жылғы 25 шілдеде 10 жылға бас бостандығынан айыру жазасы берілді.
In relation to the case of Kungayeva, Budanov was charged with three crimes: kidnapping resulting in death, abuse of office accompanied by violence with serious consequences, and murder of an abductee. No charges have been brought expressly for the beating and torture Kungaeva endured prior to her death. He was also charged in the beating up of a subordinate officer, threatening superior officers with a weapon, and other crimes. Charges against all three were simultaneously brought and dropped under the 26 May 2000 amnesty law. Witnesses included Yahyayev, the person in the town administration, who according to Budanov had given him the picture representing Chechen snipers. However, Yahyayev said he had given no such picture to Budanov. General Shamanov came to defend Budanov during trial. He expressed his solidarity with the defendant, as did Colonel General Gennady Troshev and numerous other Russian soldiers and civilians who picketed the court. According to a poll, 50% of the Russians asked supported the demands of picketers to release Colonel Budanov from custody; 19% did not support these demands. In a controversial decision, Budanov was initially found not guilty by reason of temporary insanity on 31 December 2002, and committed to a psychiatric hospital for further evaluation and the length of the treatment would have been decided by his doctor. However, in the beginning of March 2003 the supreme court invalidated the sentence and ordered a new trial. This took place in the same place but with a new judge. The sentence of 10 years of imprisonment was given on 25 July 2003.
Түрмеде және босату
2004 жылғы 21 қыркүйекте Шаманов, қазір Ульяновск облысының губернаторы, Будановқа кешірім берді. Интерфакс агенттігі Ульяновск облысының кешірім комиссиясының төрағасы Анатолий Жеребцовтың сөзін келтірді: «Егер Путин осы ұсынысты қолдаса, Буданов әскери шені мен наградаларын қайтарып алады». Комиссияның шешімі Чечняда қыжырлылық тудырды. «Түрмеде болсын, босатылсын, Буданов әділсіз түрде қаза тапқан қыздың өмірін қиған ауыр қылмыс жасаған адам болып қалады», – деді Чечня парламентінің төрағасы Таус Джабраилов Интерфаксқа берген сұхбатында. Рамзан Кадыров: «Ульяновск комиссиясының шешімі – ұзақ жылдар бойына азап көрген чечен халқының жанына тоқмейтін соққы». Кадыров: «Егер Эльзаның достары [Будановты] кездестірсе, олардың қалай әрекет ететінін болжағым келмейді. Чечен халқы оны адам санамайды, ол соғыс қылмыскері ретінде ешқандай құрметке лайық емес. Егер ол ер адамды өлтірген болса, оның қылмысын біршама кешіруге болар еді. Бірақ қызға зорлық жасауды ешқашан кешіруге болмайды. Ол намысқа тиетін жан. Ол Ресей Федерациясының Қорғаныс министрлігіне қорлық әкелді». 2006 жылдың ақпан айында Ресей түрмесінің өкілі 10 жылға сотталған Будановтың жақсы мінез-құлқының арқасында мерзімінен бұрын босатылуы мүмкін екенін мәлімдеді. «Бірыңғай Ресей» партиясының Чечен облыстық бөлімшесі Мемлекеттік Дума мен Ресей Президентіне Будановқа рақымшылық жасамау туралы өтінішпен жүгінді. Сол айда Будановтың адвокатының өтініші бойынша, жақсы мінез-құлқы ескеріліп, қатаң режимді колониядан жалпы режимді колонияға ауыстырылды. 2008 жылғы 24 желтоқсанда сот оған шартты түрде босатуға рұқсат берді. Бұл Будановтың адвокаттарының шартты түрде босату туралы жасаған бесінші әрекеті еді. Бұрынғы төрт өтініш қабылданбаған. Жәбірленуші тарапынан сот шешімін жою туралы шағым түсті (соның салдарынан босату кешіктірілді), бірақ нәтиже болмады. Кунгаева отбасының адвокаты Станислав Маркелов, Будановтың босатылуына қарсы соңғы шағымын беруге тырысқан болатын, ол 2009 жылғы 19 қаңтарда Мәскеуде «Новая газета» газетінің 25 жастағы журналисі Анастасия Бабуровамен бірге атып өлтірілді.
On 21 September 2004, Shamanov, now the Ulyanovsk regional governor, signed a pardon for Budanov. Interfax quoted the head of the Ulyanovsk pardons commission, Anatoly Zherebtsov, as saying that if Putin backed the recommendation, Budanov would also get back his military rank and awards. The commission's decision sparked outrage in Chechnya. "Whether in jail or freed, Budanov will remain a person who has committed a grave crime, which took the life of an innocent girl," Taus Dzhabrailov, the head of Chechnya's parliament, told Interfax. Ramzan Kadyrov said: "The Ulyanovsk commission's decision is like spitting on the soul of the long suffering Chechen people." Kadyrov made statements that "If any of Elza's friends should meet [Budanov] I don't want to predict how they will act. The Chechen people do not consider him to be a human being, and as a war criminal, he does not deserve to be. One might be able to forgive his crime to some extent if he had killed a man. But to sexually assault a girl cannot be forgiven. He is beneath contempt. He has brought shame on the Ministry of Defense of the Russian Federation." In February 2006, a Russian prison official announced that Budanov, who was serving his 10 year sentence, might be released early on good behaviour. The Chechen regional branch of the United Russia party addressed the State Duma and the Russian President with a request not to grant amnesty to Budanov. The same month Budanov was removed from the strict custody colony to a settlement colony, on the petition of Budanov's attorney, with account of good behaviour. On 24 December 2008, a court granted him a release on parole. This was the fifth attempt by Budanov's lawyers to obtain him a release on parole. Four applications before that were rejected. Victim's lawyers appealed to overturn the decision (thus the delay in release), without success. The lawyer for the Kungayeva family, Stanislav Markelov, who had attempted a last minute appeal against the release of Budanov, was shot dead in Moscow on 19 January 2009 along with Anastasia Baburova, a 25 year old journalist for Novaya Gazeta.
Өлім жазасы мен жерлеу рәсімі
Юрий Буданов 2011 жылғы 10 маусымда сағат 11:30 шамасында Мәскеудің орталық аймағында (Хамовники, Комсомольский проспекті) қаныпешене өлтірілді. Алты дыбыссіз оқ атылды, оның төртеуі Будановтың басына тиді. Қылмыскер серігі басқарған көлікпен қашып кетті. Көлік бірнеше көшеден кейін жартылай өртенген күйі табылды. Көліктің ішінде, дыбыс өшіргішімен бірге, "Макаров ПМ" деп саналатын тапанша табылды. Будановтың әйелі осы оқиғаның куәсі болды және Ресей билігі тарапынан ұсталды. Ресей полициясының тергеушілері бұл шабуыл мұқият жоспарланғанын, ал қаны үшін кек алудың болу ықтималдығы жоғары екенін мәлімдеді. Куәгерлердің бірі алты оқ атқан көліктің жүргізушісін славян ұлтынан екенін айтты. Оның қосылуына Владимир Жириновский сияқты оңшыл саясаткерлер қатысты және үш оқпен салют жасалды. Мәскеу полициясы тергеуді жабық қылып, баспасөзге жариялаудан бұрын онға жуық адамды ұстады. 2013 жылғы 7 мамырда Юсуп Темерханов қазылар алқасымен Будановты өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Тергеу мәліметтеріне сәйкес, Темерхановтың ниеті 2000 жылы Екінші шешен соғысында қаза тапқан әкесі үшін кек алу болған. Темерхановтың адвокаты Мурад Мусаев екі қазыны өзінің клиентіне кінәсіз үкім шығару үшін пара беруге тырысқандығы айыпталды. Алайда, 2015 жылғы ақпан айында Мусаевқа тағылған айыптар мерзімі өткендіктен тоқтатылды. Бұл мәселе бойынша күдікпен қаралатын екі қазы, Диана Ломоносова мен Виталий Пронин, 6 миллион рубль пара алғаны үшін айыпталды. Пронин сотта өзінің кінәсін мойындады. Ломоносова 2015 жылғы 28 сәуірде 50 жасқа толғандықтан рақымшылыққа ілікті. Пронин бір жылға шартты жаза алды және 2015 жылғы 5 мамырда дереу рақымшылыққа ілікті. Темерханов өзінің кінәсін жоққа шығарды және қатысы болмағанын мәлімдеді. Ол 2018 жылғы тамызда Сібірдегі колонияда жазасын өтеп жатқанда қайтыс болды. Чеченстан президенті Рамзан Кадыров Темерхановтың Ресей құқық қорғау органдарының шешендерге қарсы көзқарасының нәтижесінде заңсыз сотталғанын және қамауға алынғанын мәлімдеді.
Yuri Budanov was assassinated around 11:30 on 10 June 2011 in central Moscow (Hamovniki, Komsomolski prospekt). Six silenced shots were fired, four of which struck Budanov in the head. The killer escaped in a car driven by an accomplice. The car was found partially burned several blocks away. A gun believed to be a Makarov PM was found with a silencer inside the car. Budanov's wife witnessed the assassination and was held by Russian authorities. Russian police investigators commented that the attack was carefully planned and they considered blood revenge as one of the likely motives. One witness to the murder described the driver of the car from which the six shots were fired as being of Slavic appearance. His funeral was attended by right wing leaders such as Vladimir Zhirinovsky and included a three gun salute. The Moscow police is reported to have made a dozen arrests, immediately before closing most of the investigation to the press. On 7 May 2013, Yusup Temerkhanov was convicted by a jury of Budanov's murder and sentenced to 15 years of imprisonment. According to investigation, Temerkhanov's motive was revenge for his father, who was killed in 2000 during the Second Chechen War. Temerkhanov's defense lawyer, Murad Musayev, was charged with trying to bribe two jury members to find his client not guilty. The charges against Musayev were dropped in February 2015 due to statute of limitations. Two jury members in question, Diana Lomonosova and Vitali Pronin, were charged with taking that bribe of 6,000,000 rubles. Pronin plead guilty to the charges during his trial. Lomonosova was amnestied on 28 April 2015 due to being older than 50. Pronin was sentenced to a suspended sentence of one year and immediately amnestied on 5 May 2015. Temerkhanov denied any involvement and pleaded not guilty. He died while serving his sentence in a penal colony in Siberia in August 2018. Chechnya president Ramzan Kadyrov said that Mr Temerkhanov had been tried and imprisoned illegally due to anti Chechen bias of Russian law enforcement.