Кіріспе

Арена – Ресейдің Коломна қаласындағы Инженерлік жобалау бюросында жасалған, бронетехниканы жеңіл танкіге қарсы қарулардан, танкіге қарсы басқарылатын зымырандардан (АЗРЗ) және тікұшақтан шабуылдайтын зымырандардан қорғау мақсатындағы белсенді қорғау жүйесі. Ол доплерлік радар арқылы келіп жатқан оқ-дәрілерді анықтайды. Оқ-дәрі анықталған кезде, қорғаныс ракетасы іске қосылып, келіп жатқан қауіпке жақын жерде жарылып, көлікке тигізбей жояды. Арена – 1970 жылдардың соңындағы советтік белсенді қорғау жүйесі «Дроздқа» ұқсас, ол Кеңес-Афған соғысы кезінде бірнеше Т-55 танктеріне орнатылған. 1980 жылдардың соңында «Дроздтан» кейін «Штора» жүйесі пайда болды, ол іздеу құрылғысын шатастыру немесе операторды жеңу үшін электрооптикалық сәулелендіргіштерді немесе бір рет қолданылатын (түтін/инфрақызыл түтін) шараларын қолданды. 1994 жылдың соңында Ресей армиясы көптеген бронетехниканы Чечняға жөнелтті, онда олардың көпшілігі тұзаққа түсіп, ауыр шығынға ұшырады. Чечендік граната тастағыштардың ресейлік бронетехникаға қарсы тиімділігі Коломенское машина жасау конструкторлық бюросын 1990 жылдардың басында және ортасында «Арена» белсенді қорғау жүйесін жасауға итермеледі. Экспорттық нұсқасы – Arena E де әзірленді. Жүйе 1997 жылы Омбыда көрсетілген T-80UM1 танктерінде сынақтан өтті.

Өмірбаян

Кеңес Одағы 1977-1982 жылдар аралығында алғашқы белсенді қорғау жүйесін "Дрозд" (орысша: Дрозд) деп атады. Бұл жүйе жаудың танкке қарсы қару-жарағына қарсы қорғаныс үшін пассивті немесе реактивті броньға балама ретінде жасалған. Жүйенің дамуына көбінесе жаңа, жоғары жарылғыш танкке қарсы оқ-дәрілердің енгізілуі ықпал етті. "Дрозд" осы оқ-дәрілерді шабуылға ұшыраған көліктің бронясына тиместен бұрын жоюға арналған. Ол үш негізгі бөліктен тұрды: зеңбірек мұнарасының екі жағына орналасқан екі ұшырғыш массив және мұнараның арт жағында орналасқан қосалқы қуат блогы. Бұл массивтер екі миллиметрлік толқынды радар антенналарымен басқарылды. Жүйе конус тәрізді сынықтардан тұратын оқ-дәріні пайдаланды. "Дрозд" танкты тік жазықтықта -6 және 20 градус аралығында, ал көлденең жазықтықта 40 және 60 градус аралығында қорғай алды. Ауғанстанда сынақтар кезінде 80%-ға дейін өмір сүру деңгейін арттыратыны туралы хабарламалар болғанымен, радар қауіпті жайттарды жеткілікті түрде анықтай алмады және оның ракеталарын атқандағы жанама зиян деңгейі қабылдауға келмейтіндей жоғары болды. "Штора-1" жүйесі бір киловатттық инфрақызыл сәуле шығару арқылы танкке қарсы келіп ұшып жатқан зымырандарды бұғаттауға арналған. 1995 жылы ол украиналық T-84 танкысына орнатылды. "Штора-1" жүйесі инфрақызыл сәуле шығару интерфейс станциясынан, бұғаттағыштан, модулятордан және басқару панелінен, түтін шығаруға қабілетті бірнеше алға атқыш гранаталардан, лазерлік ескерту қабылдағышынан және жалпы басқару панелінен тұрады. Өндірушілердің мәлімдемесіне сәйкес, "Штора" танктың "Дракон" сияқты танкке қарсы зымыранға түсу ықтималдығын 4–5 есеге азайтады. Бірінші Шешен соғысында Ресейдің көптеген жауынгерлерінің қаза болуы Ресейді жаңа белсенді қорғау жүйесін әзірлеуді қарастыруға итермеледі. Мысалы, Грозный шайқасында Ресей армиясы шешен көтерілісшілеріне 200-ден 250-ге дейін броньды жауынгерлік көліктерді жоғалтты. Жоғалған көліктердің арасында T-72 және T-80 сияқты негізгі танктер мен БМП-2 сияқты жеңіл броньды көліктер болды. Чечняға жөнелтілген танктердің көпшілігі "уақыт пен қаражаттың жетіспеуіне" байланысты жарылғыш реактивті броньпен жабдықталмады, ал реактивті броньмен жабдықталғандарының кейбіреулерінде реакцияны бастау үшін жарылғыш заряд болмады. Ресей брондарына ең қауіпті қауіп – Грозныйдағы ғимараттардан атылған гранаталық зымырандар еді. Осы осалдықтардың нәтижесінде "Коломенское" "Арена" белсенді қорғау жүйесін әзірледі, мақсаты – Ресей брондауларын осы қауіптерге қарсы сенімдірек қорғауды қамтамасыз ету.

Жүйелік мәліметтер

Arena жүйесі негізінен ракеталық ұшқыш гранаталар мен танкіге қарсы зымырандар, соның ішінде ұзын қашықтықтағы жаңа танкіге қарсы зымырандар сияқты қауіптерді жеңу үшін жасалған. Қазіргі заманғы ракеталық гранаталар шамамен сталь броняның көп бөлігін тесіп өте алады, бұл асимметриялық соғыс жағдайында танктерге қауіпті жағдай тудырады. Сондықтан, танкты қорғау деңгейін арттыру үшін броняның қалыңдығы мен салмағын арттыру немесе Arena сияқты белсенді қорғау жүйесін пайдалану қажет. Жүйеде көп функциялы Допплер радары қолданылады, оны танк командирі қажеттілікке қарай қосып, өшіре алады. Радардан алынған мәліметтермен бірге цифрлық компьютер танк төңірегіндегі кеңістікті сканерлеп, қауіпті анықтайды және кіріп келе жатқан қауіпті тоқтату үшін танктың 26 жылдам әрекет ететін снарядының қайсысын қолдану керектігін бағалайды. Қауіпті жоюға арналған снарядты таңдауда баллистикалық компьютер радар өңдеген ақпаратты пайдаланады, соның ішінде ұшу траекториясы және жылдамдық сияқты мәліметтерді ескереді. T-80UM танкінде компьютердің реакция уақыты 0,05 секундты құрайды және мұнараның артқы бөлігінен басқа 300 градусқа дейінгі аймақты қорғайды. BMP-3M танкінде Arena E 5 градустан +15 градусқа дейінгі көтерілу бұрышында 275 градусты қамтиды. Жүйе қорғайтын көліктің жанындағы нысаналарды жояды, ал оқ-дәрі қауіптің шамамен арақашықтығында жарылады. 27 вольтты жүйе шамамен бір киловатт қуатты қажет етеді және салмағы шамамен құрайды. Shtora – бұл танкіге қарсы зымырандардың басқару жүйелерін бұзу арқылы пассивті түрде жеңуге арналған «жұмсақ» қорғау жүйесі болды. Ал Arena, Drozd сияқты «қатаң» қорғау жүйесі болып табылады, ол зымыран қорғалған көлікке шабуыл жасамай тұрып, оқ-дәрілерді қолдану арқылы оның жарылғыш бөлігін жоюға арналған. 2023 жылы Ресейдің мемлекеттік ақпарат агенттігі РИА Новости Ресейтің T-90M және T-80BVM танктерін Arena M жүйесімен жарақтандыратынын хабарлады. Сондай-ақ, Ресей T-72B3 және T-72B3M танктеріне де осы жүйені орнату мүмкіндігін қарастырып жатқаны айтылды.

Даму

Arena бұрын Obiekt 478M-ге орнатылған Shater (Tent) белсенді қорғау жүйесінен дамыды. Арена алғаш рет Obiekt 219E, кейіннен T80BM1 деп аталатын T-80B сериялы тәжірибелік танкыға орнатылды. Бұл бағдарламаның бар екені 1992 жылы белгілі болды. Arena белсенді қорғау жүйесі алғаш рет 1995 жылдың басында Кубинка полигонында сынақтан өтті, ол ресейлік танкты танкке қарсы басқарылатын зымыраннан сәтті қорғады. Ресейлік Т-80УМ1, Arena жүйесімен жабдықталған, 1997 жылдың соңында Омск қаласында алғаш рет көпшілікке таныстырылды. Арена сонымен қатар "Курганмашзавод" акционерлік қоғамы әзірлеген "БМП-3М" модернизациялық жиынтығында орнатылды, бірақ бұл жиынтық экспорттық тапсырыстар алмады. Арена 1998 жылы дебют жасаған ресейлік Black Eagle танкысына орнатылуы тиіс еді. 2011 жылға дейін Arena көптеп өндіріске түспеді.

Экспорт

1996 жылдан бастап, неміс-француздық TDA фирмасы Arena жүйесін одан әрі жетілдіруге қатысқан. 2000 жылы Ресей АҚШ мақұлдағанша келісімге келісім берді. 2011 жылы Ресей Үндістанға T-72 танктерінде пайдалану үшін Arena жүйесін ұсынды. 2011 жылға дейін Үндістан Arena жүйесінен қандай да бір жеткізілімдерді қабылдады ма, әзірге белгісіз. Арена Э (Арена Э) деп аталатын экспорттық нұсқасы бар, оның құны шамамен 300 000 АҚШ долларына бағаланады. Оның салмағы шамамен… 2007 жылы Оңтүстік Корея және KBM Жобалау Бюросы K2 негізгі шайқас танкысына Arena E орнату туралы келісімге келді. Келісімнің құны шамамен 27,5 миллион долларды құрады.