Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцария физигі (1890–1969)
Swiss physicist (1890–1969)
Пауль Герман Шеррер (3 ақпан 1890 – 25 қыркүйек 1969) – швейцариялық физик. Швейцарияның Сент-Галлен қаласында туған ол Германияның Геттинген қаласында оқыды, содан кейін онда оқытушы болып жұмыс істеді. Кейін Шеррер Цюрих политехникалық институтының (ЭТХ) физика кафедрасын басқарды.
Paul Hermann Scherrer (3 February 1890 – 25 September 1969) was a Swiss physicist. Born in St. Gallen, Switzerland, he studied at Göttingen, Germany, before becoming a lecturer there. Later, Scherrer became head of the Department of Physics at ETH Zurich.
Ерте өмір және оқу
Пол Шеррер Санкт-Галлен қаласында дүниеге келген. 1908 жылы Швейцарияның Федералды политехникалық институтына (кейіннен Цюрихтің ЭТХ-ы деп аталды) оқуға түсіп, екі семестрден кейін ботаника мамандығынан математика мен физикаға ауысты. 1916 жылы диссертациясын аяқтаумен бірге, ол өзінің жетекшісі Питер Дебимен бірлесіп, кристаллдардың құрылымдық талдауы үшін рентген сәулелерін қолданатын "Деби-Шеррер ұнтақ әдісін" жасады. Бұл, Пауль Шеррер институтының ірі құрылымдарында бүгінге дейін қолданылып келе жатқан шашырату техникаларын дамытуға маңызды үлес қосты. Деби 1936 жылы осы жұмысы үшін химия саласындағы Нобель сыйлығын алды. Ол, ең алдымен, рентген сәулелерінің дифракциялық шыңының ені мен кристаллит өлшемі арасындағы кері байланысты анықтағанымен танымал. Бұл жұмыс 1918 жылы жарияланды. Цюрихтің ЭТХ-ы Шеррерді 1920 жылы, бар болғаны 30 жасында тәжірибелік физика профессоры лауазымына тағайындады. 1925 жылы ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін өткен физиктердің алғашқы халықаралық конференциясын ұйымдастырды. 1927 жылы ЭТХ физика институтының директоры болып, оның бағытын сол кезде дамып келе жатқан ядролық физика саласына бұрды. 1940 жылы оның басшылығымен Цюрихтегі ЭТХ-да алғашқы циклотрон құрылды.
Paul Scherrer was born in St. Gallen. In 1908, he enrolled at Swiss Federal Polytechnic (later known as ETH Zurich), changing course from Botany to Mathematics and Physics after two semesters. In 1916, while still working on his dissertation, he and his tutor, Peter Debye, developed the “Debye–Scherrer powder method”, a procedure using X rays for the structural analysis of crystals. This made an important contribution to the development of the scattering techniques that are still used in the large facilities at the Paul Scherrer Institute to this day. Debye received the Nobel Prize in Chemistry for this work in 1936. He is perhaps best known for determining the inverse relationship between the width of an x ray diffraction peak and the crystallite size. This work was published in 1918. ETH Zurich appointed Scherrer to the post of Professor of Experimental Physics in 1920, at the early age of 30. In 1925, he organised the first international conference of physicists to take place after the First World War. He became Principal of the Physical Institute at ETH in 1927 and focused its direction on nuclear physics, a research branch that was still coming into being at that stage. The first cyclotron at ETH Zurich was built under his direction in 1940.
Ядролық және атомдық физика
1944 жылдың соңында Шерер Мо Бергпен жақын қарым-қатынаста болды және Берг арқылы АҚШ-қа неміс ғылымы және неміс ғалымдары туралы, әсіресе ядролық қару жасауға қатысты ақпарат берді. Кейіннен Шеррер Бельгия Конгосы ұсынған байытылған уранмен Швейцарияның өз ядролық қаруын дамытуын ынталандырған басты жақтаушысы болды. Бұл бағдарламаны үкімет 43 жыл бойы белсенді түрде іске асырып, 1988 жылы Швейцария Федералды Кеңесінің мүшесі және Швейцария әскери департаментінің басшысы Арнольд Коллер тоқтатты. Пауль Шерер зерттеуші және мекеме басшысы ретіндегі негізгі қызметімен қатар, Швейцарияда ядролық энергияны таратумен айналысатын түрлі мекемелер мен комитеттерде де қызмет етті: Швейцария Федералды Кеңесі оны 1946 жылы Швейцарияның атом энергиясы жөніндегі зерттеу комиссиясының (Schweizerischen Studienkommission für Atomenergie) президенті, ал 1958 жылы – Швейцарияның атом ғылымдары жөніндегі комиссиясының президенті етіп тағайындады. Сонымен қатар, 1952–1954 жылдары Женева маңындағы CERN құрылысына қатысты. Ол құрылған кезде ғылыми саясат комитетінің алғашқы мүшелерінің бірі болды және 1963 жылдың соңына дейін осы комитетте қызмет етті, сондай-ақ CERN Кеңесіне де қатысты. Бұдан бөлек, ол бір жылдан кейін Вюренлингенде ядролық бөліну қондырғыларын салу және пайдалануды зерттеу үшін Reaktor AG құруға қатысты. Оның қабілеті мен көрегендігі қатты дене физикасы, бөлшектер физикасы және электрониканың жаңа салаларын ерте дамытуға мүмкіндік берді, бұл швейцариялық университеттердегі зерттеулердің жоғары деңгейіне маңызды үлес қосты. Пауль Шерер 1960 жылы Цюрихтегі ЭТХ-да 40 жылдық еңбек еткеннен кейін зейнеткерлікке шығып, Базель университетінде оқытушылық қызметке кірісті, ал оның бұрынғы студенттері мен достары оның құрметіне арнап естелік жинақ шығарды.
Beginning in late 1944, Scherrer became close to Moe Berg and, through Berg, gave the United States information about German science and German scientists, especially related to efforts to develop a nuclear weapon. Scherrer later became the foremost proponent of Switzerland developing its own nuclear weapons with enriched uranium supplied by Belgian Congo, a program which was actively pursued by the government for 43 years and abandoned only in 1988 by Arnold Koller, then member of the Swiss Federal Council and head of the Swiss military department. In parallel with his main professional occupation as a researcher and leader of an institution, Paul Scherrer also served in various institutions and committees involved in the dissemination of nuclear energy in Switzerland: the Swiss Federal Council appointed him to the post of President of the Swiss Study Commission on Atomic Energy (Schweizerischen Studienkommission für Atomenergie) in 1946, and President of the Swiss Commission for Atomic Sciences in 1958. In addition, Scherrer took part in establishing CERN near Geneva in 1952–54. When established he became one of the original members of the Scientific Policy Committee, at which he served until the end of 1963, and the CERN Council. Furthermore he participated to set up Reaktor AG, to study the construction and operation of nuclear fission facilities one year later, in Würenlingen. His abilities and foresight led to the early development of new branches of solid state physics, particle physics and electronics, which made a vital contribution to the high standard of research at Swiss universities. When Paul Scherrer was made emeritus professor in 1960, after 40 years at ETH Zurich, he took up a teaching appointment at the University of Basel and his former students and friends put together a Festschrift.
Жеке өмір
1922 жылы Шеррер Инна Зондегерге үйленді, олардың екі қызы болды. 1969 жылдың 25 қыркүйегінде атқа міну кезінде болған апаттан көз жұмды.
In 1922 Scherrer married Ina Sonderegger, with whom he had two daughters. He died on 25 September 1969 after a horse riding accident.
Мұра
Аргау кантонындағы Виллиген қаласының жанында орналасқан Пауль Шеррер институты 1988 жылдың 1 қаңтарында 1960 жылы құрылған EIR (Eidgenössisches Institut für Reaktorforschung, Федералдық реакторлық зерттеу институты) және 1968 жылы құрылған SIN (Schweizerisches Institut für Nuklearphysik, Швейцариялық ядролық физика институты) институттарының бірігуі нәтижесінде құрылды. Профессор Жан Пьер Блазер (SIN негізін қалаушы) оның алғашқы директоры болып тағайындалды. Швейцарияның Женева қаласындағы CERN-де Шерердің құрметіне Шерер атымен аталатын көше бар.
The eponymous Paul Scherrer Institute, based near Villigen in canton of Aargau, was established January 1, 1988 by merging the 1960 established EIR (Eidgenössisches Institut für Reaktorforschung, Federal Institute for Reactor Research) and the 1968 established SIN (Schweizerisches Institut für Nuklearphysik, Swiss Institute for Nuclear Physics) with Professor Jean Pierre Blaser (SIN founder) named its first director. There is a street, Route Scherrer, named after Scherrer at CERN, Geneva, Switzerland.