Кіріспе

Tczew (, ; бұрын) – Шығыс Помераниядағы Висла өзенінің жағасында орналасқан, Коцеве аймағындағы, Польшаның солтүстігіндегі қала. 2021 жылдың желтоқсанына қарай 59 111 тұрғыны бар. Шамамен 1200 жылы Померания герцогы Самбор I осы жерде бекініс салған. 1252 жылға қарай бұл елді мекен Цев және Диршау аттарымен белгілі болды. 1258 жылы қалалық кеңес құрылды, ал 1260 жылы Цевке қала құқығы берілді. Тевтон ордені қала тұрғындарын қуғынға ұшыратты, нәтижесінде қаланың ұйымдасқан құрылымы жарты ғасырдан астам уақытқа тоқтатылды. 1364 жылдан 1384 жылға дейін қайта жаңартылып, Винрих фон Книпродеден Кулм заңын алды. 1410 жылы Грунвальд шайқасындағы поляктардың жеңісінен кейін қала қысқа мерзімге Польшаның бақылауына қайта оралды. 1457 жылы, Он үш жылдық соғыс кезінде, Орденнің чех жалдамалы әскерлері Цевті Польшаға, өтемақы төлеудің орнына сатты. Екінші Торнь бейбіт шарты (1466) Цевтің Польша құрамына қайта енуін бекітті. Ол Корольдік Пруссияның жаңадан құрылған поляк провинциясындағы Померания воеводствосының орталығы болды, және көп ұзамай Ұлы Польша провинциясының құрамына кірді.

Қазіргі заман

Протестанттық реформация кезінде қала тұрғындарының көп бөлігі лютеран дінін қабылдады. 1626 жылы қала Швеция королі Густав II Адольфтың басып алуына ұшырады. Ол Висла өзені арқылы понтондық көпір салып, қаланың оңтүстік жағында лагерь құрды. Қайта салынғанмен, қала Польша-швед соғыстары кезінде қиындықтарды бастан өткерді. 1657 жылдың 2 қыркүйегінде генерал Жосиас II, Вальдек-Вильдунген графы басқаратын Бранденбург және Швеция әскерлері поляктарды жеңді. Кейіннен, Польшаны бөлуден бастап Ұлы эмиграцияға дейінгі көтерілісшілердің қала арқылы қашу жолдары өтті. Германияның бірігуімен қала 1871 жылы Германия империясының құрамына кірді және 1887 жылдан бастап Батыс Пруссия провинциясындағы Диршау округінің орталығы болды. 19 ғасырда Берлин мен Кенигсбергті байланыстыратын Пруссиялық Шығыс темір жолы ашылғаннан кейін қала қарқынды дамыды, ал Диршау маңындағы Висла көпірі маңызды бөлік болды. Пруссия және Германия билігі кезінде поляк халқы мәжбүрлі германизацияға ұшырады; мысалы, поляктар поляк мектептерінен айырылды және балаларын неміс тілінде оқытудан бас тартты. Неміс шенеунігі Генрих Меттенмайер поляк балалары мен олардың ата-аналары неміс тағайындалған мұғалімдерге үлкен жек көрумен қарағанын жазды. Қала поляктардың қарсыласу орталығы болып қала берді, олар «Халық банкі» сияқты түрлі ұйымдар құрды. Польша 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін, жергілікті поляктар Польшамен қайта бірігуге дайындық ретінде Халық кеңесін құрды. Польшаны неміс әскері басып алған кезде (1939–1945 жж.), Цев, Диршау ретінде, нацистік Германияның жаңа құрылған Рейхсгау Данциг-Батыс Пруссия провинциясына қосылды. Польша халқы жаппай тұтқындауларға, қуғын-сүргінге, жер аударуларға және өлтіруге ұшырады. СС Heimwehr Sturmbann Götze 1939 жылдың қыркүйегінде поляктарға қарсы іс-шаралар жүргізу үшін қалаға кірді, оның ішінде жергілікті поляк белсенділерін айыптаған және Selbstschutz ұйымдастырған жергілікті немістердің көмегімен жаппай тұтқындаулар жасады. Неміс әскері жүздеген поляктарды бұрынғы фабрикада (қазіргі мұражайда), қолөнер мектебінде және әскери казармалардағы лагерьлерге қамады. 1939 жылдың қарашасында немістер Цевден көптеген поляктарды, соның ішінде жергілікті мұғалімдерді, шенеуніктерді (соғысқа дейінгі мэр Кароль Гемпельді қоса алғанда), қолөнершілерді, полиция қызметкерін және тіпті он жеті жасар студентті өлімге кесті. Пелплинде өлтірілмеген Пелплиндегі католик дін қызметкерлері Цев казармасына қамалып, содан кейін Шпегавский ормандында өлтірілді (Польшадағы католик шіркеуін нацистердің қуғын-сүргінін де қараңыз). 1940 жылдың қаңтар айында СС және Selbstschutz базар алаңында 33 поляк тұрғынын, соның ішінде теміржол қызметкерлерін, шенеуніктерді, қолөнершілерді және саудагерлерді ашық түрде өлімге кесті. Сондай-ақ, Фолькслистке қол қоюдан бас тартқан Старогард және Тухола округтерінен поляктар Цевке қамалып, содан кейін жақын маңдағы орманда өлтірілді. 1939 жылдан 1941 жылға дейін Эйнзацгруппа қалада жазалаушы мәжбүрлі еңбек лагерін басқарды. 1941 жылы немістер аймақтан қуылған поляктар үшін жергілікті зауытта (қазіргі мұражайда) транзиттік лагерь құрды. Адамдар бірнеше апта бойы ұсталып, кейін генерал-губернаторлыққа жіберілді. Кейбір тұрғындар Германияға мәжбүрлі еңбекке депортацияланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала Гданьск Помераниясының ең қираған қалаларының бірі болды. Оның қалған зауыттарының ешқайсысы өндіріс жүргізе алмады. Халық саны шамамен 18-20 мың адамға дейін азайды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында қала Кеңес әскері басып алды. Соғыс аяқталғаннан кейін қала Польша Халық Республикасының құрамына кірді және қайтадан Цев деп аталды. Неміс тұрғындары мүліктен айырылып, қуылды; поляк тұрғындары қайта құру және жандандыру жұмыстарын бастады.

Соңғы кезең

1975 жылдан 1998 жылға дейін әкімшілік тұрғыдан Гданьск воеводствосы құрамында болды. 1984 жылы Гданьсктегі Ұлттық теңіз мұражайының филиалы – Висла өзені мұражайы, соғысқа дейінгі металл өнімдері зауытының ғимаратында ашылды. Бұл зауыттың ғимаратында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер аймақтан қуылған поляктар үшін транзит лагерін ұстаған.

Елтаңба

Тчевтің елтаңбасында 1260 жылы қалаға қала құқығын берген Самбор II герцогтың құрметіне қызыл гриф бейнеленген.

Ағылшын тілі лагері

Соңғы 19 жыл бойы қала жыл сайынғы ағылшын тілі лагеріне төңкерілді. Лагерь, көбінесе "Цев лагері" деп аталады, Цевтегі Америка-Польша серіктестігі ұйымдастырады және студенттерге үш апталық бағдарлама ұсынады, онда олар американдықтармен байланысқа түсіп, ағылшын тілін жақсарту мүмкіндігіне ие болады.