Тибеттік спаниель: Сирек кездесетін, шағын ғана ит тұқымы. Аң аулауға емес, серік ретінде өсірілген. Сыртқы түрі, басы және мордасы туралы толық ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тибет шпаниелі – Тибеттен шыққан, белсенді, шағын тұқымды иттер. Бұл тұқым «спаниель» терминінің бастапқы мағынасындағы спаниель емес; оның таңдауы басқа спаниельдерден өзгеше, және нағыз спаниельдерден, яғни аң аулауға қолданылатын иттерден айырмашылығы, Тибет шпаниелі – серіктес ретінде ұсталатын ит. «Спаниель» деген ат оның Cavalier King Charles Spaniel сияқты аң аулаушы спаниельдердің үй жануарларына айналдырылған түрлеріне ұқсас болғандықтан қойылған болуы мүмкін.
The Tibetan Spaniel is a breed of assertive, small dogs originating in Tibet. This breed is not a spaniel in the original meaning of the term; its breeding differs from other spaniels, and unlike true spaniels, which are gun dogs, the Tibetan spaniel is a companion dog. The spaniel name may have been given due to its resemblance to the bred down lapdog versions of the hunting spaniels, such as the Cavalier King Charles spaniel.
Сыртқы келбеті
Тибеттік спаниельдің денесіне қарағанда кішкентай, күмбезді басы болады. Оның қысқа, доғарған тұмсығы бар, оның үстінде әжімдер жоқ. Тістері астыңғы жағына қарай немесе тіс-тісқа қарай бітеді. Мұрыны қара. Көздері орташа мөлшерде, кең аралықта орналасқан және сопақ пішіндес. Тибеттік спаниельдің көздерінің айналасында артық тері жоқ; бұл тұқымды пекингеден ажыратуға көмектеседі. Құлақтары бастың екі жағынан иекке дейін төмен сағады және V пішіндес қауырсынмен жабылған. Мойнасы шаштан тұратын маңдайшамен жабылған, ол еркектерде көбірек байқалады. Тибеттік спаниельдің алдыңғы аяқтары сәл иілген, ал аяқтары "қоян сияқты". Бұл иттің жоғары орналасқан, қауырсынды құйрығы бар, ол арқасына көтеріліп тасылады. Жүні жібектей екі қабатты, беті мен аяқтарының алдыңғы бөлігінде қысқа және тегіс; денесінде орташа ұзындықта, құлақтарында, саусақтарында және құйрығында қауырсын бар. Тибеттік спаниельдер әртүрлі түстерде болады және бір түсті, көлеңкелі және көп түсті болуы мүмкін. Кездесетін түстер: қызыл, ақ, қаймақ, алтын, қара, қоңыр және екі түсті. Көбінесе аяқтарында ақ дақтар болады. AKC стандарты бойынша, бұл тұқым иықтан шамамен өседі, ал салмағы шамалы үлкен Тибеттік спаниельдерді көбінесе көрмеден тыс жерлерде кездестіруге болады.
The Tibetan Spaniel has a domed head that is small in comparison to its body. It has a short blunt muzzle, free of wrinkles. Its teeth occlude in either an underbite or an end to end bite. The nose is black. The eyes are medium in size, set wide apart, and oval in shape. The Tibetan Spaniel does not have extra skin around the eyes; this helps to distinguish the breed from the Pekingese. The ears hang down either side of the head to cheek level and are feathered with a v shape. The neck is covered in a mane of hair, which is more noticeable in the male of the breed. The Tibetan Spaniel's front legs are a little bowed and the feet are "hare like". This dog has a great feathered tail that is set high and is carried over its back. The coat is a silky double coat lying flat and is short and smooth on the face and leg fronts; it is medium in length on the body, and has feathering on the ears, toes and tail. Tibetan Spaniels come in all colours and can be solid, shaded and multi coloured. Colours that are seen are red, fawn, gold, white, cream, black and tan, and parti. Often there are white markings on the feet. By AKC breed standard, this breed grows to about at the shoulder, and the weight is Slightly larger Tibetan Spaniels can often be found outside the show ring.
Тендерлік
Тибет шпаниелі – адамдармен үнемі байланыста болуды қажет ететін әлеуметтік тұқым. Олар ұзақ уақыт жалғыз қалғанды жақтырмайды. Тибет монахтары оларды серіктейтін ит ретінде өрбітіп шығарғандықтан, олар сезімтал және иелерінің қажеттіліктерін түсінеді. Тибет шпаниелін ерте жасынан бастап түрлі адамдармен және жағдайлармен таныстыру маңызды. Олар отбасын қорғайды. Әлеуметтендіргеннен кейін де, жат адамдарға салқын қарайды. Егер қорқып немесе алаңдаса, Тибет шпаниелі дауыстап, сенімсіздігін білдіреді. Отбасы мүшелеріне толыққанды берілгенімен, Тибет шпаниелі өте тәуелсіз және жауырынып, шақырылғанда келуден гөрі, адасып, зерттеуге бейім. Осы қасиет – белсенді, тәуелсіз және еңкейген мінез – AKC және FCI тұқым стандарттарында талап етілетін мінездің стандартты түрі болып табылады.
Tibetan Spaniels are a social breed that needs regular contact with their humans. They do not respond well to being left alone for long periods of time. Having been developed as a companion dog by Tibetan monks they are emotional and empathetic to the needs of their owners. It is important to socialize Tibetan Spaniels at an early age to a variety of people and situations. They are protective of their family. Even after socialization, they are typically aloof with strangers. If startled or uneasy, a Tibetan Spaniel will express their distrust with loud alarm barking. While utterly devoted to their family members, Tibetan Spaniels are fiercely independent and stubborn, with a tendency to wander off and explore rather than come when called. This quality—assertive, independent, and alert—is the standard temperament required by both the AKC and FCI breed standards.
Тибет
Кішкентай монастырь иттері, Тибет шпаниельінің алғашқы өкілдері саналады, олар ламаларының артынан адал еріп, қар арыстанына ұқсағандықтан "кішкентай арыстандар" деп аталды. Бұл – қытай қорғаныш арыстанының бір түрі, оларға зор құндылық пен мәртебе берген. Қытай және басқа будда елдерінің сарайларына сыйлық ретінде осы иттерді жіберу кеңінен таралды, ал Тибетке одан да көп "арыстан иттері" сыйға тартылды, бұл 1908 жылға дейін жалғасты. Тибет шпаниельдерін сарайлар мен монастырлар арасында алмасу нәтижесінде, олардың жапондық чин және пекинес сияқты шығыс тұқымдарымен ортақ ата-тегі болуы мүмкін. Тибет шпаниелі тек үй жануары және серік ретінде ғана емес, Тибеттік монахтық өмірде де пайдалы болды. Кішкентай иттер монастырь қабырғаларында отырып, айналасын күзетті. Олардың өткір көру қабілеті және алысқа көре алуы оларды тамаша күзетші етті. Олар монахтар мен Тибет мастифтерін ескерту үшін үркітіп, қауіп туралы хабарлады. Күзетшілік қызметінен бөлек, Тибет шпаниельдері монахтардың дұға дөңгелектерін айналдыруға үйретілді. Олар түнде монахтармен бірге ұйықтап, оларға жылу сыйлады. Ауылда өсірілген Тибет шпаниельдерінің мөлшері мен түрі әртүрлі болды, ал кішкентай күшіктер көбінесе монастырларға сыйлық ретінде берілді. Ал монастырьта көбейтілген осы кішкентай иттер, Қытайдан әкелінген әдемі Тибет шпаниельдерімен будандастырылған болуы мүмкін. Қытай шекарасына жақын өсірілгендердің тұмсығы қысқарақ болды.
Small monastery dogs, thought to be early representatives of the Tibetan Spaniel, loyally trailed behind their Lama masters and came to be regarded as "Little Lions" owing to their resemblance to the Snow Lions—a variation of the Chinese guardian lions—that gave them great value and prestige. The practice of sending the dogs as gifts to the palaces of China and other Buddhist countries grew significantly, and more "lion dogs" were presented back to Tibet, continuing until as late as 1908. As a result of exchanges of Tibetan Spaniels between palaces and monasteries, the breed is likely to have common ancestors with Oriental breeds such as the Japanese Chin and the Pekingese. Not only was the Tibetan Spaniel prized as a pet and companion, but it was also a useful member of Tibetan monastic life. The little dogs would sit on the monastery walls, keeping watch over the countryside. Their keen eyesight and ability to see great distances made them excellent watchdogs. They would alarm bark to alert the monks and the Tibetan Mastiffs below. In addition to functioning as lookouts, the Tibetan Spaniels were trained to spin the monk's prayer wheels. They also slept with the monks at night to provide warmth. Village bred Tibetan Spaniels varied greatly in size and type, and the smaller puppies were usually given as gifts to the monasteries. In turn, these smaller dogs used in the monastery breeding programs were probably combined with the more elegant Tibetan Spaniel type dogs brought from China. Those bred closer to the Chinese borders were characterized by shorter snouts.
Батыс әлем
Тибет шпанельдері 1890 жылдары Ұлыбританияда өсіріле бастады. АҚШ-та Тибет шпанельдерінің алғашқы расталган жазбасы 1965 жылы Тибет монастырынан әкелінген екі иттің төлдері болып табылады. 1971 жылдың қаңтар айында Американың Тибет шпаниелі клубы 14 негізгі мүшесімен құрылды. Ашық қосымша тіркеу жүргізілді. Бірқатар сынақтардан өткен соң, Тибет шпанелі AKC тіркеліміне қабылданды және 1984 жылдың 1 қаңтарынан бастап "Спорттық емес" санатында жарысуға құқылы болды. 1987 жылы Халықаралық кинологиялық федерациясы (Fédération Cynologique Internationale) бұл тұқымды мойындап, 9-топқа – "Серіктес және ойыншық тұқымдары", 5-бөлім – "Тибет тұқымдары" деп қосты.
Tibetan Spaniels were being bred in the United Kingdom by the 1890s. The first authenticated reference we find to Tibetan Spaniels in the United States is a litter born out of two imported dogs from a Tibetan monastery in 1965. In January 1971, the Tibetan Spaniel Club of America was formed with 14 charter members. An open secondary registry was maintained. After a period in the Miscellaneous classes, the Tibetan Spaniel was accepted for AKC registration and became eligible to compete as a Non Sporting breed, effective January 1, 1984. The breed was recognized by the Fédération Cynologique Internationale in 1987 and placed in Group 9 Companion and Toy Dogs, Section 5 : Tibetan breeds.
Денсаулық
Ұлыбританияда 2024 жылы жасалған зерттеуде осы тұқымның өмір сүру ұзақтығы 15,2 жылды құрайтыны, ал таза тұқымды иттерде бұл көрсеткіш орташа есеппен 12,7 жыл, ал будандастырылған иттерде 12 жылды құрайтыны анықталды.
A 2024 UK study found a life expectancy of 15.2 years for the breed compared to an average of 12.7 for purebreeds and 12 for crossbreeds.
Желідегі желбезек атрофиясы
Прогрессивті ретина атрофиясы – генетикалық ауру, бұл тұқым қуалайтын ауру. Бұл ауру иттердегі тұқым қуалайтын соқырлықтың екі түрінде кездеседі: жалпыланған ПРА және орталық ПРА. Жалпыланған ПРА негізінен фоторецепторлардың ауруы және тибеттік испаньелдерде осы түр жиі кездеседі. Клиникалық белгілер 1,5 мен 4 жас аралығында байқалады, бірақ кейде жеті жасқа дейін де көрінуі мүмкін. Ауру ауыртпайды, ал ауруға шалдыққан иттер толығымен соқыр болады. Қазіргі уақытта емдеу жоқ, бірақ ауруға шалдыққан иттер көру қабілетінің жоғалуына жақсы бейімделеді. Прогрессивті ретина атрофиясының алғашқы клиникалық белгісі – "түнгі соқырлық". Ит әлсіз жарықтандырылған бөлмеде немесе қараңғыда нашар көреді. Ит жарықтан қараңғы жерге өтуге құлшыныс танытпауы мүмкін. Түнгі соқырлық біртіндеп толық соқырлыққа ұласады. Ұлыбританиялық Animal Health Trust (AHT) мекемесі тибеттік испаньелдердегі ПРА-ны зерттеуге көп күш жұмсады және жауапты генді анықтады. Мутацияны Луиза Даунс өзінің PhD зерттеуінің аясында анықтады. Бұл мутацияға негізделген ДНК-тест 2013 жылдың 8 шілдесінен бастап қолжетімді болды. Жалпы, жауапты селекционерлер тұқымнан ПРА-ны жоюға тырысуда. Қазіргі уақытта Халықаралық тибеттік испаньел жұмыс тобы ПРА тарихымен қоса денсаулық туралы мәліметтерді жинап отыр.
Progressive retinal atrophy is a genetic disease that can occur in the breed. The disease is an inherited form of blindness in dogs that has in two forms: generalized PRA and central PRA. Generalized PRA is primarily a photoreceptor disease and is the form found in Tibetan Spaniels. The clinical signs have been observed between 1½ and 4 years, but as late at seven years. The disease is painless and affected dogs become completely blind. Currently there is no treatment, but affected dogs generally adapt well to their progressive blindness. The earliest clinical sign of progressive retinal atrophy is "night blindness." The dog cannot see well in a dimly lit room or at dusk. The dog will show a reluctance to move from a lighted area into darker surroundings. The night blindness develops progressively into complete blindness. The British institution Animal Health Trust (AHT) devoted intensive research for PRA in Tibetan Spaniels, isolating the responsible gene. The mutation was identified by Louise Downs, as part of her PhD studies. A DNA test based on this mutation became available July 8, 2013. Responsible breeders are working hard to eliminate PRA within the breed. Currently, the International Tibetan Spaniel Working Party collects health data including PRA history.
Портосистемалық шант
Портосистемдік шант – қанның бауырды айналып өтуіне мүмкіндік беретін аномальдық тамыр, бауыр – организмнің сүзгілерінің бірі болғандықтан, қан тазартылмайды. Тибеттік испаньелдердегі бұл сирек кездесетін жағдайды көбінесе "бауыр шунты" деп атайды. Көптеген шанттар иттің жас ересек кезінде айқын белгілерге себеп болады, бірақ кейде өмір бойында кейінірек диагноз қойылады. Қан ағынының бауырдан қаншалықты айналып өтуіне байланысты жағдайдың ауырлығы әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан клиникалық белгілер мен басталу уақыты да әртүрлі болуы мүмкін. Көбінесе бұл жағдай, күшік өспей қалғаннан кейін анықталады, бұл ерте диагностикаға мүмкіндік береді. Портосистемдік шанттың белгілеріне: нашар салмақ тарту, седативтерге (әсіресе диазепамға) сезімталдық, депрессия, басын қатты бетке тиеу, ұстамалар, әлсіздік, сілекейдің көп бөлінуі, құсу, тәбеттің жоғалтылуы, су ішу мен зәр шығарудың артуы, тепе-теңдік бұзылыстары, сондай-ақ несеп жолдарының жиі аурулары немесе көк безге тастардың ерте пайда болуы жатады. Тамақтанғаннан кейін белгілердің күрт күшеюі – портосистемдік шанттың анық белгісі болып табылады.
A portosystemic shunt is an abnormal vessel that allows blood to bypass the liver, one of the body's filters, so that it is not cleansed. This rare condition in Tibetan Spaniels is often referred to as a "liver shunt". Most shunts cause recognizable symptoms by the time a dog is a young adult but are occasionally diagnosed only later in life. Since the severity of the condition can vary widely depending on how much blood flow is diverted past the liver it is possible for a lot of variation in clinical signs and time of onset. Often, this condition is recognized after a puppy fails to grow, allowing early diagnosis. Signs of portosystemic shunts include poor weight gain, sensitivity to sedatives (especially diazepam), depression, pushing the head against a solid object, seizures, weakness, salivation, vomiting, poor appetite, increased drinking and urinating, balance problems and frequent urinary tract disease or early onset of bladder stones. A dramatic increase of these signs after eating is a strong supportive sign of a portosystemic shunt.
Басқа мәселелер
Көптеген ит тұқымдары сияқты, тибеттік испаньелдер де аллергияға ұшырайды. Олар сонымен қатар "шиша" көзіне, яғни үшінші қабақтың сыртқа қарай иырылуына шалдығуы мүмкін. Бұған қоса, тибеттік испаньелдің бет пішіні оны "жас көз" деп аталатын жиі кездесетін косметикалық мәселеге бейім етеді.
Like many breeds of dog, Tibetan Spaniels are susceptible to allergies. They can also experience cherry eye, a prolapsed third eyelid. Additionally, the shape of a Tibetan Spaniel's face makes it prone to a common cosmetic condition called weeping eye.