Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ереже, нұсқау немесе сөзсіз салдар
Rule, guide or inevitable consequence
Принцип – бұл сенімдер немесе мінез-құлық жүйесінің немесе ойлау тізбегінің негізі ретінде қызмет ететін негізгі шындық немесе ұйғарым. Ол мінез-құлықты немесе бағалауды бағыттаушы болып табылады. Заң бойынша, бұл сақталуға тиіс немесе әдетте сақталуы керек ереже. Ол қалау бойынша орындалуы мүмкін, немесе табиғатта байқалатын заңдар сияқты, немесе жүйенің құрылу жолы сияқты бір нәрсенің сөзсіз салдары болуы мүмкін. Мұндай жүйенің принциптерін пайдаланушылар жүйенің маңызды сипаттамалары ретінде түсінеді, немесе жүйенің жоспарланған мақсатын көрсетеді, ал принциптердің кез келгені ескерілмесе, жүйенің тиімді жұмыс істеуі немесе қолданылуы мүмкін емес. Жүйе принциптер жинағына негізделіп, IBM-нің 360/370 жұмыс істеу принциптерінде көрсетілгендей, жүзеге асырылуы мүмкін. Принциптердің мысалдары: сан алуан салаларда энтропия, физикадағы ең аз әрекет принципі, сипаттамалық, жан-жақты және негізгі заңдардағы доктриналар немесе болжамдар, мінез-құлықтың нормативтік ережелерін құрайтын қағидалар, мемлекет пен діннің бөлінуі, молекулалық биологияның орталық догмасы, этикадағы әділдік және т.б. Күнделікті ағылшын тілінде принцип – бұл басқаруға қатысты маңызды және жиынтық термин, ал оның болмауы – "принципсіздік" – мінез-құлықтың кемшілігі деп есептеледі. Сондай-ақ, шындықтың кейбір идеалдардан немесе нормалардан ауытқығанын білдіру үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, бір нәрсе тек "принцип бойынша" ғана екендігі, бірақ іс жүзінде емес екені айтылғанда.
A principle is a fundamental truth or proposition that serves as the foundation for a system of beliefs or behavior or a chain of reasoning. That is a guide for behavior or evaluation. In law, it is a rule that has to be or usually is to be followed. It can be desirably followed, or it can be an inevitable consequence of something, such as the laws observed in nature or the way that a system is constructed. The principles of such a system are understood by its users as the essential characteristics of the system, or reflecting the system's designed purpose, and the effective operation or use of which would be impossible if any one of the principles was to be ignored. A system may be explicitly based on and implemented from a document of principles as was done in IBM's 360/370 Principles of Operation. Examples of principles are, entropy in a number of fields, least action in physics, those in descriptive comprehensive and fundamental law: doctrines or assumptions forming normative rules of conduct, separation of church and state in statecraft, the central dogma of molecular biology, fairness in ethics, etc. In common English, it is a substantive and collective term referring to rule governance, the absence of which, being "unprincipled", is considered a character defect. It may also be used to declare that a reality has diverged from some ideal or norm as when something is said to be true only "in principle" but not in fact.
Моральдық заң ретінде
Принцип – белгілі бір қоғамдағы адамдардың мінез-құлқын бағыттайтын және реттейтін құндылықтар. "Принцип бойынша әрекет ету" – өзінің моральдық қағидаларына сәйкес әрекет ету. Принциптер балалық шақта әлеуметтену процесі арқылы сіңіріледі. Жеке тұлғалардың бостандығына қатысты шектеулер бар деген болжам бар. Мысал ретінде, "еңбек етпейінше жеме", "алтын ереже" және "орта жол" принциптерін келтіруге болады.
A principle represents values that orient and rule the conduct of persons in a particular society. To "act on principle" is to act in accordance with one's moral ideals. Principles are absorbed in childhood through a process of socialization. There is a presumption of liberty of individuals that is restrained. Exemplary principles include First, do no harm, the golden rule and the doctrine of the mean.
Құқықтық заң ретінде
Ол қоғамның өмірін ұйымдастыратын, әдетте мемлекет билігіне бағынатын жазбаша нормаларды қалыптастыратын құндылықтар жиынтығын көрсетеді. Заң мәжбүрлеу жолымен құқықтық міндеттемелерді орнатады, демек, ол жеке тұлғалардың еркіндігін шектейтін іс-әрекеттің негізгі шарты болып табылады. Мысалы, аумақтық принцип, отбасылық принцип және сақтық принципін қарастырыңыз.
It represents a set of values that inspire the written norms that organize the life of a society submitting to the powers of an authority, generally the State. The law establishes a legal obligation, in a coercive way; it therefore acts as principle conditioning of the action that limits the liberty of the individuals. See, for examples, the territorial principle, homestead principle, and precautionary principle.
Ғылыми заң ретінде
Архимед принципі, иіс жүзуді ығыстырылған судың салмағымен байланыстыратын қағида, ғылымдағы заңның ерте мысалы болып табылады. Малтустың тағы бір ертегі қағидасы – халық санының қағидасы, қазір Малтустың қағидасы деп аталады. Фрейд қағидалар туралы, әсіресе, id және ләззат қағидаларын тежеуге қажетті шындық қағидасы туралы жазды. Биологтар түрлерді атауда дәлдік үшін басымдық қағидасын және биноминалдық номенклатура қағидасын пайдаланады. Физикада, әсіресе космологияда көптеген қағидалар сақталады, олар орташалық қағидасы, антрополық қағидасы, салыстырмалылық қағидасы және космологиялық қағиданы қамтиды. Басқа белгілі қағидаларға кванттық механикадағы белгісіздік қағидасы, математикадағы «көгершін тесігі» қағидасы және суперпозиция қағидасы жатады.
Archimedes principle, relating buoyancy to the weight of displaced water, is an early example of a law in science. Another early one developed by Malthus is the population principle, now called the Malthusian principle. Freud also wrote on principles, especially the reality principle necessary to keep the id and pleasure principle in check. Biologists use the principle of priority and principle of Binominal nomenclature for precision in naming species. There are many principles observed in physics, notably in cosmology which observes the mediocrity principle, the anthropic principle, the principle of relativity and the cosmological principle. Other well known principles include the uncertainty principle in quantum mechanics and the pigeonhole principle and superposition principle in mathematics.
Қажетті себептің қағидасы
Бұл принципке сәйкес, әрбір оқиғаның ұқсас түсіндірмесі болады. Принциптің әртүрлі тұжырымдары бар, олардың бәрі ең жақсысы төмендегідей қорытындыланады:
The principle states that every event has a rational explanation. The principle has a variety of expressions, all of which are perhaps best summarized by the following:
Кез келген x нысаны үшін, егер x болса, онда x неге бар екеніне жеткілікті түсіндірме болуы керек. Кез келген e оқиғасы үшін, егер e орын алса, онда e неге орын алғанына жеткілікті түсіндірме болуы керек. Кез келген p мәлімдемесі үшін, егер p рас болса, онда p неге рас екеніне жеткілікті түсіндірме болуы керек. Дегенмен, әрбір сөйлемде предикат пен тақырып арасында тікелей байланыс бар екенін байқаймыз. "Жер дөңгелек" деу – тақырып пен предикат арасындағы тікелей қатынасқа сәйкес келеді.
For every entity x, if x exists, then there is a sufficient explanation for why x exists. For every event e, if e occurs, then there is a sufficient explanation for why e occurs. For every proposition p, if p is true, then there is a sufficient explanation for why p is true. However, one realizes that in every sentence there is a direct relation between the predicate and the subject. To say that "the Earth is round", corresponds to a direct relation between the subject and the predicate.
Қайшылықсыздық қағидаты
Аристотельдің пікірінше, "Бір нәрсе бір уақытта және бір жағдай бойынша бір затқа тиесілі де, тиесілі емес те бола алмайды". Мысалы, бірдей уақытта және бірдей жерде жаңбыр жауып, жаумай қалуы мүмкін емес.
According to Aristotle, “It is impossible for the same thing to belong and not to belong at the same time to the same thing and in the same respect.” For example, it is not possible that in exactly the same moment and place, it rains and does not rain.
Ортаға шығарылған қағида
Үшіншіні жоққа шығару принципі немесе "principium tertium exclusum" – Лейбниц қанонды түрде тұжырымдаған дәстүрлі логика принципі: А – В немесе А – В емес. Ол былай оқылады: P шын немесе оның жоқтығы ¬P. Оны "tertium non datur" ("үшінші (нәрсе) жоқ") деп те атайды. Классикалық логикада бұл – ойлаудың ең маңызды негізгі принциптерінің немесе заңдарының бірі болып саналады (таныстық, қарама-қайшылықсыздық және жеткілікті негіз принциптерімен қатар).
The principle of the excluding third or "principium tertium exclusum" is a principle of the traditional logic formulated canonically by Leibniz as: either A is B or A isn't B. It is read the following way: either P is true, or its denial ¬P is. It is also known as "tertium non datur" ('A third (thing) is not'). Classically it is considered to be one of the most important fundamental principles or laws of thought (along with the principles of identity, non contradiction and sufficient reason).