Балаларды тасымалдау тәсілдерінің тарихы мен түрлері

Кіріспе

Кішкентай балаларды тасымалдау әдістері

Әртүрлі мәдениеттер мен дәуірлерде балаларды тасымалдаудың әртүрлі әдістері қолданылған. Бұл әдістерге бала арбалары (британ тілінде – коляскалар), сәбилерге арналған автокреслолар, көтерілмелі бесіктер (көлікке арналған), балаларға арналған арбалар (көліктер), сүйреу белдеулері, рюкзактар, себеттер және велосипедтегі бала тасымалдағыштар жатады. Виктория дәуірінде танымал болған үлкен, ауыр бала арбалары (перамбулятордың қысқартылған түрі) 1900 жылдардың екінші жартысында жеңіл конструкциялармен алмастырылды.

Сауыт-саймандар, шұңқырлар және рюкзактар

Адам эволюциясының басында нәрестелерді көтеріп жүру пайда болған, себебі тік жүрудің қалыптасуы аналарға жабыса алмайтын немесе арқасына отыра алмайтын сәбилерді тасудың бір жолын қажет еткен. Денеге тасу құралдары түрлі формада келеді, мысалы, нәресте шұлғысы, рюкзак тасымалдағыштар және жұмсақ алдыңғы немесе жамбас тасымалдағыштары, олардың материалдары, қаттылығы, безендірілуі, қолдауы және баланы қамтамасыз ету деңгейі әртүрлі. Отыруға немесе басын тік ұстауға қабілеті жоқ нәрестелер үшін көбінесе балалар арбалары, жұмсақ алдыңғы тасымалдағыштар және "балалар шұлғылары" қолданылады. Үлкен балаларға фреймдік рюкзак тасымалдағыштары (фреймдік рюкзак модификациясы), жамбас тасымалдағыштары, шұлғылар, мей тай және басқа да жұмсақ тасымалдағыштар пайдаланылады. Фараондар дәуіріндегі Мысыр суреттерінде шұлғыда тасымалданатын балалардың суреттерін көруге болады және олар көптеген халықтардың мәдениетінде қолданылған. Балаларды шұлғыға киюді бейнелейтін еуропалық өнердің ең ерте туындыларының бірі – шамамен 1306 жылы Жиотто салған фреска, онда Мария Иисусты шұлғыда көтеріп алып келеді. Шұлғыда нәресте тасу ортағасырлық Еуропада кеңінен танымал болған, бірақ көбінесе қаңғыбастар мен ром халқы сияқты маргиналданған топтардың әдеті ретінде қарастырылған. Cradleboard – американдықтардың балаларын қауіпсіз және ыңғайлы ұстау үшін, сонымен бірге аналарға жұмыс істеу және саяхаттау еркіндігін беру үшін қолданатын құрылғы. Cradleboard ананың арқасына иық немесе бас арқылы бекітілетін баулармен қоса беріледі. Саяхаттау үшін cradleboard-ты аттың жалатына немесе травоға іліп қоюға болатын. Этнографиялық дәстүрге сәйкес, балалар жүре бастағанша cradleboard-қа салу қалыпты жағдай болған, бірақ көптеген аналар балаларының бірінші туған күнінен кейін де оларды cradleboard-қа салып жүруді жалғастырған. Cradleboard-қа оралған және байланған бала өзін қауіпсіз сезінеді. Түйіндер мен қамқорлық үшін лишай, мүк және ұсақталған қабық сияқты жұмсақ материалдар қолданылған. Cradleboard жалпақ ағаштан кесілген немесе иілгіш бұтақтардан, мысалы, жылыс пен қарағайдан тоқылған және жұмсақ, сіңіретін материалдармен төселген. Көптеген cradleboard-тардың дизайны балаға тығыз оралған жазық беттен тұрады. Ол көбінесе тек басын ғана қозғалта алады. Денеге тасу Батыс елдерінде 1960 жылдары, 1960 жылдардың ортасында құрылымды жұмсақ тасымалдағыш пайда болғаннан кейін таныла бастады. Сол кезде фреймдік рюкзак үлкен нәрестелерді және шағын балаларды тасымалдаудың танымал тәсіліне айналды. 1970 жылдардың басында орама Германияда қайтадан қолданысқа енгізілді. Екі сақиналы шұлғыны 1981 жылы Рейнер мен Фонда Гарнер ойлап тапты және 1985 жылдан бастап доктор Уильям Сирс танымал етті. 1990 жылдардың басында Гавайиде заманауи қалта тасымалдағышы жасалды. Қытайлық мей тай бірнеше ғасырлар бойы түрлі формаларда қолданылып келгенімен, ол батыста тек төсеме және басқа да түзетулермен жаңартылғаннан кейін танымал болды. Ол 2003 жылдың ортасында танымал болды. Көптеген мәдениеттерде нәрестелерді тасымалдау үшін cradleboard, себеттер және люлькалар сияқты көшпелі бесіктер қолданылған.

Infant carrying likely emerged early in human evolution as the emergence of bipedalism would have necessitated some means of carrying babies who could no longer cling to their mothers and/or simply sit on top of their mother's back. On the body carriers are designed in various forms such as baby sling, backpack carriers, and soft front or hip carriers, with varying materials and degrees of rigidity, decoration, support and confinement of the child. Slings, soft front carriers, and "baby carriages" are typically used for infants who lack the ability to sit or to hold their head up. Frame backpack carriers (a modification of the frame backpack), hip carriers, slings, mei tais and a variety of other soft carriers are used for older children. Images of children being carried in slings can be seen in Egyptian artwork dating back to the time of the Pharaohs, and have been used in many indigenous cultures. One of the earliest European artworks showing baby wearing is a fresco by Giotto painted in around 1306 AD, which depicts Mary carrying Jesus in a sling. Baby wearing in a sling was well known in Europe in medieval times, but was mainly seen as a practice of marginalised groups such as beggars and Romani people. A cradleboard is a Native American baby carrier used to keep babies secure and comfortable and at the same time allowing the mothers freedom to work and travel. The cradleboards were attached to the mother's back straps from the shoulder or the head. For travel, cradleboards could be hung on a saddle or travois. Ethnographic tradition indicates that it was common practice to cradleboard newborn children until they were able to walk, although many mothers continued to swaddle their children well past the first birthday. Bound and wrapped on a cradleboard, a baby can feel safe and secure. Soft materials such as lichens, moss and shredded bark were used for cushioning and diapers. Cradleboards were either cut from flat pieces of wood or woven from flexible twigs like willow and hazel, and cushioned with soft, absorbent materials. The design of most cradleboards is a flat surface with the child wrapped tightly to it. It is usually only able to move its head. On the body baby carrying started being known in western countries in the 1960s, with the advent of the structured soft pack in the mid 1960s. Around the same time, the frame backpack quickly became a popular way to carry older babies and toddlers. In the early 1970s, the wrap was reintroduced in Germany. The two ringed sling was invented by Rayner and Fonda Garner in 1981 and popularized by Dr William Sears starting in around 1985. In the early 1990s, the modern pouch carrier was created in Hawaii. While the Chinese mei tai has been around in one form or another for centuries, it did not become popular in the west until it was modernized with padding and other adjustments. It first became popular and well known in mid 2003. Portable cradles, including cradleboards, baskets, and bassinets, have been used by many cultures to carry young infants.

Дөңгелекті тасымалдау әдістері

Дөңгелекті құрылғылар көбінесе нәрестелерге арналған, жаңа туған сәбилерді жатқызып, итергішке қаратып тасымалдауға қолданылатын коляскаларға және үш жасқа дейінгі балаларға арналған, отырғызып, алға қаратып тасымалдауға қолданылатын балакөліктерге бөлінеді.

Тарих

Уильям Кент 1733 жылы алғашқы колясканы ойлап тапты. 1733 жылы Девоншир герцогы Кенттен балаларын тасымалдау үшін көлік құралын жасауды сұрады. Кент балалардың отыратын дөңгелекті себет жасап, оған көмектесті. Бұл себет әдемі түрде безендіріліп, ешкі немесе шағын пони тартатын болды. Бенджамин Поттер Крандалл 1830 жылдары АҚШ-та "АҚШ-та жасалған алғашқы сәбилер арбасы" деп аталған нәрестелік арбаларды сатты. Оның ұлы Джесси Армор Крандалл стандартты үлгілерге жақсартулар мен қосымшалар үшін бірнеше патент алды. Олардың ішінде арбаға тежегіш қосу, бүктелетін үлгі, күннен қорғайтын шатыр мен қолшамыр ілгіші болды. 1840 жылға қарай балалар арбасы өте танымал болды. Королева Виктория Хитчинс балалар дүкенінен үш арба сатып алды. Сол кездегі арбалар ағаштан немесе сабаннан жасалып, қымбат мыстан жасалған бөлшектермен бекітілетін. Кейде олар өте әсем өнер туындыларына айналды. Үлгілерге де патшалық атаулар берілді: Принцесса мен Герцогиня, сондай-ақ Балморал және Виндзор есімдері танымал болды. 1889 жылдың маусым айында Уильям Ричардсон атты афроамерикалық адам алғашқы екі жақты колясканың патентын алды. Орындығы балаға қарап немесе сыртқа қарап орналастырылуы мүмкін болды. Ол сонымен қатар арбаның конструкциясында өзгерістер жасады. Осыған дейін осі әрбір дөңгелектің жеке қозғалуына мүмкіндік бермеді. Ричардсонның дизайны осы мүмкіндікті қамтамасыз етіп, арбаның маневрлеу қабілетін арттырды. 1920 жылдардың басында коляскалар барлық отбасыларға қолжетімді болды және үлкен дөңгелектері, тежегіштері, терең орындықтары және төменгі, берік рамалары бар қауіпсіз болды. 1965 жылы авиациялық инженер Оуэн Макларен қызының Англиядан Америкаға ауыр коляскамен саяхат жасауына байланысты шағымдарын қарастырды. Ұшақтар туралы білімін пайдалана отырып, Макларен алюминий рамалы колясканы жасап, алғашқы нағыз «зонт» коляскасын құрды. Ол содан кейін Maclaren компаниясын құрды, ол оның жаңа дизайнын өндіріп, сата бастады. Дизайн танымал болды және көп ұзамай «коляскаларды» тасымалдау оңай болды және кеңінен қолданыла бастады. Алайда, 1970 жылдары бағыт қарапайым нұсқаға, толықтай серпімді емес және «люлька» деп аталатын алынып тасталатын бөлікке қарай өтті. Қазір коляскалар сирек қолданылады, себебі олар «арбаларға» (төменде қараңыз) қарағанда үлкен және қымбат. Ұлыбританиядағы ең ұзақ өмір сүрген және танымал брендтердің бірі – Silver Cross, ол алғаш рет 1877 жылы Лидстегі Ханслетте, кейіннен 1936 жылдан 2002 жылға дейін фабрика жабылғанға дейін Гислейде өндірілді. Silver Cross ойыншықтар компаниясы David Halsall and Sons сатып алды, олар бас кеңсесін Скиптонға көшіріп, балалар арбалары мен «саяхат жүйелері» сияқты жаңа, заманауи балалар тауарларының ассортиментін кеңейтті. Олар Йоркширдің Бингли қаласындағы зауытта өндірілетін дәстүрлі Silver Cross көліктік коляскаларын сатуды жалғастыруда. 1980 жылдардан бері коляска индустриясы жаңа мүмкіндіктермен, қауіпсіз конструкциямен және қосымша аксессуарлармен дамыды.

William Kent developed an early stroller in 1733. In 1733, the Duke of Devonshire asked Kent to build a means of transport that would carry his children. Kent obliged by constructing a shell shaped basket on wheels that the children could sit in. This was richly decorated and meant to be pulled by a goat or small pony. Benjamin Potter Crandall sold baby carriages in the US in the 1830s which have been described as the "first baby carriages manufactured in the US" Another early development was F. A. Whitney Carriage Company. His son, Jesse Armour Crandall was issued a number of patents for improvements and additions to the standard models. These included adding a brake to carriages, a model which folded, designs for parasols and an umbrella hanger. By 1840, the baby carriage became extremely popular. Queen Victoria bought three carriages from Hitchings Baby Store. The carriages of those days were built of wood or wicker and held together by expensive brass joints. These sometimes became heavily ornamented works of art. Models were also named after royalty: Princess and Duchess being popular names, as well as Balmoral and Windsor. In June 1889, an African American man named William H. Richardson patented his idea of the first reversible stroller. The bassinet was designed so it could face out or in towards the parent. He also made structural changes to the carriage. Until then the axle did not allow each wheel to move separately. Richardson's design allowed this, which increased maneuverability of the carriages. As the 1920s began, prams were now available to all families and were becoming safer, with larger wheels, brakes, deeper prams, and lower, sturdier frames. In 1965, Owen Maclaren, an aeronautical engineer, worked on complaints his daughter made about travelling from England to America with her heavy pram. Using his knowledge of aeroplanes, Maclaren designed a stroller with an aluminium frame and created the first true umbrella stroller. He then went on to found Maclaren, which manufactured and sold his new design. The design took off and soon "strollers" were easier to transport and used everywhere. In the 1970s, however, the trend was more towards a more basic version, not fully sprung, and with a detachable body known as a "carrycot". Now, prams are very rarely used, being large and expensive when compared with "buggies" (see below). One of the longer lived and better known brands in the UK is Silver Cross, first manufactured in Hunslet, Leeds, in 1877, and later Guiseley from 1936 until 2002 when the factory closed. Silver Cross was then bought by the toy company David Halsall and Sons who relocated the head office to Skipton and expanded into a range of new, modern baby products including pushchairs and "travel systems". They continue to sell the traditional Silver Cross coach prams which are manufactured at a factory in Bingley in Yorkshire. Since the 1980s, the stroller industry has developed with new features, safer construction and more accessories.

Көлік

Виктория дәуірінде пайда болғаннан бері үлкен және ауыр коляскалар немесе перамбулаторлар қолданылып келді; коляскалар нәрестелер үшін де қолданылды, көбінесе отырып. "Carrycot" термині 1970 жылдары Ұлыбританияда ажыратылатын сәби тасымалдағыштары бар жеңіл шассилер енгізілгеннен кейін жиі қолданыла бастады. Олар жылдар бойы дамып, серіппелер қосылды, бұл нәрестеге де, оны итеруші адамға да саяхатты ыңғайлырақ етті. "Pram" сөзі этимологиялық тұрғыдан алғанда, қазір сирек қолданылатын "perambulator" синонимінің қысқартылған түрі.

Көлікші

"Көшпелі" немесе "көшпелі креслолар/коляскалар" (британдық ағылшын тілінде), үш жасқа дейінгі кішкентай балаларды алға қарап отырып тасымалдауға арналған. "Арбаша" термині Ұлыбританияда оның ойлап табылуынан бастап 1980 жылдардың басына дейін, "буги" деп аталатын ықшам дизайн трендке енгенге дейін жиі қолданылды. Бұл термин 1965 жылы британдық авиаконструкторы Оуэн Макларен жасаған және патенттеген, ыңғайлы түрде жиналмалы алюминийлі Maclaren бугисінің танымал болуымен байланысты. "Буги" Ұлыбританиядағы әдеттегі термин (кейде "арбаша"); американдық ағылшын тілінде "буги" көбінесе Ұлыбританияда квадроцикл немесе төрт дөңгелекті мотоцикл деп аталатын төрт дөңгелекті көлік құралын білдіреді. "Көшпелі" термині АҚШ-та жиі қолданылады. Жаңа үлгілерді нәресте жатып алып жүруге қолайлы етіп конфигурациялауға болады, содан кейін баланы алға қарап отырып тасымалдау үшін қайта конфигурациялауға болады. Бір-біріне ұқсас жастағы балаларға (мысалы, егіздерге) және жас айырмасы аз балаларға арналған әртүрлі екі орынды коляскалар жасалады. Үш балалы коляскалар – көп балалы отбасылардың саны артуына байланысты салыстырмалы түрде жақында пайда болды. Стандартты коляскаларға қатысты қауіпсіздік талаптары қолданылады. Көптеген үш орынды коляскалардың салмағы 50 кг дейін шектелген және оларды төрт жасқа дейінгі балаларға қолдану ұсынылады. Саяхат жүйесі әдетте, алынып тасталатын нәрестелік орындық және/немесе люлькасы бар шассиден тұрады. Осылайша, саяхат жүйесін коляска мен люлька арасында ауыстыруға болады. Саяхат жүйесінің тағы бір артықшылығы – жиналған кезде алынып тасталған шасси (әдетте, қолшатыр тәрізді жиналмалы шасси) көбінесе басқа түрлерге қарағанда кішкентай болады, оны автомобильдің багажында тасымалдауға болады. Сонымен қатар, нәрестелік орындық автомобильде бекітілген базаға орнатылады, осылайша ол автомобиль орындығына айналады. Бұл баланың көлікке кіруіне және одан шығуына кедергі келтірмейді және ұйықтап жатқан баланы ояту қаупін азайтады. Тағы бір заманауи дизайн – төменгі бөлігін созуға болатын коляска, осылайша колясканы тікелей скутерге айналдыруға болады. Бағытты басқару үшін денені сол немесе оң жаққа иіп бағытталды. Модельге байланысты, ол аяқ және/немесе қол тежегішімен жабдықталуы мүмкін. Оның жылдамдығы сағатына дейін жете алады. Осы сияқты алғашқы коляска 2005 жылы өнеркәсіп дизайнері Валентин Водев жасаған "Roller Buggy" деп аталды. 2012 жылы Quinny компаниясы бұл тұжырымға қызығушылық танытып, бельгиялық студиямен бірлесіп, тағы бір модельді жасады. Қазіргі заманғы автомобильдегі нәрестелік орындық салыстырмалы түрде жақында пайда болды. Ол баланы автомобильде тасымалдау үшін қолданылады. Көптеген елдерде жас балаларды қауіпсіз тасымалдау үшін осындай орындықтарды қолдану заңмен міндеттелген. Қазіргі мәдениетте, кейбір топтарда төрт таяқшалы жүйелер немесе жылдам жүгіруге арналған ыңғайлы коляскалар кең таралған, коляскалар нәрестелерді тасымалдау құралы ғана емес, сонымен қатар сыныптан бастап ата-аналық философияға дейінгінің айқын символы болып табылады.

"Strollers" or "pushchairs/buggies" (British English), are used for small children up to about three years old in a sitting position facing forward. "Pushchair" was the popularly used term in the UK between its invention and the early 1980s, when a more compact design known as a "buggy" became the trend, popularised by the conveniently collapsible aluminium framed Maclaren buggy designed and patented by the British aeronautical designer Owen Maclaren in 1965. "Buggy" is the usual term in the UK (sometimes "pushchair"); in American English, buggy usually refers to a four wheeled vehicle known as a quad or quad bike in the UK. "Stroller" is the usual term in the USA. Newer versions can be configured to carry a baby lying down like a low pram and then be reconfigured to carry the child in the forward facing position. A variety of twin pushchairs are manufactured, some designed for babies of a similar age (such as twins) and some for those with a small age gap. Triple pushchairs are a fairly recent addition, due to the number of multiple births being on the increase. Safety guidelines for standard pushchairs apply. Most triple buggies have a weight limit of 50 kg and recommended use for children up to the age of four years. A travel system is typically a set consisting of a chassis with a detachable baby seat and/or carrycot. Thus a travel system can be switched between a pushchair and a pram. Another benefit of a travel system is that the detached chassis (generally an umbrella closing chassis) when folded will usually be smaller than other types, to transport it in a car trunk or boot. Also, the baby seat will snap into a base meant to stay in an automobile, becoming a car seat. This allows undisturbed movement of the baby into or out of a car and a reduced chance of waking a sleeping baby. Another modern design showcases a stroller that includes the possibility for the lower body to be elongated, thereby transforming the stroller into a kick scooter. Steering occurs by leaning towards either side. Depending on the model, it can be equipped with a foot and/or handbrake. Speeds up to can be reached. The first stroller of this kind was the so called "Roller Buggy", developed by industrial designer Valentin Vodev in 2005. In 2012 the manufacturer Quinny became interested in the concept and teamed up with a Belgian studio to design another model. The modern infant car seat is a relative latecomer. It is used to carry a child within a car. Such car seats are required by law in many countries to safely transport young children. In contemporary culture with four figure systems or sleek jogging strollers common in some circles, strollers often serve as not only an infant transport device but also a highly visible symbol of everything from class to parenting philosophy.

Басқалар

Велосипедтерге кішкентай балаларды тасымалдау үшін велосипед тіркемесі немесе балалар велосипедінің орындығы орнатылуы мүмкін. Ересек бала бір дөңгелекті тіркемелі велосипедте, кіріктірілген орындық пен рульмен жүре алады. "Саяхат жүйесі" автомобиль орындығының негізін, нәрестелерге арналған автокреслоны және сәбилер коляскасын қамтиды. Автомобиль орындығының негізі көлікке орнатылады. Нәрестемен саяхат кезінде нәрестелерге арналған автокресло автомобиль орындығының негізіне бекітіледі. Көліктен нәрестелерге арналған автокресло қолмен көтеріліп, коляскаға орнатылуы мүмкін.