Кіріспе

Үлкен жобалау машинасы

Көлік құралы

Мәйіт көлігі – бұл мәйітті табутта тасымалдауға арналған үлкен көлік, бастапқыда атпен жүретін шағын көлік болған, бірақ автокөліктер пайда болғаннан кейін автомобильге айналды. Олар қарапайым, көзге түспейтін көліктерден әсем безендірілген көліктерге дейін алуан түрлі болады. Кейбір елдерде мүрдетасу қызметінде мәйіт көліктерін "жерлеу машинасы" немесе "жерлеу вагоны" деп атайды.

Тарих

Атау француз тіліндегі "herse" сөзі арқылы латын тіліндегі "herpex" сөзінен шыққан, ол "тырма" дегенді білдіреді. Қоршаулы жерлеу арбасы бастапқыда ағаштан немесе металдан жасалған құрылым болған, ол табыт немесе мәйіт үстіне қойылып, жобаны ұстап тұрған. Ол көптеген тікенектермен жабдықталған, олар шамдарды бекіту үшін қолданылған, ал осы тікенектердің тырма тістеріне ұқсастығынан оны жерлеу арбасы деп атаған. Кейіннен бұл сөз тек табыттың үстіндегі құрылымды ғана емес, табыт салынған кез келген ыдысты да білдіретін болды. Осылайша, шамамен 1650 жылдан бастап ол өлгендерді қабірге апаратын көлікті білдіретін болды. Бензинмен жұмыс істейтін жерлеу арбалары 1907 жылдан бастап өндіріле бастады және жоғары құнына байланысты бастапқыда баяу қабылданудан кейін 1920 жылдары кеңінен қолданысқа енді. Әдетте, алдыңғы бөлігі, мүмкін алдыңғы есіктері сақталған, бірақ артқы жағы табытты орналастыру үшін арнайы жасалған.

Бірінші шақыру көліктері

Бірінші шақыру көлігі жақында қайтыс болған адамның денесін алып, оны жерлеу үйіне немесе моргқа жеткізу үшін пайдаланылады.

Темір жол көлігі

Бірнеше ірі қалалар Сидней (Жаңа Уэльс штаты) және Лондон сияқты алысқа орналасқан зираттарға мәйіттерді және аза тұтушыларды тасымалдау үшін арнайы теміржол желілерін, жерлеу вагондарын немесе метро вагондарын ұсынды. Трамвай қызметтері де кең таралған болды. Чикаго (Иллинойс штаты) қаласының орталық аймағындағы биік жолдар арқылы батыс маңындағы зираттарға 3 түрлі жерлеу вагоны жүргізілді. Арнайы жерлеу бюросы жерлеу пойыздарын ұйымдастырды, кейде "L" желісі арқылы аптасына 3-4 пойыздан жүрді.

Мотоциклге арналған мәйіттер

Мотоциклге құмар адамның қосылу рәсімінде мотоциклмен жүретін табыт тасуға арналған көлік пайдаланылуы мүмкін. Бұл, жүргізушінің жанында табыт немесе күлді сақтауға арналған қосалқы дөңгелегі бар мотоцикл, немесе табытты артында таситын үш дөңгелекті мотоцикл болуы мүмкін.

Қазіргі қолданысы

Мәйіт көтеруге арналған екі стиль кең таралған. Бір стилінде артқы панельдері мөлдір емес, сондықтан табын көру қиын. Бұл американдық стиль, қалың төселген былғары немесе винил төбесімен және әр жағында атпен жүретін кейбір көліктердің жұмсақ төбелерінде қолданылатын тіректерге ұқсайтын үлкен жалған ландо таяқшаларымен жабдықталған. Екіншісінде тар тіректер мен үлкен терезелер бар, олар табынды көрсетеді. Мәйіт көлігінің қызмет ету мерзімі көбінесе жеңіл және қысқа, ақырын жүрумен байланысты болғандықтан, олар ұзақ жылдар бойы қолданылуға жарамды болып қалады, тіпті 30 жылдан астам мерзімді мәйіт көліктері де әлі де пайдаланылуы мүмкін. "Аптаның 80-90 пайызы" бос тұратын қымбат көлікке ие болудың құнына байланысты, жекелеген жерлеу бюролары шығындарды азайту үшін көліктерді жалға алады немесе ортақ автопаркті пайдаланады. Мәйіт көлігімен байланысты қаралы ассоциацияларға, жүргізушіге арналған жайлылығына немесе екеуіне де байланысты, мәйіт көліктерін ұнататындар көп, олар зейнеткерлікке шыққан мәйіт көліктерін сатып алып, жүргізеді. Бірнеше мәйіт көлігі клубы бар.

Солтүстік Америка

Әдетте, жерлеу машиналарының негізі ретінде сәнді автомобиль брендтері қолданылады; 1930 жылдан бері АҚШ пен Канададағы мәйіттердің басым көпшілігі Кадиллактер, ал сирек – Линкольндер болды. Cadillac Commercial Chassis – бұл ұзын дөңгелек базасы бар Fleetwood лимузинінің күшейтілген нұсқасы, артқы палуба мен жүк көлемінің қосымша салмағын көтеруге арналған. Cadillac коммерциялық шассиінің артқы бөлігі жолаушылар машинасының рамасынан айтарлықтай төмен болды, бұл жүк тиеу және түсіруді жеңілдету үшін артқы палубаның биіктігін төмендетті. Cadillac мәйіттері толық емес машиналар түрінде каросерия шеберлеріне соңғы құрастыру үшін жіберілді. 1990 жылдардың соңынан бастап, көптеген Cadillac негізіндегі жерлеу машиналары 2019 жылдың соңына дейін өзгертілген Cadillac седандарынан жасалды; XTS шассиі General Motors компаниясымен тоқтатылды, сондықтан кез келген жаңа Cadillac мәйіті XT5 SUV шассиі негізінде жасалады, ал S&S Coach Company қазір XT6 платформасында мәйіттердің кейбір модельдерін құрастыруда. Ford Motor Company-ның автопарк бөлімі арнайы "жерлеу машинасы жиынтығымен" жабдықталған Lincoln Town Car көлігін тек каросерия шеберлеріне сатады. Артындағы орындықтары, артқы интерьері, артқы терезесі немесе багаж бөлімі жоқ, бұл жиынтыққа жақсартылған серпімділік, тежегіш жүйесі, зарядтау жүйесі және дөңгелектер де кіреді. Бұл Lincoln MKT көлігімен ауыстырылды, ол да тоқтатылды, содан кейін Continental көлігі де қысқа ғана уақыттан кейін өндірістен алынды. Лимузин стиліндегі мәйіттер АҚШ-та кең таралған. АҚШ-та терезелерді пердемен жабу практикасы қалыпты, ал басқа елдерде терезелер көбінесе ашық қалдырылады. 1970 жылға дейін көптеген мәйіттер көліктерінің артқы бөлігіндегі үлкен жүк сыйымдылығына байланысты жедел жәрдем машинасы ретінде де пайдаланылуы жиі кездесетін. Бұл көліктер "бірге жұмыс істейтін машиналар" деп аталды және олар негізінен шағын қалалар мен ауылдық аймақтарда қолданылды. Автомобиль негізіндегі жедел жәрдем машиналары мен комбинаттық автобустар мұндай көліктерге қатысты қатаң федералдық талаптарға сай келмеді және 1979 жылдан кейін өндірілімі тоқтатылды.

Еуропа

Көлік құрастырушылар Mercedes Benz, Jaguar, Opel, Ford, Vauxhall Motors және Volvo машиналарынан мәйітхана көліктері жасайды. Кейбір қолданылған Rolls Royce машиналары дәстүрлі түрде мәйіт көліктері ретінде пайдаланылған, бірақ жаңа модельдердің қымбаттылығы көбінесе оларды қолжетімсіз етеді. Ұлыбританияда түрлі өндірістік көліктерден, мысалы, фургондар немесе "универсал" типтес машиналардан ауыстырылған "дәстүрлі емес" мәйіт көліктерін жалдауға болады, мұндай көліктер марқұмның естелігін сақтаған болуы мүмкін. Мысалы, Ұлыбританияда кең танымал және жақсы көрілетін Morris Minor Traveller.

Жапония

Жапонияда мәйіт көтеретін көлік (霊柩車) екі стильде болады: "Шетелдік" стилі, ол американдық мәйіт көтеретін көліктерге ұқсас құрылым мен стильде, немесе "жапондық" стилі, онда көліктің артқы бөлігі кішкентай, әшекейлі будда ғибадатханасына айналдырылады. Кансай стилі салыстырмалы түрде қарапайым, боялмаған әшекейлеуге ие. Канадзава стилі қызыл түсті корпусына (басқа стильдерде көбінесе қара түсті болады) және алтынмен жалатылған әшекейлерімен танымал. Токио стилі, Жапонияның кез келген жерінде кездеседі, корпустың жоғарғы жартысында боялған/алтынмен жалатылған әшекейлерге ие. "Шетелдік" стиліндегі мәйіт көтеретін көліктер көбінесе АҚШ-тағы ұқсас көліктерге ұқсайды, бірақ олардың сыртқы өлшемдері мен ішкі жабдықтары жапондықтардың кішкентай, аз әшекейленген табындарға деген қалауын көрсетеді (бұл елде кремацияға басымдық берілуіне байланысты). Осының салдарынан, американдық мәйіт көтеретін көліктерден айырмашылығы, артқы жақ панельдеріне аз өзгеріс керек, кейде тіпті ешқандай өзгеріс қажет емес. Олар көбінесе Nissan Stagea сияқты универсалдардан немесе Toyota Celsior (АҚШ-та Lexus LS) және Nissan Cima (АҚШ-та Infiniti Q45) сияқты премиум седаннан жасалады. Линкольн Таун Кар және Кадиллак Девилл сияқты американдық нарықтағы көліктер, Жапонияда сирек кездесетінімен, екі стильдің екеуінде де мәйіт көтеретін көліктерге айналдырылады.

Гонконг

Гонконгта Isuzu, Volkswagen және Ford маркалы жеңіл жүк көліктері көптеген жекеменшік қызмет көрсететін жобалау бюролары тарапынан табын шашу машинасы ретінде пайдаланылады.

Сингапур

Сингапурда стандартты табындардың көпшілігі Toyota Hiace, Nissan Urvan және Mercedes Benz Vito сияқты коммерциялық фургон шассиіне орнатылған, ал кең / дәстүрлі қытай / үнділік табындары Mitsubishi Fuso Canter және Isuzu Elf сияқты жүк көлігі шассиіне орнатылады. Сингапурда сондай-ақ лимузин түріндегі табындар да бар, олардың көпшілігі Mercedes Benz автомобиль шассиіне орнатылған.

Танымал мәдениетте

Мәйіт көлігімен қызығатындар арасында 1959 жылғы Cadillac Miller Meteor мәйіт көлігі ерекше әсем дизайны және бірнеше көркем фильмдерде, әсіресе 1984 жылғы "Ghostbusters" фильміндегі жедел жәрдем машинасы түрінде (Ecto 1) пайда болғаны үшін ең ізделіс білетін көліктердің бірі саналады. 2016 жылғы "Ghostbusters" қайта түсірілімінде Ecto 1 – 1984 жылғы Cadillac Superior мәйіт көлігі. "The Warriors" фильмінде "The Rogues" тобы граффити жазылған 1955 жылғы Cadillac Hearse көлігімен жүреді. Музыкант Нил Янгтың алғашқы машинасы мәйіт көлігі болған, ол топтың жабдықтарын тасымалдау үшін пайдаланылған. Мәйіт көлігін ұнататындардың ішінде рок әншісі Нил Янг және үш мәрте NASCAR Sprint Cup чемпионы Тони Стюарт бар, ол телешоу үшін мәйіт көлігін өзгертіп жасаған. "Wooly Bully" және "Lil' Red Riding Hood" әндерімен танымал "Pharaohs" тобының Шам Сэм барлық жабдықтарын 1952 жылғы Packard мәйіт көлігімен тасымалдаумен белгілі болды. 2021 жылдың сәуірінде Эдинбург герцогы, Принц Филипптің қазасынан кейін, принцтің Виндзор сарайындағы қоштасу рәсімінде оның табынын тасымалдауға арналған әскери жасыл Land Rover Defender көлігін жобалауға көмектескені белгілі болды.

Терминнің басқа қолданылуы

Рим-католик шіркеуінің және кейбір англикан шіркеулерінің дәстүрлі қасиетті апталық қызметтерінде Тенебра қызметі үшін 15 шамдық шам қойғыш пайдаланылады. Бұл шам қойғыш "мәйіт арбасы" деп аталады. Сол атаумен көрнекті тұлғалардың жерлеу рәсімінде табынының үстіне, кейіннен қабірінің үстіне қойылатын осыған ұқсас, бірақ күрделірек құрылым да аталады. Сондай-ақ, бұл атау жерлеу кезінде табытты жабуға арналған мата тірегіне немесе тікелей матаның өзіне қолданылады. "Мәйіт арбасы" деген сөз 1650 жылға дейін табытты тасымалдауға арналған көліктің атауы ретінде қолданылмаған.