1572 жылғы Голландияның солтүстігіндегі қамал: Haarlem қаласының испандықтармен 8 айлық қоршауы, қаһармандық қарсыласу және нәтижесі. 80 жылдық соғыс тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1572 жылы Солтүстік Нидерландыдағы қоршау
Siege in the Northern Netherlands in 1572
Харлем қоршауы – Сегіз жылдық соғыстың бір эпизоды. 1572 жылдың 11 желтоқсанынан 1573 жылдың 13 шілдесіне дейін Испания королі II Филипптің әскері Нидерландыдағы Харлем қаласын қанды қоршауға алды, оның адалдығы алдыңғы жазда күңкей бастаған еді. Хаарлеммермер көліндегі теңіз шайқасынан және құрлықтағы көмек әскерлерінің жеңілісінен кейін, аштықтан зардап шеккен қала қарсылық көрсетуді тоқтатты және гарнизон талқандалды. Дегенмен, осы қарсылық Оранжистер үшін Алькмар мен Лейден қалаларын қоршағандағы ерлік үлгісі ретінде қабылдалды.
The siege of Haarlem was an episode of the Eighty Years' War. From 11 December 1572 to 13 July 1573 an army of Philip II of Spain laid bloody siege to the city of Haarlem in the Netherlands, whose loyalties had begun wavering during the previous summer. After the naval battle of Haarlemmermeer and the defeat of a land relief force, the starving city surrendered and the garrison was massacred. The resistance nonetheless was taken as an heroic example by the Orangists at the sieges of Alkmaar and Leiden.
Кіріспе
Бастапқыда Харлем қаласы Нидерландыда болып жатқан діни соғысқа орташа көзқарас танытты. 1566 жылы Нидерландының басқа қалаларын қамтыған реформаторлық иконоклазмнан құтыла алды. 1 сәуірде Бриелл қаласын Гейзен революциялық әскері бағындырғанда, Харлем бастапқыда Гейзенді қолдамады. Көптеген қала әкімшілері – көптеген азаматтардың айырмашылығындай – Нидерландыны әкесі Киелі Рим императоры V Карлдан мұра еткен Испанияның II Филиппіне қарсы ашық төңкеріске қатысуға ынтақтамады. Алайда, ұзақ саяси пікірталастардан кейін қала 1572 жылдың 4 шілдесінде ресми түрде II Филиппке қарсы шықты. Испания билеушісі оған наразылық білдіріп, Альва герцогының ұлы Дон Фадрике (голланд тілінде Дон Фредерик) басшылығында солтүстікке әскер жіберді. 1572 жылдың 17 қарашасында испан әскері Зуфен қаласының барлық тұрғындарын өлтірді, ал 1 желтоқсанда Наарден қаласы да осындай тағдырға ұшырады. Харлем қалалық әкімшілігі Дон Фадрикемен келіссөздер жүргізу үшін Амстердамға 4 адамнан тұратын делегация жіберді. Қаланың қорғанысын Оранж князі Уильям Сынықсыз тағайындаған қала губернаторы Вигболт Рипперда басқарды. Ол испан әскерімен келіссөздер жүргізуге қарсы болды, қала күзетшілерін шақырып, оларды Оранж князіне адал болуға көндірді. Қала әкімшілігі Оранж жақтастарымен ауыстырылды. Делегация Амстердамнан оралғаннан кейін, олардың барлығы сатқын деп танылып, князьға жіберілді. Сент-Бавокерк (Сент-Баво шіркеуі) сол күні Рим католиктік символдарынан тазартылды.
The city of Haarlem initially held a moderate view in the religious war that was going on in the Netherlands. It managed to escape from the Reformed iconoclasm in 1566 that affected other cities in the Netherlands. When the city of Brielle was conquered by the Geuzen revolutionary army on 1 April, Haarlem did not initially support the Geuzen. Most city administrators—unlike many citizens—did not favor open revolution against Philip II of Spain, who had inherited rule of the Netherlands from his father, the Holy Roman Emperor Charles V. However, after much political debate the city officially turned against Philip II on 4 July 1572. The ruler of Spain was not pleased, and sent an army north under command of Don Fadrique (Don Frederick in Dutch), son of the Duke of Alva. On 17 November 1572 all citizens of the city of Zutphen were murdered by the Spanish army, and on 1 December the city of Naarden suffered the same fate. The city administration of Haarlem sent a deputation of 4 people to Amsterdam to attempt to negotiate with Don Fadrique. The city's defenses were commanded by city governor Wigbolt Ripperda, a commander put in charge by William the Silent, the Prince of Orange. He strongly disapproved of negotiating with the Spanish army, called the city guard together, and convinced them to stay loyal to the Prince of Orange. The city's administration was replaced with pro Orange citizens. When the deputation came back from Amsterdam, they were convicted as traitors and sent to the Prince. The Sint Bavokerk (Saint Bavo Church) was cleared of Roman Catholic symbols the same day.
Қоршау астында
1572 жылдың 11 желтоқсанында испан әскері Харлемді қоршауға алды. Қала әскери тұрғыдан алғанда, аса мықты емес еді. Қаланың төңірегі қабырғамен толығымен қоршалған болғанымен, қабырғалар жақсы күйде болмады. Қала маңындағы аймақты су басу мүмкін болмады, сондықтан жауға лагерь құруға қолайлы көптеген орындар ұсынылды. Дегенмен, жақын жердегі Хаарлеммермер (үлкен көл) болғандықтан, жаудың қалаға азық-түлік жеткізуді толығымен тоқтатуы қиын болды. Орта ғасырларда қыста соғысу қалыпты жағдай емес еді, бірақ Харлем қаласы өте маңызды болды және Дон Фадрике қалада қалып, қаланы қоршауға алды. Қоршаудың алғашқы екі айында жағдай тепе-тең болды. Испан әскері қала қабырғасына жетіп, оны қирату үшін екі туннель қазыды. Қорғаушылар испандықтардың туннельдерін жарылыспен жою үшін өз туннельдерін жасады. 1573 жылдың 29 наурызында Харлем үшін жағдай нашарлады. Испания короліне адал Амстердам әскері Хаарлеммермерді басып алып, Харлемді сыртқы әлемнен тиімді түрде бөгеді. Қалада аштық күшейді, жағдай соншалық шиеленіске жетті ki, 27 мамырда көптеген (испандықтарға адал) тұтқындар түрмеден алынып, өлтірілді. 19 желтоқсанда Янспорт пен Катерийн көпірі арасындағы қорғаныс қабырғасына 625 оқ атылды. Бұл қорғаушыларды мүлдем жаңа қабырға тұрғызуға мәжбүр етті. Екі қақпа – Крюиспорт және Янспорт шайқас барысында қирады. Кеме жасаушының жесірі Кенау Симонсдохтер Хасселер қоршау кезінде қала бекіністерін қалпына келтіруге көмектесті. Кейін бұл оқиға тарихи аңызға айналып, оның өзі жеке соғысқа қатысып, тіпті 300 әйелден тұратын әскерді басқарғаны туралы әңгімелер тарады. Шілде айының басында Орандық Вильгельм I Харлемді құтқару үшін Лейден маңында 5000 сарбаздан тұратын әскер жинады. Бірақ испандықтар оларды Манпадта тұтқындап, әскерді жеңді.
On 11 December 1572 the Spanish army laid siege to Haarlem. The city was not very strong, militarily speaking. Although the city was completely surrounded by walls, they were not in good shape. The area around the city could not be inundated, and offered the enemy many places to set up camp. However, the existence of the Haarlemmermeer (a great lake) nearby made it difficult for the enemy to cut off the transportation of food into the city completely. In the Middle Ages it was unusual to fight in the winter, but the city of Haarlem was crucial and Don Fadrique stayed and put the town under siege. During the first two months of the siege, the situation was in balance. The Spanish army dug two tunnels to reach the city walls and collapse them. The defenders made tunnels to blow up the Spanish tunnels. The situation became worse for Haarlem on 29 March 1573. The Amsterdam army, faithful to the Spanish king, occupied the Haarlemmermeer and effectively blocked Haarlem from the outside world. Hunger in the city grew, and the situation became so tense that on 27 May many (Spanish loyal) prisoners were taken from the prison and murdered. On 19 December no less than 625 shots were fired at the defensive wall between the Janspoort and the Catherijnebridge. This forced the defenders to put up a completely new wall. Two city gates, the Kruispoort and the Janspoort, collapsed from the fighting. Kenau Simonsdochter Hasselaer, a widow of a shipwright, aided in restoring the city fortifications during the siege. Later this would develop into a historical myth that she personally fought and even led an army of 300 women into battle. In the beginning of July William I of Orange put together an army of 5000 soldiers near Leiden, to rescue Haarlem. However, the Spanish trapped them at the Manpad and defeated the army.
Бас тарту
Соғыстың басында испан армиясы қала қабырғаларын шабуылдауға тырысты, бірақ қаланы жылдам басып алуға жасаған бұл әрекет испан армиясының жеткіліксіз дайындығынан күңкіреп қалды, себебі олар күшті қарсылық күтпеген еді. Бұл бастапқы жеңіс қорғаушылардың рухын көтеріп, оларға үлкен сенім сыйлады. Жеті айдан кейін қала 1573 жылдың 13 шілдесінде капитуляциялады. Мұндай қоршаудан кейін әдетте жеңімпаз армияның әскерлеріне қаланы тонауға мүмкіндік берілер еді, бірақ азаматтарға 240 000 гульден төлеп, өздерін және қаланы босатуға рұқсат етілді. Қалаға берілген жазбаша кепілдіктер сақталды, бірақ немістерді қоспағанда, барлық гарнизон (ішінде көптеген ағылшындар, француз гугеноттары және немістер) жазаланды. Қоршаушылардың оқ-дәрісі таусылғандықтан, олардың көптегені Спаарне өзеніне батып кетті. Көптеген азаматтарға қаладан кетуге рұқсат берілсе де, 1500 қала қорғаушысы басы кесіліп немесе жұптап арқаларымен байлап өзенге тасталды. Губернатор Рипперда мен оның лейтенанты бас кесті. Дон Фадрике Сент-Бавокеркте жеңісі үшін Аллаға шүкіршілік айтты. Қала испан гарнизонын қабылдауға міндетті болды.
In the early days of the battle, the Spanish army tried an assault of the city walls, but this attempt to quickly conquer the city failed due to the insufficient preparation by the Spanish army, which had not expected much resistance. This initial victory gave the defenders' morale a big boost. After seven months the city surrendered on 13 July 1573. Usually, after such a siege, there would be a period of time that the soldiers of the victorious army could pillage the city, but the citizens were allowed to buy themselves and the city free for 240,000 guilders. The written assurances that had been given to the city were respected, but the whole garrison (which included many English, French Huguenots, and Germans) was executed with the exception of the Germans. Forty burghers considered guilty of sedition were executed as well; the besiegers having run out of ammunition, many of them were drowned in the Spaarne river. While most citizens were allowed to leave, 1500 of the city’s defenders were either beheaded or tied back to back in a pair and thrown into the river. Governor Ripperda and his lieutenant were beheaded. Don Fadrique thanked God for his victory in the Sint Bavokerk. The city would have to host a Spanish garrison.
Әдебиет және кино
Кейбір голланд қалалары испандықтарға қарсы жеңісін жыл сайынғы тәуелсіздік мерекесімен тойлайды, мысалы, Алькмар 1573 жылдың 8 қазанынан бері және Лейден 1574 жылдың 2-3 қазанынан бері. Алайда, Харлем 1573 жылдың 13 шілдесінде жеңіске жетпеді, бұл тәуелсіздік тойлауды қыңыр қылып қойды. Харлем қоршауы туралы 3 пьеса жазылған, олардың ең танымал авторы – Джулиана де Ланной, ол 1770 жылы осы пьесаны жазған. 2014 жылғы голланд фильмі "Кенау" қаланы қорғаған әйелдердің батырлық ерліктерін көрсете отырып, қоршауды бейнелейді.
Some Dutch cities celebrate their victory over the Spanish with a yearly celebration of independence, such as Alkmaar since 8 October 1573 and Leiden since 2–3 October 1574. Haarlem did not win on 13 July 1573, however, and this has made independence celebrations somewhat problematic. The siege of Haarlem has been made into 3 plays; most notably by Juliana de Lannoy in 1770. The 2014 Dutch film Kenau depicts the siege, enhancing the legendary acts of the women defending the city.
Жалпы сілтемелер
Haarlem қаласының тарихы мен сипаттамасы, ең ерте заманнан бүгінгі күнге дейін, F. Allan, J. J. van Brederode, Haarlem 1874
«Күш емес, ізгілік жолымен»: Haarlem тарихы, 1245–1995, G. F. van der Ree Scholtens (ред.), Uitgeverij Verloren, Hilversum 1995
Geschiedenis en beschrijving van Haarlem, van de vroegste tijden tot op onze dagen, F. Allan, J. J. van Brederode, Haarlem 1874
Deugd boven geweld: een geschiedenis van Haarlem, 1245–1995, G. F. van der Ree Scholtens (red), Uitgeverij Verloren, Hilversum 1995