Швеция және Норвегия патшайымы Луиза: Өмір және тағдыры

Кіріспе

Швеция мен Норвегияның патшайымы 1859-1871 жылдар аралығында Нидерландтың Луиза (Вильгельмина Фредерика Александрина Анна Луиза; 5 тамыз 1828 – 30 наурыз 1871), сондай-ақ Ловиза деп те аталады, король Карл XV және IV-тің әйелі ретінде 1859 жылдың 8 шілдесінен 1871 жылы қайтыс болғанға дейін Швеция мен Норвегияның патшайымы болды.

Жастық шақ

Луиза ханшайым 1828 жылдың 5 тамызында Гаагада дүниеге келді. Оның әкесі Нидерланд принці Фредерик, Нидерланд королі Вильгельм I мен Пруссияның Вильгельминаның екінші баласы. Анасы Луиза Пруссия королі Фредерик Вильгельм III және Мекленбург-Штрелицтің Луизасының сегізінші баласы болды. Оның білімі көбінесе бельгиялық тәлімгері Виктория Воутьеге сеніп тапсырылды, ол француз, неміс, ағылшын, орыс тілдерін және фортепианоны оқытты. 1849 жылы Луиза Швеция және Норвегия королі Оскар I мен Леухтенбергтің Жозефинасының ұлы, тәж мұрагері Чарльз үшін лайықты жар деп таңдалды. Бұл неке Чарльз бен оның туысы Пруссия ханшайымы Луизаның арасындағы некелік келісімдер сәтсіз аяқталғаннан кейін жасалды. Швеция королі Оскар I жаңа Бернадотта әулеті мен Еуропаның ескі патшалық үйлері арасындағы байланысты нығайтуды қалаған, сондай-ақ протестант ханшайымы екі католик патшайымнан кейін протестант Швеция-Норвегия үшін қажет деп саналды. Луиза осы талаптарға сай келді, ал Оранж-Нассау үйінен зор қалыңдық күтілді. Кабинет хатшысы Л. Мандерстрем оны тексеруге жіберілді және есебінде Луизаның тамаша білімі мен мінезі бар екенін, бірақ ол әдемі емес екенін дипломатиялық түрде білдірді. 1849 жылдың тамызында Луиза мен Чарльз Гаагада кездесті. Деректерге сәйкес, Луиза Чарльзге ғашық болып, бірден тартылса, Чарльз керісінше оның сыртқы келбетіне көңілі толмады. Оған графиня Элизабет Пайперді аға күтуші ханым (hovmästarinna) ретінде, ал Отилиана Спарре мен Ульрика Спренгспортенді құрметті қыздар ретінде берді. Тойдан кейін әкесі, король, оны Швеция бойынша саяхатқа алып шығып, елмен таныстырды. Луиза мен Чарльздің қарым-қатынасы бақытсыз болды. Луизаға көңіл жарыққандық танытылды, ал Чарльз оған немқұрайды қарады. 1857 жылы Дротнингхольм сарайында Луизаның туған күніне арналған кеште болған оқиға көп назар аударды. Мұрагер ханзада Луиза мен Жозефина Спарренің қатысуымен өзінің "құпия махаббатына" тост көтерді. Бұл оқиға шу тудырды, ал оның ағасы, ханзада Оскар, өзінің әйелі, Нассаулық Софиядан онымен тост көтеруін сұрап, оны жанама түрде сынады. Бұл оқиға Луизаның көзіне жас келтіріп, нервтік дүрбелеңге ұшырауына себеп болды. Луиза екі бала туды: 1851 жылы Луиза ханшайым, 1852 жылы Карл Оскар ханзада. Карл Оскар ханзаданың тууы кезінде туындаған қиындықтарға байланысты Луиза енді бала таба алмады. 1854 жылы оның 2 жасар ұлы Карл Оскар пневмониядан қайтыс болды. Швецияда сол кезде саликалық заң күшінде болғандықтан (1809 жылғы конституциямен енгізілген), Луизаның қызы таққа мұрагер бола алмады. Чарльз бұған қатты ренжіді, өйткені оның ұрпақтары Швецияның келесі монархы болмайды, оның мұрагері оның ағасы Оскар болады. Луиза Чарльзге қайтадан үйлену үшін ажырасуды ұсынды, бірақ ол ұсыныстан бас тартты.

Princess Louise was born on 5 August 1828 in The Hague. Her father was Prince Frederick of the Netherlands, the second child of King William I of the Netherlands and Wilhelmina of Prussia. Her mother Louise was the eighth child of King Frederick William III of Prussia and Louise of Mecklenburg Strelitz. Her education was to large extent entrusted to her Belgian governess Victoire Wauthier, and she studied French, German, English, Russian and piano. In 1849, Louise was selected as a suitable spouse for Crown Prince Charles, the son of King Oscar I of Sweden and Norway and Josephine of Leuchtenberg. The marriage was arranged after the negotiations to arrange a marriage between Charles and her cousin Princess Louise of Prussia had failed. King Oscar I of Sweden wished to secure royal family connections between the new Bernadotte dynasty and the old royal dynasties of Europe, and a Protestant princess was also seen as a necessary queen of the Protestant Sweden Norway after two Catholic predecessors. Louise fulfilled these credentials, and a great dowry was expected from the rich House of Orange Nassau. Cabinet secretary L Manderström was sent to inspect her, and diplomatically let it be known in his report that Louise had an excellent education and a good character but that she was not attractive. In August 1849, a meeting was arranged between Louise and Charles in the Hague. Reportedly, Louise fell in love with Charles and felt an immediate attraction, while Charles in contrast was disappointed in her appearance. She was given Countess Elisabet Piper as her hovmästarinna (senior lady in waiting) and Ottiliana Sparre and Ulrika Sprengsporten as maids of honor. After the wedding, her father in law the King took her on a tour through Sweden to introduce her to the country. The relationship between Louise and Charles was unhappy. Louise was given sympathy and Charles was considered to be treating her with neglect. A known episode which attracted attention took place at the birthday garden party of Louise at Drottningholm Palace in 1857, when the Crown Prince proposed a toast to his "secret love" with both Louise and Josephine Sparre present. This caused a scene, and his brother, Prince Oscar, reprimanded him indirectly by asking his own spouse, Sofia of Nassau, to toast with him. This scene caused Louise to burst into tears and suffer a nervous attack. Louise bore two children; Princess Louise in 1851, and Prince Carl Oscar in 1852. Due to complications that arose at the birth of Prince Carl Oscar, Louise was unable to have any more children. In 1854, her 2 year old son, Carl Oscar, died of pneumonia. As the Salic law prevailed at that time in Sweden (having been introduced by the constitution of 1809), Louise's daughter was not eligible to ascend the throne. Charles was very chagrined and disappointed because this meant that his progeny would not be the next monarch of Sweden; his heir would be his brother Oscar. Louise offered Charles a divorce so he could remarry and produce a male heir, but he declined the offer.

Таңдау

Луиза 1859 жылғы 8 шілдеде қайын атасы қайтыс болғаннан кейін Швеция мен Норвегияның патшайымы болды. Ол Швеция мен Норвегия одағының Швеция және Норвегияда таққа отырған алғашқы патшайымы болды, себебі Норвегия оның екі алдыңғысын католик болғандықтан таққа отырғызудан бас тартқан еді. Луиза 1860 жылғы 3 мамырда Стокгольмде Швеция патшайымы, ал 5 тамызда Тронхеймде Норвегия патшайымы болып кие білді. Ол Орта ғасырдан бері Норвегияда таққа отырған алғашқы патшайым болды. Луиза Норвегияда болған кезінде зор құрметке ие болды. Луиза мемлекеттік істерге ешқандай ықпал етпеді, тіпті оған ұмтылмады. Оның саясатқа араласпауы жақсы үлгі ретінде қарастырылды және бұрынғы патшайым Жозефина сияқты бұрынғы патшайымдармен салыстырылды. Бұл көзқарас 1864 жылғы энциклопедияда былай сипатталған: «Соңғыда екі патшалық қайтадан патшайымы бар құт-берекеге кенелуге қуанышпен толыға алады, ол үкіметтік билікті өз ойларымен жүргізбейді, бірақ патша мен заңды билік арқылы табиғи процесті тыныш бақылайды. Швеция халқының сүйіктісі, оның қайырымдылықпен айналысуы үшін жеткілікті мүмкіндігі бар». Дегенмен, оның саяси көзқарастары болды: ол 1865 жылғы парламенттік реформаны ұнатпады және Карлдың немісқа қарсы көзқарасын бөліспеді. Луиза музыка мен тарихқа қызығушылық танытты және швед пианині Адольф Фредрик Линдбладтан фортепиано сабақтарын алды. Ол ағылшын және голланд тілдерінен швед тіліне аударма жасап, қайырымдылық мақсатында сатты. Луиза мен оның қызы әйелдерде жүзуді дамытқан Нэнси Эдбергтің шәкірттері болды: жүзу бастапқыда әйелдерге лайық емес деп есептелген, бірақ королева мен оның қызы Луиза 1862 жылдан бастап сабаққа қатысып, оны қолдағаннан кейін жүзу тез арада сәнге айналып, әйелдер үшін қабылданды. Луиза 1867 жылы Швецияның алғашқы әйел стоматологы Розали Фугельбергті жеке стоматологы ретінде жұмысқа алды. Оның жақын достарының арасында королева болған кездегі оның құрметке ие болған қызметкері Ауроре фон Хакштаузен, сондай-ақ 1859–1860 жылдары оның ханымы болған графиня Стефани Гамильтон болды: Луиза мен Стефани Гамильтонның хат алмасуы сақталған. Ол отбасымен және бұрынғы тәрбиешісімен хат алысып, байланысын сақтап тұрды. Королева Луиза тыныш және жасырын отбасылық өмірді ұнатты және мүмкіндігінше салтанатты және өкілдік міндеттерден аулақ болуға тырысты, кейде ауруға шалдыққандай көрінді. Бірақ король Карл ресми шараларда онысыз болуға ұнатпады және кейде оны қатысуға мәжбүр етті. Бірде ол оған: «Егер сіз келмесеңіз, қарт әйелдер сізбен бірдеңе дұрыс емес деп ойлауы мүмкін!» деді. Мысалы, 1866 жылы Карл оны өзінің орнына Стокгольмнің жалпы өнеркәсіптік көрмесін (1866) ашуға мәжбүр етті. Карл XV патша тойлар мен маскарадтарды жақсы көретін, ал оның Ульриксдаль сарайындағы өмірі Версальдегімен салыстырылды және кейбір орталарда монархияның атын ұятқа қалдырды, бұл туралы 1881 жылы викар Кристофер Брун былай деді: «Бұл шіркеудің ең жоғары билігі осы бүлінген патшаның қолына берілгені әлі де қорқыныш тудырады, ол бүкіл елді өзінің азғын өмірі туралы әңгімеге толы қылды». Луизаға король сарайында маңызды рөл берілді. 1860 жылы қайтыс болғанға дейін Стокгольм корольдік сарайындағы королеваның қанатын басқарған королеваның жесірі Дезире қайтыс болғаннан кейін, Карл Луиза үшін оны қайта безендірді және оның қабылдау бөлмесіне сәнді Венециялық айналы зал жасады, ол туралы көп әңгіме болды (кейін оны оның мұрагері алып тастады). Оның ордасын Вильгельмина Бонд патшайым болған кезінде басқарды. Луиза күйеуінің неке бұзуынан күйреп, оның қарсыластарымен бәсекелесуге және оны көңіл көтеруге тырысты, ал оның анасы Карл оның қызметкерлерін, оған қызығушылық танытқанда, жұмыстан шығарып, үйлендіруге кеңес берді. Карл 1860 жылдан 1869 жылға дейін Ханна Стайреллмен және 1869 жылдан өліміне дейін Вильгельмин Шрёдермен қарым-қатынаста болды, одан басқа уақытша қарым-қатынастары да болды. Карл олардың қызын қатты жақсы көретін; алайда, Луиза жыныстық рөлдер өте маңызды деп саналатын кезде оның қызына ұл сияқты қарағанын, оған сол кездегі қызға лайық емес көбірек еркіндік бергенін ойлады. Луиза денсаулығының нашарлығынан зардап шекті. Кем дегенде бір рет, Мяларендегі қайықпен саяхат кезінде, ол қандай да бір ұстамаға ұшырады (заманауи сипаттамалар бойынша эпилепсиялық ұстама), бұл күйеуінің назарсыздығына истерикалық реакция деп түсіндірілді. Патшаның әміршілері оны жұрт көзінен жасыру үшін жиналды, патша оны тез арада палубаның астына алып барды. Осы мәселе бойынша былай делінген: «Луиза кез келген уақытта есінен тануы мүмкін, сондай-ақ, оған «нервтік немесе құрыс ұстамалары» деп аталатын нәрселер болуы мүмкін». 1864 жылы Карлдың бұрынғы сүйіктісі Жозефина Спаре сарайға келген кезде Фриц фон Дардел былай деп жазды: «Бастапқыда патшайым бұл сапарға алаңдаған, бір кешкісінде Ол Мажесті більярд залында құрысуға айналды, бірақ олар оны оның камерариусі Лильенкранц итергенін айту арқылы жасыруға тырысты».

Louise became Queen of Sweden and Norway at the death of her father in law on 8 July 1859. She was the first queen of the union of Sweden Norway to be crowned in both Sweden and Norway, as Norway had refused to crown her two predecessors because they were Catholics. Louise was crowned Queen of Sweden in Stockholm on 3 May 1860 and Queen of Norway in Trondheim on 5 August 1860. She was the first queen to be crowned in Norway since the Middle Ages. Louise was very celebrated in Norway during her stay there. Louise exerted no influence upon state affairs whatsoever, nor did she show any ambition to do so. The fact that she did not meddle in politics was seen as a good role model and was favorably compared to previous queens who had, such as her predecessor, Queen Josephine, and this view is described in a contemporary encyclopedia from 1864: "At last, the two kingdoms can rejoice in the blessing of again having a Queen, who does not proceed the governmental power with her own thoughts, but calmly observes the natural process through King and legitimate authority. Loved by the Swedish people, she has enough opportunity for her noble wish to occupy herself in charity". She did not lack political views, however: she disliked the parliamentary reform of 1865, and she did not share the anti German view of Charles. Louise was interested in music and history, and took piano lessons from the Swedish pianist Adolf Fredrik Lindblad. She translated work from English and Dutch into Swedish, which she sold for charitable purposes. Louise and her daughter were students of Nancy Edberg, the pioneer of swimming for women: swimming was initially not regarded as being entirely proper for ladies, but when the Queen and her daughter Princess Louise supported it by attending the lessons from 1862, swimming quickly became fashionable and accepted for women. Louise employed Sweden's first female dentist, Rosalie Fougelberg, as her official personal dentist in 1867. Among her own personal friends was Aurore von Haxthausen, who was her maid of honor her entire time as queen, as well as Countess Stefanie Hamilton, who served as her Mistress of the Robes in 1859–60: the correspondence of Louise and Stefanie Hamilton is preserved. She also kept in contact with her family and her old governess by correspondence. Queen Louise preferred a quiet and anonymous family life and preferred to avoid ceremonial and representational duties whenever she could, some times by pretending to be ill. King Charles, however, did not like to appear without her at formal occasions and occasionally forced her to be present. On one occasion, he is known to have said to her that she would have to attend, otherwise: "The old women might think there is something wrong with you!" In 1866, for example, Charles made her open the General Industrial Exposition of Stockholm (1866) in his place. King Charles XV loved parties and masquerades, and his court life at Ulriksdal Palace was compared that at Versailles and was in some circles considered to shame the name of the monarchy, expressed by the vicar Christoffer Bruun in 1881: "It still causes as shiver that the highest power of the church was placed in the hands of this degenerated King, who has filled the whole nation with talk of his debauched life." Louise was given an important part to play in his court life as the Queen, and upon the death of Queen Dowager Desirée, who had occupied the Queen's wing in the Stockholm Royal Palace until her death in 1860, Charles redecorated it for Louise and had a luxurious Venetian Mirror hall made to her reception room, which was much talked about (it was later removed by his successor). Her court was headed by Wilhelmina Bonde almost her entire tenure as queen. Reportedly, Louise suffered from her spouse's adultery and did her best to compete with her rivals and entertain him, and her mother in law advised her to remove and marry away her maids of honor when Charles became attracted to them. Charles had a relationship with Hanna Styrell from 1860 until 1869 and with Wilhelmine Schröder from 1869 until his death, except from his more temporary relationships. Charles was very fond of their daughter; however, Louise was worried that he treated their daughter too much like a son at a time when gender roles were considered extremely important, allowing her more freedom than what was considered to be suitable for a girl at that time. Louise suffered from bad health. On at least one occasion, during a boat trip on Mälaren, she suffered some kind of a fit (possibly an epileptic seizure from contemporary descriptions), which was interpreted to have been a hysterical reaction to her husband's neglect. The court gathered to conceal her from public view, and the King quickly took her below deck. In this issue, it is reported that: "Lovisa could at any time faint and in connection to this, she could have what is called nerve or cramp attacks". In 1864, during a visit to court by a former lover of Charles, Josephine Sparre, Fritz von Dardel noted: "Initially the Queen is said to have felt worried for this visit; one evening, Her Majesty was about to have convulsions in the billiard hall, but this they attempted to conceal by claiming that it was caused by her chamberlain Liljenkrantz, who was supposed to have pushed her accidentally with his billiard pole "

1870 жылы королева Луиза анасының өліміне куә болу үшін Нидерландыға барды. Стокгольмге оралғаннан кейін Карл XV ауыр сырқатқа шалдықты және ол оны күткен. Шамадан тыс шаршап, ол каретамен серуендегенде пневмонияға шалдықты. Өліміне жеткенде, ол отбасымен ұзақ әңгімелер жүргізді, олар трагикалық болды. Оның қызы былай деді: «Анасы өмірінің барлық жағын бізге ашты». Луиза Карлға өзінде оның сәтсіздігіне ұшыраған барлық нәрсе үшін кешірім сұрады, ол өзін кінәлі деп айыптады, содан кейін ол да, оның анасы Жозефина да қатты қимылдап есінен танып қалды. Луиза 1871 жылғы 30 наурызда қайтыс болды.