Кіріспе

Консервативтік одақ (фиджи тілінде Матаниту Вануа) – Фиджидегі оңшыл саяси партия және биліктегі коалициялық үкіметтің мүшесі болды. Ол көбінесе CAMV деп танылды, бұл оның ағылшын және фиджи тіліндегі аттарының бас әріптерінің біріндірілуінен құралған аббревиатура. 2006 жылдың 17 ақпанында өткен жылдық бас мәжілісінде партия өзін таратуға және коалициялық әріптесі Соқосоқо Дуавата ни Левенивануа (SDL) партиясымен бірігуге дауыс берді. Партия таратылған кезде оның президенті Бауан басшысы Рату Таноа Какобау болды, ал Рату Жозефа Димури бас хатшы қызметін атқарды. Заңдық себептерге байланысты таратылған партияның парламент мүшелері 2006 жылдың 27 наурызында парламенттік мерзім аяқталғанға дейін Рату Наикама Лалабалавудың басшылығымен Өкілдер палатасында жеке фракция құрды.

Партияның құрылуы

Консервативтік одақ 2001 жылдың 15 маусымында Сува қаласындағы Тоорак ауданындағы Фурнивал саябағында 1992 жылдан 1999 жылға дейін елді басқарған, бірақ сол жылы өткен жалпы сайлауда жеңіліске ұшыраған Сокосоко ни Вакавулева ни Таукейден бөлініп шыққандар тарапынан ресми түрде іске қосылды. Партияның негізгі идеологиясының бір бөлігі ретінде президент және премьер-министр лауазымдары Фиджидің аборигендеріне арналуы керек екені, ал христиан діні елдің ресми діні ретінде конституциялық тұрғыда бекітілуі керек екені баса айтылды. Іс-шараға қатысқандардың арасында методист шіркеуінің президенті, пастор Томаси Канайлаги де болды. Кубуна басшысы Рату Эпениса Какобау партия президенті болып тағайындалды, ал Товатадан Рату Наикама Лалабалаву және Буребасагадан Ро Аливерети Туисавау екі вице-президент болып тағайындалды, осылайша партияның жоғарғы жағында Фиджидің барлық басшыларына тиесілі үш конфедерацияның жетекші рулары өкілдік етті. Рату Жозефа Димури партияның бас хатшысы болып тағайындалды.

2001 жылғы сайлау

2000 жылы мамыр айында Махендра Чоудхридің сайланған үкіметіне қарсы азаматтық төңкеріске жетекшілік еткен Джордж Спейт жаңа партияға қосылды, сондай-ақ оның көптеген жақтастары да қосылды. 2001 жылы тамызда демократияны қалпына келтіру мақсатында өткізілген парламенттік сайлауда партия 71 сайлау округінің 36-сында кандидаттарды тікелей ұсынды. Олардың алты кандидаты, Спейт қоса, Өкілдер палатасына сайланды. (Спейт мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен түрмеге қамалып, орнын иелей алмады, содан кейін парламенттен шығарылды, ал оның інісі Самсони Тикинасау бос қалған орынды толтыру үшін өткен қосымша сайлауда жеңіске жетті). Заңнамалық көпшілікті қамтамасыз ету үшін премьер-министр Лайсения Қарасе басқаратын Сокусоқо Дуавата ни Левенювауа (SDL) партиясы Консервативтік Альянспен коалициялық келісім жасады. Партия бастапқыда Спейтті түрмеден босатуды үкіметке қатысу үшін талап еткенімен, кейін бұл талаптан бас тарды. Партияның сол кездегі жетекшісі Рату Ракуита Вакалалабуре Өкілдер палатасының вице-спикері болып тағайындалды, ал екі мүше кабинетке енгізілді. Рату Наиқама Лалабалаву Жер және табиғи ресурстар министрі, ал Исирели Левеникла Жастар, жұмыспен қамту мүмкіндіктері және спорт министрі болды. Әскерилер мен көтерілісшілер арасында жасалған келісімге сәйкес, тағы бір партияның белгілі өкілі Рату Йопе Сенилоли 2000 жылдың қыркүйегінде көтеріліс аяқталғаннан кейін вице-президент болып тағайындалды.

FLP-ге ұсынылды

2006 жылдың 17 ақпанында партияны тарату үшін өткен жылдық жалпы жиналыста төңкеріс жасағаны үшін сотталған Симионе Дроль, Фиджидің Еңбек партиясы 2001 жылғы сайлаудан кейін CAMV-ге ұсыныс жасады деп мәлімдеді. CAMV-тің барлық алты парламентарийіне, соның ішінде төңкерістің алдына шығарған Джордж Спейтке, министрлік лауазымдар берілуі тиіс еді; олардың біреуіне Премьер-министр лауазымы ұсынылған. Фиджи Лайв Дрольдің сөздерін келтіре отырып, CAMV-тің қолдауы үшін төңкеріспен байланысты қылмыстар үшін ұсталған барлық тұтқындар босатылатынын мәлімдеді. "Бұл ақпаратты бізге Нұкулау аралында CAMV адвокаты Китионе Вуатаки жеткізді", - деді Дроль жиналыста. Ол, CAMV өте қиын шешім қабылдап, ұсыныстан бас тартқанын айтты; еркіндік мүмкіндігі құлқына салды, бірақ басымдық этникалық фиджилік үкіметтің билікке келуін қамтамасыз ету болды. FLP жетекшісі Махендра Чоудри Дрольдің мәлімдемесін "жалғандық" деп бағалады. "Дрольтің психиатрына көрінуі керек", - деді ол.

КАМВ мүшелерін қамауға алу

2004 жылы Консервативтік Альянстың бірқатар жоғары лауазымды мүшелері 2000 жылғы төңкерістегі рөлдері үшін тұтқындалып, мемлекетке опасыздық жасады деген айып тағылды. 2004 жылдың 6 тамызында вице-президент Сенилоли мен вице-спикер Вакалалабуре кінәлі деп танылып, тиісінше төрт және алты жылға бас бостандығынан айырылды. Жастар, жұмыс және спорт министрі Левеникла ақталды; судья Назат Шамим оның төңкеріс кезінде заңсыз ант қабылдауға мәжбүр болғанын қабылдады. Коалициялық серігінің қолдауын сақтап, Сенилолидің беделді басшысы болып табылатын Бау-Тайлеву аймағындағы сайлау базасын нығайтуға тырысқан премьер-министр Карасе, тағайындалған жазалардың қатыстығына қатты ренжіді. Бірақ үкімет заңды сот процесіне араласпайтынын мәлімдеді. Дегенмен, 2004 жылдың 29 қарашасында Бас прокурор Қорониаси Бале үкіметтің Сенилолиді денсаулығына байланысты отставкаға жіберу шартымен шартты түрде босату туралы шешім қабылдағанын хабарлады. Партия төрағасы Рату Лалабалаву мен сенатор Рату Жозефа Димуридің де ісінде осыған ұқсас жағдай орын алды. 2005 жылдың 3 сәуірінде Лалабалаву мен Димури 2000 жылғы төңкеріске көмектескені үшін, сол жылдың 4 шілдесінде Суканаивалу казармасындағы көтерілісшілерге барғаны үшін заңсыз жиын өткізді деп айыпталды және сегіз айға бас бостандығынан айырылды. Олар жаза мерзімінің бар болғаны 11 күнін өтегеннен кейін шартты түрде босатылды. Оппозициялық саясаткерлер Сенилоли, Лалабалаву және Димуридің босатылуы саяси себептермен жасалғанын айыптады, себебі үкіметтің парламенттік көпшілігін сақтау үшін Консервативтік Альянстың алты дауысы қажет болды. Әскерилер де олардың босатылуын сынады. Бұл 2005 жылдың сәуір айындағы пікір алмасулар сериясына әкелді, онда Консервативтік Альянс әскерилерді саясатқа араласуда айыптады, ал әскерилер өз кезегінде Альянс саясаткерлерінің арасында 2000 жылғы төңкерісте "апат тудырған" көптеген адамдар бар екенін мәлімдеді. 2005 жылдың 25 сәуірінде әскери өкілі капитан Неуми Левени: «РФМФ КАМВ-ға олар елдің әлі де қалпына келтіруге тырысып жатқан апатты тудырған адамдар екенін еске салғысы келеді» деді. 2000 жылғы төңкеріске қатысы бар адамдардың, олардың көпшілігі Консервативтік Альянстың мүшелері, істері жалғасуда.

Даулар, 2005-2006 жылдар

2005 жылдың қыркүйегінде партияның президенті мен бас хатшысы арасында билік күресі болды. 2005 жылдың 30 шілдесінде Какобау басқа төрт партиямен 2006 жылға жоспарланған жалпы сайлауға қатысу үшін, негізінен фиджи азаматтары қолдаған партиялардың сайлауалды коалициясын құру туралы келісімге қол қойды. Сиво бұл шешімге қарсы шығып, Какобаудың тиісті өкілеттіксіз әрекет еткенін айтты. Содан кейін екеуі де бірін-бірі қызметтен кетуге шақырды, ал 9 тамызда Какобау Сивоның орнын оның бұрынғы президенті Рату Джозефа Димури басатынын күткенін мәлімдеді. Сиво өзінің лауазымынан бас тартуға ниеті жоқ екенін және партия оны лауазымға лайықсыз деп тапса ғана қызметтен алынатынын айтты. 16 қыркүйекте ол Димуриге орын беруден бас тартатынын қайталады. Какобаудың Димуриді қайтадан қызметке орналастыру туралы хатына жауап ретінде Сиво Какобаудың мұндай өкілеттігі жоқ екенін айтты. Ол Какобауды әйгілі "Какобау" есімін пайдаланып, өкілеттігінен асып кеткен бір жақты шешімдер қабылдады деп айыптады. Какобау мен Сиво арасындағы ашық келіспеушілік, партияның биліктегі коалицияның мүшесі ретіндегі саясаты мен тиімділігі туралы кең ауқымды пікірталасқа байланысты болғандай көрінді. 17 қыркүйекте Сиво жеке тұлғаларды атамай-ақ, CAMV атқару комитетіндегі кейбір әріптестерін биліктегі коалицияның басты серіктесі "Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua" партиясына тым бағынушылық танытуда деп сынады. Сиво, партия үш жыл бұрын Келісім, Төзімділік және Бірлік заңын қабылдауға ұмтылуы керек еді деді. 2005 жылы үкімет ұсынған даулы заң бойынша, 2000 жылғы төңкерістің құрбандарына өтемақы төлеуге және көптеген CAMV қолдаушылары болған кінәлілерді кешіруге өкілетті комиссия құру ұсынылды.

Саясат

CAMV 2001 жылғы сайлауда аборигендердің құқықтарын күшейту және христиан дінін (көптеген фиджиліктердің, бірақ салыстырмалы түрде аз сандағы индофиджиліктердің діні) Фиджидің мемлекеттік діні деп жариялау платформасымен бақ сынасты. Партия 1997 жылғы Конституцияны ресми түрде қабылдайды, оны «қолдануға жарамды құжат» деп атайды, бірақ іс жүзінде оның көптеген сайланған өкілдері оны қатаң сынап келеді. Көптеген мүшелерінің 2000 жылғы төңкеріске қатысқандығы үшін тұтқындалуы мен сотталуымен нығайтылған күшті ұлттық бейнесіне қарамастан, CAMV нәсілдік емес саясатты ұстанатынын мәлімдейді. Партия президенті Рату Таноа Какобау 2005 жылғы 8 маусымда халықтың құрметтейтін кез келген адамның, оның нәсілі мен әлеуметтік статусына қарамастан, премьер-министр бола алатынын айтты. Ол бұл мәлімдемені Фиджидің Лейбористік партиясының вице-лидері Посеси Буне «Ел абориген емес премьер-министрге дайын болуы керек» деген пікіріне жауап ретінде жасады.

SDL-мен бірігу

Партия президенті Рату Таноа Какобау 2006 жылғы 9 ақпанда партияның алдағы сайлауда Фиджидің коммуналдық және ашық сайлау округтерінде қатысатынын жариялады. Бірақ, 2006 жылғы 16 ақпанда партияның сайлау алдында Soqosoqo Duavata ni Lewenivanua (SDL) партиясымен бірігу мақсатында тіркелуден шығатыны хабарланды. Фиджи теледидары 20 ақпанда Рату Таноа Какобаудың жазған хатында алты CAMV парламентариін SDL кандидаттары ретінде келісімсіз мақұлдауды сұрағаны айтылды. SDL Фиджи тілінде жазылған хатты алғандығын растады, ол премьер-министр Қарасеге және SDL президентіне жолданған, бірақ Какобау оның кейбір бөліктері түпнұсқа емес екенін мәлімдеді; оның есімі ресми хат алмасуда қолданатын стилінен өзгеше жазылған, деді ол. Премьер-министр SDL-ге барлық үміткерліктер ашық екенін және үміткерлердің автоматты түрде мақұлдалмайтынын, CAMV-тен немесе басқадан екеніне қарамастан, айтты. Барлығы қажетті іріктеу рәсімінен өтуі керек. Келесі күні Fiji Live алты парламентарийден өзге, CAMV-тің тағы бес өкілі SDL кандидаттары ретінде мақұлдау іздегенін хабарлады. Жаңа Зеландия радиосы 28 ақпанда партия президенті Рату Таноа Какобаудың партияның SDL-мен бірігуі үшін көп нәрсені құрбан етпегенін айтқан сөздерін келтірді. Ол партияның 2002 жылы төңкеріс жасағандардың барлығын босату мақсатынан бас тартқанын мәлімдеді. "Біз бәрін қайта қарастыруға мәжбүр болдық, бастапқыда бәріміз де бәрін қалағанбыз, бірақ содан кейін біз заң деп аталатын нәрсені құрметтеуіміз керек, оған сәйкес болуымыз керек екенін түсіндік. Осы процесте менің партия мүшелерімнің көпшілігі, өзімнен басқа, түрмеге түсті", - деді Какобау. Бірігу 2006 жылғы 3 шілдеде партияның ресми тіркеуден шығарылуымен толыққанды аяқталды. Бас хатшы Рату Ракуита Вакалалабуре 28 ақпанда партияның бірігуінің заңдылығына қатысты сұрақтар туындағаннан кейін заңгерлік кеңес іздеп жатқанын айтты; оның бас хатшы лауазымынан кейінгі ізбасары Ропате Сиво CAMV парламентарийлері саяси партиясы таратылса, заңды түрде қызметте қала алмайтынын айтты. Сондықтан ресми тіркеуден шығару ағымдағы парламенттік сессияның аяқталуын күтуі керек, бұл 3 наурызда қайталай айтқан ұстанымы. Сиво өз кезегінде Fiji Live телеарнасына оппозиция басшысы Махендра Чоудхримен кездесуді жоспарлап отырғанын айтты. Бірақ 20 ақпанда премьер-министр Қарасе алты CAMV парламентариінің қызметтен шеттетілуі туралы сөз болмайтынын айтты. Партия таратылуына қарамастан, олар CAMV-нің қамқорлығымен отыруын жалғастыра береді, деді ол. Фиджидің Sun газеті 10 наурызда CAMV парламентариі және заңгері Нико Наваикула сайлаудың бақылаушысынан партияны тіркеуден шығару үшін қандай процедураларды орындау керектігін сұрады деп хабарлады.

Бірігуге әсер ететін факторлар

Партияны тіркеуден шығару туралы шешім келесі күні партияның жылдық жалпы жиналысында ресми түрде қабылданды. Кейбір наразылықтарға қарамастан, дауыс беру арқылы ұсыныс қабылданды. Рату Наикама Лалабалаву жиналыста Фиджи протоколына сәйкес президент Рату Жозефа Илоилоға, сондай-ақ партияға ең көп қолдау көрсеткен Вануа Леву, Найтасири және Тайлеву аймақтарының басшыларына бұл шешім туралы хабарланғанын айтты. Партия басшылығы барлық жергілікті басқарылатын партияларды олардың үлгісін ұстандырып, сайлаушыларға біртұтас күш көрсету үшін және жергілікті ұлттық басшылықты сақтап қалу мақсатында SDL туы астында бірігуге шақырды. Лалабалаву партияның 2000 жылғы Фиджи төңкерісіне қатысқандығы үшін сотталған адамдардың әлі де түрмеде отыруына алаңдап отырғанын, олардың көпшілігі CAMV жақтастары екенін мәлімдеді, бірақ SDL басқаратын үкімет бұл мәселені Келісім, Төзімділік және Бірлік заңы арқылы шешуге тырысып жатыр. 19 ақпанда «Фиджи Лайв» жаңалықтар қызметі CAMV партиясын тарату шешіміне қаржылық жағдайлар да ықпал еткен болуы мүмкін екенін хабарлады. Хабарламада SDL 2000 жылғы төңкеріске қатысқандығы айғақталған көрнекті азаматтардың, олардың көпшілігі CAMV жақтастарының заңдық шығындарын төлеу үшін 15 000 F$ көмектескені, бұл мәселе CAMV жиналысында талқыланғаны айтылды. Партия жетекшісі Рату Наикама Лалабалаву бірігуге қарсылардың партия қазынасына үлес қоспауы партияны қаржылық тұрғыдан әлсіз қалдырғанын мәлімдеді. Партия казнашысы Жон Каувеси 2004 жылғы 26 мамырда CAMV банктік шотында 36 351,07 F$ болғанын, ал SDL-дің 7 шілдедегі көмегінен кейін 50 713,36 F$ жеткенін, бірақ 2006 жылғы ақпанға қарай қор азайғанда тек 3235,31 F$ қалғанын растады. Каувесидің сөзіне сүйенсек, қордың 31 000 F$ астам бөлігі заңдық қызметтерге жұмсалған, ал «Abhay Singh and Associates» заң фирмасына ғана 7 400 F$ төленген. Қалған қаражат саяхат, жерлеу шығындары, газеттерде жарнама, қосым сайлау науқаны және жиналыстарға жұмсалған. SDL бұл бірігуді CAMV-тен өзгеше көзқараспен қарастырған сияқты. 18 ақпанда «Радио Жаңа Зеландия» хабарлағандай, SDL үгіт-насихат директоры Жале Баба CAMV партиясы өз еркімен тарап, SDL-ге қосылғанын, екі партияның біріккенін айтпағанын мәлімдеді. "Шындығында екі партияның бірігуі туралы жаңылыс пікір бар. CAMV партиясы таратылып, оның мүшелері SDL партиясына қосылуды шешті", - деді Баба.

Бірігуге қатысты реакция

Фиджидің "Фиджи Сан" газеті бұрынғы премьер-министр Ситивени Рабуканың бірігуді "фиджиліктердің болашағы" деп мақтап айтқанын жариялады. Ұлттық Vanua Tako Lavo партиясының бас хатшысы Вилиам Саву бұл бірігуді айыптады. Фиджидің еңбек партиясының жетекшісі Махендра Чоудри бірігудің сәтсіз аяқталуы мүмкін екенін айтты. Ол, CAMV-ді қолдаушылардың барлығы SDL-ге адалдықтарын ауыстыратынына күмәнданады, сайлау кезінде кейбіреулері басқа партияларға өтуі мүмкін деп санайды. Біріккен халықтар партиясының жетекшісі Мик Беддос та бұл шешімді дұрыс емес деп бағалады. Фиджи Village 19-ы күні оның айтқан сөзін келтірді: бірігу Фиджидегі этникалық қауымдастықтарды одан әрі бөліп-жаруы мүмкін. CAMV бастапқыда бөлініп шыққан Soqosoqo ni Vakavulewa ni Taukei (SVT) 2006 жылғы 23 ақпанда CAMV-нің барлық мүшелері SDL-мен бірігуді қолдамағанын мәлімдеді. SVT бас хатшысы Эма Друавеси Фиджи Village жаңалықтар қызметіне, CAMV-дің бұрынғы мүшелеріне SVT-ге қосылуға есік ашық екенін айтты. Халықтық ұлттық партияның (ХҰП) бас хатшысы Мели Богилека да бірігуді сынап, ХҰП-тың Ұлы коалиция бастама тобындағы позициясын қайта қарастырып жатқанын мәлімдеді. 22 ақпанда фиджи тілінде жазылған мәлімдемесінде әскерилер бірігуді ұлтаралық ұлтшылдықтың күшею белгісі деп сынады және оны елдің ұзақ мерзімді тұрақтылығына қауіп деп сипаттады. Fiji Live (23 ақпан) мәлімдемесінде, SDL-дің CAMV мүшелерін қатарына қабылдауы, 2000 жылы оны премьер-министр етіп тағайындағанда және одан кейін қолдағанда әскерилердің Карасеге деген сенімін сатқандық болып табылады делінген. Фиджи Таймс газетінің 23 ақпандағы санында Рабукаваканың, кейбір саяси тұлғалар жеке саяси мақсаттарына жету үшін еш нәрседен де қайтармайтынын айтқан сөзі келтірілген. "Олар халықты кедейлікте ұстап тұруды қалайды, сонда ғана олардың жерлерін тартып алмақшы екенін айтатын шетелдіктердің жалған сөздеріне сенуге болатынын ойлайды", - деді Рабукавака. Рабукавака ұлтшылдықтың мемлекеттік негізде жақсы екенін, бірақ этникалық негізде болса, тек жеккөрушілікке және тұрақсыздыққа әкелуі мүмкін екенін айтты.

Жаңа КАМВ?

CAMV мүшелері SDL-мен бірігуге қарсылық білдірді, оның ішінде бұрынғы Бас хатшы Ропате Сиво болды. Ол Fiji Village газетіне партияны тарату туралы дауыс берудің заңды түрде өткізілгеніне қатысты заң кеңесін алуда екенін айтты. Ол түрмеде отырған Метюисела Муа, Эрони Левакай және Вилиам Сусувайға (олар төңкеріске қатысты қылмыстар үшін жазасын өтеп жатыр) барып, олармен заңдық шаралар қабылдауды талқылады. Оның айтуынша, Джордж Спейт пен бұрынғы жетекші Рату Ракуита Вакалалабуре де бірігуге қатысты түрде қарсы болды. 27 ақпанда Сиво партияның конституциясын бұзатынын айтып, бірігуге қарсылығын қайталады. Тек басқару кеңесі таратуға рұқсат бере алады, ал Тайлеву кездесуде ұсынылған жалғыз провинция болды, деп жазды Fiji Sun газеті оның сөздерін келтіріп. Бұл SDL мен Рату Наикама Лалабалаву арасындағы жеке келісім болды, деді ол, сондай-ақ бірігуге келіспегендердің көпшілігі Лалабалавуға жоғары дәрежелі басшы ретінде көрсетілген дәстүрлі құрметтің арқасында ғана үнсіз қалғанын қосты. Ол премьер-министр Карасеге қарсы күшті шабуыл жасап, оның отставкаға кетуін талап етті және ескі CAMV атауымен жаңа партия құруды ұсынды. Сиво Бас хатшы Рату Жозефа Димуридің партияның елдің солтүстігінде басталып, негізінен Лалабалву, Исраили Левеникла және өзі құрғандығы туралы мәлімдемесін жоққа шығарды. Керісінше, Сиво негізін Вакалалабуре, оның інісі Рату Тевита және өзі салғанын мәлімдеді; Сиво партия кеңсесі үшін Сувадағы өзінің мейрамханасының бір бөлігін ұсынды. "Олар бұл процеске қана қосылды, ол толыққан соң. Сондықтан олар біз бастаған жұмысты аяқтауға, яғни Фиджи халқының арманын орындауға және түрмедегі бауырларымызды босатуға көрегендікке ие емес", - деді ол. Fiji Sun (1 наурыз) газеті оның сөзін келтірді. Ол Димуриді партияны тарату туралы өткен жиналыста хат оқымағаны үшін айыптады; Димури мұндай хат түспегенін мәлімдеді. Сиво 2000 жылғы 19 мамырда Спейттің басшылығымен құрылған Таукей кабинетінің идеалдарына адал екенін растап, олар ешқашан өлмейтінін айтты. Сивоның мәлімдемесіне қарсы Fiji Times (2 наурыз) газеті Димуридің партияны тарату жөніндегі жиналысқа төрт жүзден астам мүше қатысқанын және SDL-ге қосылу туралы шешімге бірауыздан қолдау көрсетілгенін айтқандығын келтірді. Ол партияның шығу тегі туралы Сивоның мәлімдемесін жоққа шығарып, партияны Лабасада жеке өзі тіркегенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ Джордж Спейттің шешімге қарсы болғанын жоққа шығарды, егер ол партияның таратылуына қарсы болса, ол өзінің інісі және CAMV кабинетінің министрі Самсони Тикинасауға хабарлаған болар еді, ол түрмеде оны үнемі көріп тұратын. Fiji Live 2006 жылғы 13 маусымда Fiji Sun газетінің хабарламасына сілтеме жасап, Сиво 2000 жылғы төңкеріске қатысқан Джордж Спейт және басқа да партия мүшелерін босату үшін науқан жүргізу мақсатында партияны қайта жандандыру жоспарларын жариялағанын мәлімдеді.

Жаңғыру

2008 жылдың 9 қыркүйегінде Консервативті альянстың бұрынғы мүшелері партияны Сайлау комиссиясында қайта тіркеу үшін өтініш білдірді, осылайша келесі сайлауға қатысу мүмкіндігіне ие болады. Партияның жаңа түріне Ропате Сиво жетекшілік етеді.