Кіріспе

Ронда – Испаниядағы муниципалитет, Андалусия автономды облысының Малага провинциясына қарасты. Оның халқы шамамен 35 000 адамды құрайды. Ронда биік жартас үстінде орналасқандығымен және Гуадалевин өзені ағатын, қаланы екіге бөлетін терең шатқалмен әйгілі. Бұл қала Сиерра-де-лас-Ньевес ұлттық паркіне кіретін қалалардың бірі.

Тарих

Қаланың төңірегінде неолит дәуіріне жататын ежелгі қоныстардың қалдықтары сақталған, оның ішінде Cueva de la Pileta тас суреттері бар. Плиний есімді тарихшы айтқан Арунда және Ацинипо жерлері дәстүрлі түрде қазіргі Рондамен байланыстырылады. V ғасырда Ронданы Рехила бастаған суэвтер басып алды, бірақ келесі ғасырда Шығыс Рим империясы оны қайта басып алды, сол кезде Ацинипо тастанып қалды. Кейіннен вестготтар патшасы Лювигильд қаланы жаулап алды. Ронда 713 жылға дейін вестготтар мемлекетінің құрамында болды, содан кейін Омейя әскерлері оны басып алып, Hisn al Rundah ("Рунда бекінісі") деп атады және Такурунна провинциясының астанасы етіп белгіледі. Бұл Аббас ибн Фирнас (810-887 жж.) – ғалым, өнертапқыш, инженер, ұшқыш, химик, дәрігер, мұсылман ақыны және андалусиялық музыканттың туған жері болды. Кордова халифатының ыдырауынан кейін Ронда бербер Бану Ифран тайпасының басқаруындағы шағын мемлекеттің астанасы болды. Осы кезеңде Ронда исламдық сәулет мұрасының көп бөлігін жинады. 1065 жылы Ронданы Аббад II әл-Мутадид басқарған Севилья тайфасы басып алды. Рондада әнші Әбу әл-Бақа ар Рунди (1204-1285) және суфи ғалымы Ибн Аббад әл-Рунди (1333-1390) дүниеге келді. Рондадағы ислам үстемдігі 1485 жылы Кадис герцогы Родриго Понсе де Леон қаланы қысқаша қоршаудан кейін басып алғанда аяқталды. Содан кейін қаланың ескі ғимараттарының көпшілігі жаңартылды немесе христиандыққа бейімделді, ал көптеген жаңа ғимараттар Меркадилло және Сан-Франциско сияқты жаңа аудандарда салынды. 1572 жылы қалада Plaza de Toros de Ronda аренасы салынды. Испания инквизициясы Испанияда тұратын мұсылмандарға зор әсер етті. 1492 жылдан кейін, Иберия түбегіндегі мұсылмандық бекінісі Гранада басып алынғаннан кейін, испандықтар барлық мұсылмандардың мүлкін тастап түбектен кетуі немесе дінін өзгерткені жөн деп жарлық шығарды. Көптеген адамдар мүлкін сақтап қалу үшін дінін өзгерткенін көрсетті, бірақ жасырын түрде исламын ұстанды. Дінін өзгерткен мұсылмандар морисктер деп аталды. Олар бас киімдеріне көк түсті ай белгісін тағуға міндетті болды. Рұқсатсыз саяхаттау өлім жазасына әкелді. Бұл жүйелі қысым мұсылмандарды Оңтүстік Андалусияның таулы аймақтарына қашуға мәжбүр етті, Ронда осындай қашқындық орынның бірі болды. 1566 жылдың 25 мамырында Филипп II араб тілін (жазбаша немесе ауызша) қолдануды заңсыз деп жариялады, мұсылмандардың жұма намазын өткізбеуі үшін үй есіктерін жұма күні ашық ұстауды талап етті және морисктер саудасына ауыр салықтар салды. Бұл бірнеше көтеріліске әкелді, олардың бірі Аль-Фихрей басшылығымен Рондада болды. Аль-Фихрейдің әскері оларды басып алуға жіберілген испан әскерін жеңді. Испандықтардың қырғыны Филипп II-ге Рондадағы барлық мористерді қуғынға салуға бұйрық берді. 19 ғасырдың басында Наполеонның басып алуы және одан кейінгі Пиреней соғысы Рондада көптеген қиындықтарға әкелді, нәтижесінде қала тұрғындары үш жылдың ішінде 15 600-ден 5 000-ға дейін азайды. Ронда аймағы алдымен партизандық соғыс жүргізушілердің, содан кейін көптеген қарақшылардың базасына айналды, олардың іс-әрекеттері Вашингтон Ирвинг, Проспер Мериме және Гюстав Доре сияқты суретшілерге шабыттандырды. 19 ғасырда Ронда экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негізделген. 1918 жылы қалада Андалусияның туы, елтаңбасы және әнұраны жасалды. Ронданың Ромеро отбасы – 1698 жылы туған Франсискодан бастап, оның ұлы Хуаннан бастап, оның әйгілі немересі Педроға дейін, ол 1839 жылы қайтыс болды – қазіргі испандық бұқа күресінің дамуында маңызды рөл атқарды. Олар бикештің қолданылуы және бұқаны өлтіруге арналған арнайы қылыш сияқты жаңалықтарды енгізді, Педро бұқа күресін "өзіндік өнерге айналдырды, бұқаны союға дейінгі әжуалық көрініс емес". Ронда Испания азамат соғысынан ауыр зардап шекті, бұл эмиграцияға және халық санының азаюына әкелді. Хемингуэйдің "Кім үшін қоңырау соғылады" романының 10-тарауындағы көрініс, 1936 жылы (құрылған) ауылда фашистік көзқарастарды ұстанатын адамдардың тік жардан лақтырылуы туралы, Рондадағы нақты оқиғаларға негізделген деп саналады.

География

Ронда теңіз деңгейінен жоғары орналасқан таулы аймақта орналасқан. Ішкі рельефі жайпақ, жайылымдық жерлерге, көкөніс және астық дақылдары егілетін аймақтарға бөлінген. Гуадалевин өзені қаланың ішінде ағып өтеді, оны екіге бөліп, 100 метрден астам тереңдіктегі тік жарлы Эль-Тахо шатқалын қалыптастырады, осы шатқалдың үстінде қала орналасқан. Испандық шыршы Ронданы қоршаған тауларда өсімдік.

Негізгі көрікті жерлер

Тахо каньонын үш көпір кесіп өтеді: Puente Romano "Рим көпірі" (сонымен қатар Puente Arabe "Араб көпірі" деп аталады, өйткені негізі римдік және ол араб кезеңінде қайта салынған); Puente Viejo "Ескі көпір" (сонымен қатар Puente San Miguel "Сан-Мигель көпірі" деп аталады); және Puente Nuevo "Жаңа көпір". "Жаңа" деген сөз шартты түрде қолданылады, өйткені осы көпірдің құрылысы 1751 жылы басталып, 1793 жылға дейін аяқталды. Пуэнте-Нуэво – ең биік көпір, ол каньонның түбінен биіктеп көтеріледі. Бұрынғы қалалық әкімдік, Пуэнте-Нуэвоның жанында орналасқан, Парадор болып табылады және Тахо каньонына көрініс ашады. Corrida Goyesca – Рондада жылына бір рет өткізілетін бұқа күресі, ол Испаниядағы ең көне бұқа күресі аренасы – Плаза де Торос де Рондада өтеді. Ол 1784 жылы неоклассикалық стильде архитектор Хосе Мартин де Альдеуэламен жобаланды, ол Пуэнте-Нуэвоның да авторы. Іші жартылай сақталған Baños Arabe ("Араб моншалары") қаланың төменгі жағында, Puente Arabe (сонымен қатар Puente Romano деп те аталады) жанында орналасқан және 13-14 ғасырларға жатады. Оларды аралап көруге болады, бірақ қазіргі таңда монша ретінде қолданылмайды. Араб моншалары Ронда қаласына келген келушілерді тазартатын қызметті атқарған. Бұл – арабтардың ең жақсы сақталған моншалары. Плаза дель Сокорро – Ронданың қазіргі заманғы саяси орталығы. Осы жерде Блас Инфанте 1918 жылы алғаш рет Андалусияның туын және гербін көрсетті. Сокорро приход шіркеуі (Parroquia de Nuestra Señora del Socorro) 1956 жылы ғана салынды. Казино және Циркуло де Артистас (Суретшілер үйі) деп аталатын ғимарат Ронданың Плаза-дель-Сокорро алаңының солтүстік жағында орналасқан. Сарай (palacio) Ренессанс өнері мен артефактілерінің кішкентай мұражайы ретінде мерзімімен ашылады. Бұл сарай 16 ғасырдағы ғимараттың 18 ғасырлық жаңартылған нұсқасы, оны католик монархтары Дон Васко Мартин де Сальватерра отбасына қайта басып алудан түскен олжаны бөліскен кезде сыйлаған. 1994 жылы Мадонна "Take a Bow" музыкалық бейнесін түсіру үшін сарайдың ішінде түсуге рұқсат алды. Атауына қарамастан, Casa del Rey Moro ешқашан морей патшасының үйі болған емес. Ол 18 ғасырда, мавр Испаниясы ұмытылған кезде салынған. Оның морейлік стильдегі бақтары одан да жақында, 1912 жылы француз ландшафт дизайнері Жан Клод Форестье жасаған. Алайда, үйде Ронданың мавр дәуірінен қалған бір нағыз және маңызды мұра бар: "Су шахтасы" деп аталатын, жартасқа қазылған және өзенге түсетін сатырлар жиынтығы. Serranía de Ronda аймағы пуэбло бланколарға толы, оларға көлікпен жетуге болады. Ронда қаласының орналасуы Serranía de Ronda тауларына көрініс ашады.

Мәдениеттің әсері

Американдық суретшілер Эрнест Хемингуэй мен Орсон Уэллс Ронданың ескі қалалық ауданы Ла Сиудадта көптеген жазды өткізді. Екеуі де Ронданың сұлулығы мен әйгілі бұқа күресі дәстүрлері туралы жазған. Олардың бірлескен жазбалары Ронданың уақыт өте келе танымалдылығына үлкен үлес қосты. 20 ғасырдың басындағы жылдары әйгілі неміс ақыны Райнер Мария Рилке Рондада ұзақ уақыт болды, оның ішінде 1912 жылдың желтоқсаны мен 1913 жылдың ақпаны аралығында үш ай бойы 1906 жылы салынған «Реина Виктория» қонақүйінде тұрды. Қонақүйдің мәліметтеріне сәйкес, Рилке (дегенмен, бәлкім испан тілінде емес) былай деп жазған: «He buscado por todas partes la ciudad soñada, y al fin la he encontrado en Ronda» және «No hay nada más inesperado en España que esta ciudad salvaje y montañera» ("Мен барлық жерде арманымдағы қаланы іздедім, және соңында оны Рондада таптым" және "Испанияда осы жабайы және таулы қаладан артық таң қалдыратын ештеңе жоқ"). Хемингуэйдің «Кім үшін қоңырау соғылады» романы испан азаматтық соғысының басында ұлтшылдарға жақын адамдардың өлімін суреттейді. Республикашылдар ұлтшылдарды Андалусиядағы бір ауылдың тік жарларынан лақтырып өлтіреді, ал Хемингуэй бұл оқиғаны Рондадағы Эль-Тахо жартасында болған оқиғаларға негіздеген деген болжам бар. Орсон Уэллс Испанияға және Рондаға жиі сапарлар жасағаннан (мысалы, Дон Кихот туралы аяқталмаған фильмінен) шабыттанғанын айтты. 1985 жылы қайтыс болғаннан кейін оның күлі досы, зейнеткер бұқа күресішісі Антонио Ордоньестің ауылдық жеріндегі құдыққа жерленді. Ағылшын жазушысы Джордж Элиоттың «Даниел Деронда» («Ронданың Даниелі») кітабында ағылшын болып өскен испандық еврейдің тарихы баяндалады. Кейбір болжамдар бойынша, Элиоттың ата-тегі 1492 жылы еврейлер Испаниядан қуылғанға дейін Рондада тұрған. Әсемдік әлемінде итальяндық дизайнер Джорджо Армани 2009 жылдың 6 қыркүйегінде Рондада өткен Corrida Goyesca бұқа күресінде әйгілі бұқа күресішісі Каетано Ривера Ордоньес үшін «Goyesco» деп аталатын бұқа күресі костюмын арнайы жасады. Каетаноның костюмі Гойеск стилінде жасалған, ол жакет, шалбар және техно атластан тігілген плащтан тұрады. Үш бөлігі де тізбектермен, ұсақ жылтыр тастармен және жіптермен кестеленген, бәрі де костюмнің түсіне сәйкес келеді. Ронда 2017 жылы түсірілген «Фердинанд» анимациялық фильмінде гүлдер базарының орны ретінде пайдаланылды.

Көлік

Рондаға автомобиль жолдары (Autovía A 374) және темір жол арқылы Алгесирас пен Кордовадан жетуге болады. Мадридтен Рондаға тікелей пойыз күніне екі рет қатынайды. Ронда мен Алгесирас арасындағы бір жолды темір жол 1890 және 1892 жылдар аралығында Алгесирас-Гибралтар темір жол компаниясымен салынған. Ол британдық әскери шенеуніктерге Гибралтардың жазғы ыстығынан қашуға мүмкіндік берді. Темір жолды инженер Джеймс Моррисон Александр Хендерсонмен, 1-барон Фарингдонмен (қаржыгер) серіктестікте салдырған. Ронда станциясы 1892 жылы ашылды.