Кіріспе

"Доктор Кто" кейіпкерінің жауы.

Оңтүстік Африкадағы мал қоралы. Краал (кейде краал немесе краул деп те жазылады) – африкаанс және голланд тілдерінде, сондай-ақ Оңтүстік Африка ағылшын тілінде ірі қара мал немесе басқа мал үшін, Оңтүстік Африкадағы елді мекендерде немесе ауылдарда орналасқан, тікенді бұталармен, қоршау қабырғасымен, саз қабырғамен немесе басқа қоршаумен қоршалған, көбінесе дөңгелек пішінді қоршау. Ол Шығыс немесе Орталық Африкадағы бомаға ұқсас. Голландияның тағы бір колониясы Кюрасаода бұл қоршау "кораал" деп аталған, бұл сөз "коралл" деген мағынаны білдіреді және папиаменту тілінде "кура" деп аударылады (қазір де кез келген қоршалған аумақ, мысалы бақша үшін қолданылады).

Этимология

Африкаанс тілінде краал – португал тіліндегі curral сөзінен туындаған термин, ол испан тіліндегі corral сөзімен туыс және ағылшын тіліне жеке енген. Шығыс және Орталық Африкада мал айдауға арналған қоршауды білдіретін сөз – бома, бірақ оның мағынасы кеңейді. Оңтүстік Африканың кейбір аймақтарында "Краал" термині скауттар ұйымындағы топ жетекшілерінің құрамына қатысты қолданылады.

Үй шаруашылығы

Бұл термин негізінен Оңтүстік Африканың нгуни тілді халықтарына тән шашыраңқы шаруашылықтар типін білдіреді. Колонизация кезеңінен бастап еуропалық Оңтүстік Африкалықтар мен тарихшылар тұтас елді мекенді "краал" деп атағанмен, этнографтар оның нақты мағынасы – шаруашылықтың ішіндегі мал қорасы екенін ұзақтан бері мойындады. Қазіргі этнографтар шаруашылық ішіндегі бірнеше адам тұратын жерлерді үй деп атайды (жекеше indlu; көпше xhosa және zulu izindlu, sotho dintlu, swati tindlu). Малға арналған қоршаулар және қорғану мақсатымен арнайы салынған жабық алаңдар да краал деп аталады.

Зулу кралдары

Зулу халқы үшін краал немесе зулу тілінде айсибая – отбасылық ошақ, қасиетті құлшылық орыны және қорғаныс бекінісі болып табылады. Ол ара ұясы пішіндес үйлерден, зулу тілінде iQukwane деп аталатын, дөңгелек құрылымда орналасқан. Бұл үйлерді дәстүрлі түрде әйелдер салады және олар мал қорасын қоршап тұрады. Олар әрқашан Зулуландтың көптеген төбелерінің бірінде, төмен қарай беткейге қарай салынған. "Краал" термині ауылдың өзіне де, сондай-ақ орталық мал қорасына да қолданылады.

Орналасу

Керальдер төбеде салынады, төбе төмен қарай еңкейген, ал кіреберісі санитарлық, қорғаныс және рәсімдік мақсаттар үшін төбенің етегіне қаратылады. Бүкіл керальді қоршап тұратын сыртқы ағаш қоршау және мал қорабы үшін ішкі қоршау болады. Кіреберістің қарама-қарсысындағы үй әміршінің анасының немесе әміршінің өзінің үйі болатын. Әміршінің үйіне ең жақын үйлер оның әйелдеріне арналған, ал ең жақын үйі – бас әйеліне. Кіреберіске жақындағанда, ауылдың ұлдарының үйлері сол жаққа, ал қыздарының үйлері оң жаққа орналастырылады. Әрбір үйде мұсамо, арнайы рәсімдер орындалатын орын болады, ал ең маңызды мұсамо әміршінің үйінде орналасқан. Кіреберіске ең жақын үйлер қонақтар мен келушілерге арналған. Сонымен қатар, кераль ішінде бірнеше қарау мұнаралары болады.

Әдет-ғұрыптар

Басшының үйі ішіндегі мұсамо ата-баба рухтарымен байланыс құрудың маңызды орны еді. Сол сияқты, мал қорасының батыс жағында ата-бабаларға бағытталған рәсімдерді орындауға арналған орын болды. Бұл рәсімдерді әдетте басшы жүргізетін, дәстүрлі зулу қоғамындағы маңызды рәсімдік лауазым.