Кечкемет – Венгрияның Оңтүстік Үлкен Жазығындағы қала. Будапешт пен Сегед қалаларының арасында орналасқан, географиясы, тарихы және этимологиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Ұлы жазықтағы округтік құқықтары бар қала, Венгрия. Кецскемет ел астанасы Будапешт пен елдің үшінші ірі қаласы Сегедтің арасында, екеуінен де шамамен бірдей қашықтықта және елдің екі ірі өзені – Дунай мен Тисадан да бірдей арада орналасқан. Бұл Венгрияның Оңтүстік Ұлы жазығы (венгрше: Dél Alföld) аймағының (Бакс-Кискун, Бейкес және Цсонград округтарын қамтиды) екі орталығының солтүстігі; оңтүстік орталығы – Цсонград округінің орталығы Сегед қаласы.
City with county rights in Southern Great Plain, Hungary
Kecskemét lies halfway between the capital Budapest and the country's third largest city, Szeged, from both of them and almost equal distance from the two big rivers of the country, the Danube and the Tisza. It is the northern of two centres of the Hungarian Southern Great Plain (Hungarian: Dél Alföld) region (comprising the three counties Bács Kiskun, Békés and Csongrád); the southern centre is Szeged, the seat of Csongrád county.
Этимология
Қаланың атауы венгр тіліндегі "kecske" сөзі "ешкі" және "met" сөзі "өтпел" мағынасын білдіреді.
The name of the city stems from the Hungarian word kecske meaning "goat" and mét meaning "pass".
География
Кецскемет үлкен құмды аймақ пен құмды сары топырақтың қиылысында орналасқан; оның биіктігі теңіз деңгейінен жоғары. Қаланың батысындағы аумақ желмен көшірілген құммен жабылған, дерлік параллель солтүстік-оңтүстік құм төбелерімен және олардың арасындағы жазықпен сипатталады. 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында жайылымдар тозып кеткен. Ірі қара малдың шектен тыс жаюы табиғи өсімдік жамылғысын жойды, ал құмның жылжуы қалаға қауіп төндірді. Топырақты тұрақтандыру үшін шоғырландырылған орманды қайта жаңарту және жеміс ағаштары мен жүзімдіктерді отырғызу жүргізілді. Кецскемет Венгрияның танымал аймақтарының бірі – Кискунсагтың орталығында жатыр. Кискунсаг ұлттық паркі 1975 жылы өсімдіктер мен жануарлардың көптеген жергілікті түрлерін сақтау мақсатымен құрылды. Бұл – байланысқан бөліктері жоқ бөлімдерден тұратын "мозаикалық" типтегі ұлттық парк.
Kecskemét was established at the meeting point of a large sandy region and a sandy yellow soil; its elevation is above sea level. The territory west of the city is covered by wind blown sand, characterised by the almost parallel northern southern sand dunes and the plain between them. At the end of the 18th and the beginning of the 19th centuries, the pastures had become depleted. Overgrazing by cattle had destroyed the natural vegetation cover, and the movement of sand seriously endangered the town. Concentrated reforestation and planting of fruit and vines was carried out to stabilise the soil again. Kecskemét is in the centre of Kiskunság, one of Hungary's famous regions. The Kiskunság National Park was established in 1975 to preserve the many different regional species of plants and animals. It is a "mosaic" type national park, consisting of units that are not connected.
Климат
Кескемет аймағының ауа райы континенттік, жылы, құрғақ, кейде экстремалды. Күн сәулесінің көп болуы аймақта бидай, шабдалы, қызыл бұрыш және помидор сияқты ауыл шаруашылығы өнімдерін өсіруге мүмкіндік береді. Кескеметтегі ең жылы ай – шілде, орташа температурасы – ; ең суық ай – қаңтар. Ұлы Венгрия жазығында ерте көктем мен кеш күзде аяз жиі болады. Аяз болу мүмкіндігі көбінесе сәуірдің ортасында ғана тоқталады. Қазанның үшінші аптасынан кейін температура жиі нөлден төмен түседі.
The characteristic weather in the Kecskemét region of Kiskunság is continental warm, dry, sometimes extreme. The amount of sunlight makes it possible for the region to produce agricultural products such as wheat, apricots, red peppers, and tomatoes. The warmest month in Kecskemét is July, with an average temperature of ; the coldest is January, with
Early spring and late autumn frosts are frequent on the Great Hungarian Plain. The possibility of frost usually ends only in the middle of April. After the third week of October, the temperature is frequently below .
Тарих
Бұл аймақтағы адамның алғашқы археологиялық іздері шамамен бес мың жыл бұрын табылған. I ғасырда сарматтар бұл аймаққа шапқындады; содан бері аймақта түрлі мәдениеттер үздіксіз қоныстанды. Бірінші қала тарихшысы Янош Хорник сармат жазыгиандарының Партискум деп аталатын елді мекені осы жерде болған деп есептеді. Қазіргі тарихшылардың пікірінше, тұрақты қоныс венгрлердің жаулап алуынан кейін ғана пайда болған. 13 ғасырдың басында аймақта жеті ауыл болды, олардың әрқайсысында 200–300 адам тұрды, бұл ауыл шіркеуінің жанында қалыптасқан, әдеттегі ауылдық үлгі еді. Олардың барлығы моңғол шапқыншылығы кезінде қиратылды. Кейбір ауылдар кумандардың отарлау кезінде қайта жаңғырды. Кецскемет маңызды сауда жолында орналасқандықтан кеден үйі мен базар ретінде өсті; 1368 жылы ол Венгрия королі Людовик I-нің жарғыларының бірінде оппидум (қала) деп белгіленді. Қаланың қарқынды экономикалық өмірі мен салыстырмалы түрде тығыз халқы саудагерлерді, шеберлерді және тұрғындарды, соның ішінде қаланың маңызды бөлігіне айналған еврейлерді тартты. Түрік шапқыншылығы кезінде көрші ауылдардан келген адамдар Кецскеметке паналады, ол қорғаныс қабырғаларымен қоршалған. Олар сондай-ақ спахи жер иелерінің зорлық-зомбылығынан қашып келді. Өзінің орналасқан жерінің қорғаныс артықшылықтарынан өзге, Кецскемет қаласы Будадағы пашаға тікелей салық төлеуге келісім берді, осылайша оның қорғауына ие болып, ерекше жағдайға қол жеткізді. Кецскеметке паналағандардың жерлерін біртіндеп өзіне қосты. Тұрғындар өсірген малдары үшін үлкен ортақ жайылым жасады. 18 ғасырдың басында қала тұрғындары шамамен 30 000 ірі қара мал өсірді, олар бір жазықты жайылымда бағылды. 18 ғасырдың соңында мал өсірудің экономикалық маңызы төмендеді, себебі жайылымдар тым көп малдан тозып, құрғақ қалды. Аймақта келесі ірі ауыл шаруашылығы тауарын өндіруге шамамен 100 жыл уақыт кетті. 19 ғасырда Кецскемет маңызды шарап өсіру аймағының бір бөлігі болды, бірақ қаланың маңызы жүзімдіктердің көп бөлігін жойған жүзім шөптерінің зиянынан кейін артты. Жазық жерлердегі құмды топырақтарда зиян аз болды. 1870 жылдары жер иелері қала төңірегіне үлкен жүзімдіктер отырғызды. Бұл жүзімдіктер Кецскеметтің 20 ғасырғы жүзімдіктері мен шарап өнеркәсібінің негізін құрады. Жұмысшыларды орналастыру үшін жүзімдіктерде шағын елді мекендер пайда болды, бұл қала төңірегіндегі ауылдық аймақтарға тән еді. Шарап өнеркәсібінің өсуі тамақ өнеркәсібі мен сауданың дамуына ықпал етті. Қала әлі күнге дейін баракпалинка, яғни абрикос брендисімен танымал. Шаруалар капитал жинақтағаннан кейін буржуазиялық әдет-ғұрыптар мен тауарларды қабылдап, қаладағы сауданы жандандырды. Мұндай аймақтық байлық Кецскеметтің басты алаңының төңірегінде жаңа ғимараттар салуға әкелді. Бұл модерн кешені сәулеттік тұрғыдан маңызды: Ратуша, Жаңа колледж, Әсем сарай, Лютер сарайы, Сауда үйі (қазіргі Жастар үйі) және қазір Венгрияның Фотография мұражайы ретінде пайдаланылатын мырзалар казиносы. Қаланың өсуі 1929–1933 жылдардағы әлемдік экономикалық дағдарыс пен Ұлы депрессиядан, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан зардап шекті. Соғыс кезінде, әсіресе 1944 жылдың мамыр-маусым айларында, венгр билігі қаладағы еврейлердің көп бөлігін Аушвиц-Биркенауға депортациялап, көптеген адамдарды өлтірді. Еврей мажарлары Кецскеметтің гүлденген мәдениеті мен саудасының маңызды бөлігі болды. 1945 жылдан кейін жаңа коммунистік үкімет, Кеңес Одағының күшті ықпалымен, басқа әлеуметтік-саяси жүйені орнатты. Кецскеметтің дамуы баяулады. Жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыруға байланысты Кецскемет үлкен аумағын жоғалтты; аймақта бірнеше жаңа тәуелсіз ауылдар құрылды. Олар экономикалық жағынан қаламен байланысты болды. 1950 жылы Кецскемет алғаш рет маңызды саяси-әкімшілік рөлге ие болды, өйткені ол елдің ең үлкен округі Бач Кискунның орталығына айналды. Коммунистік режимдегі бақылаудағы экономика жүйесінде мұндай мәртебе саяси және қаржылық артықшылықтарды қамтамасыз етті, бұл қаланың өсуіне үлкен көмек көрсетті. Архитектор Йозеф Кереньи (1900–1975) бірнеше тарихи ғимараттарды басқа мақсаттарға бейімдеп, жаңартты, бұл қаланың әртүрлі тарихи сипатын сақтауға көмектесті. Мысалы, 1970 жылдардың басында ол 18 ғасырдың басындағы францискандық монастырды Золтан Кодалий консерваториясы ретінде пайдалануға қайта жөндеді; ол 1975 жылы сабақтарға ашылды. Венгрия фотографтар қауымдастығы 1990 жылы Венгрия фотосурет қорына айналды. Бұл Кецскеметтегі 18 ғасырлық ғимаратты қалпына келтіруге қаражат жинауға көмектесті, ол соңғы рет православие шіркеуі ретінде пайдаланылған. Ол Венгрия фотосурет мұражайына (Magyar Fotográfiai Múzeum) айналдырылды, ол 1991 жылы ашылды. Мұражай венгр және басқа елдердің фотографтарының халықаралық және ұлттық деңгейде танымал туындыларын сақтайды. Ол шетелде сәтті жұмыс істеген венгр фотографтарының туындыларын жинақтайды. 2008 жылдың 18 маусымында неміс автокөлік өндірушісі Daimler Кецскеметте Mercedes Benz зауытын салуды жоспарлап, 800 миллион еуро (1,24 миллиард АҚШ доллары) инвестициялауға уағдаланды. Аймақтағы ең үлкен, мүмкін, ең ірі зауыт 2500 адамға жұмыс орны ұсынады.
The first archaeological trace of a human in the area is about five thousand years old. The Sarmatians invaded the area in the first century B. C.; since then the area has been continuously inhabited by a variety of cultures. János Hornyik, the first town historian, believed that the settlement known as Partiskum of the Sarmatian Jazygian was here. Contemporary consensus among historians is that it is more likely permanent settlement occurred only after the Hungarian conquest. At the beginning of the 13th century, there were seven villages in the area, each with a population of 200–300 formed near the village church, a typical rural pattern. They were all destroyed by the Mongol Invasion. Some of the villages revived at the time of the Cumanians' colonization. As Kecskemét was situated at an important trading route, it grew as a customhouse and a market place; in 1368 it was identified in one of King Louis I of Hungary's charters as an oppidium (town). The town's active economic life and relatively dense population attracted more traders, craftsmen and residents, including Jews who became an important part of the town. During the Turkish invasion, settlers from neighboring villages sought shelter in Kecskemét, which was protected by defensive palisades. They also were escaping the oppression of the spahi landlords. In addition to the protection of its setting, the town of Kecskemét had arranged to pay tax directly to the pasha in Buda, thus gaining his protection and enjoying a special situation. Kecskemét gradually absorbed the lands of those who had taken refuge in the town. Residents created a large common field for the animals they were breeding. By the beginning of the 18th century, residents held nearly 30,000 cattle, which grazed on an almost field. At the end of the 18th century, animal breeding started to decline in economic importance, as the fields had become overgrazed and denuded. It took nearly 100 years before the region developed its next major agricultural commodity. In the 19th century, Kecskemét was already part of an important wine district, but the city increased in importance after the vine pest destroyed most vineyards in the hilly regions. Damage was less significant in the plains' areas of loose, sandy soil. In the 1870s, landowners planted large plantations of grapevines around the town. These were the basis of the 20th century vineyards and wine industry of the 20th century in Kecskemét. Cottage type settlements grew up at the vineyards to house workers, a pattern still characteristic of the rural areas around the town. The growth of the wine industry stimulated those of the food industry and trade. The city is still known for its barackpálinka, an apricot brandy. With their accumulation of capital, peasants began to adopt bourgeois customs and goods, stimulating trade in the town. Such regional wealth led to construction of new buildings, especially those surrounding Kecskemét's main square. This Art Nouveau complex is architecturally significant: the Town Hall, the New College, the Ornamented Palace, the Luther Palace, the House of Trade (today the House of Young), and the Gentlemen's Casino, now used as the Hungarian Museum of Photography. The town's growth suffered in the 1929–33 economic world crisis and Great Depression, followed by the upheaval and destruction of World War II. During the war and especially May–June 1944, Hungarian authorities rounded up and deported most of the Jews from the city to Auschwitz Birkenau, where most were killed. Jewish Hungarians had been an important part of Kecskemét's thriving culture and trade. After 1945, the new Communist government, strongly influenced by the Soviet Union, imposed a different social political system. Kecskemét's development slowed. Due to reorganisation in local government, Kecskemét lost its big territory; several new independent villages were formed in the area. They were economically connected to the town. In 1950, for the first time, Kecskemét took on a significant political administrative role, as it was made seat of the country's largest county, Bács Kiskun. In the special system of the so called controlled economy under the Communist regimes, such status provided political and financial advantages that greatly helped the city continue its growth. The architect József Kerényi (1900–1975) adapted and renovated several historic buildings for other uses, helping keep the varied historical character of the city alive. For instance, in the early 1970s, he renovated the early eighteenth century Franciscan monastery for use as the Zoltán Kodály Conservatory; it opened for classes in 1975. The Hungarian Association of Photographers formed the Hungarian Photography Foundation in 1990. It helped raise funds for the restoration of an 18th century building in Kecskemét last used as an Orthodox synagogue. It was adapted for the Hungarian Museum of Photography (Magyar Fotográfiai Múzeum), which opened in 1991. The museum holds work by Hungarian and other photographers of international and national reputations. It especially collects Hungarian photographers who successfully worked abroad. On 18 June 2008, German car manufacturer Daimler announced that it would build a Mercedes Benz manufacturing plant in Kecskemét, planning to invest €800 million (US$1.24 billion). The plant, one of the biggest if not the biggest ever in the region, provides work for 2,500 people.
Іс-шаралар
Adventure Spa & Waterslide Park www.csuszdapark.hu
Кечкемет термалды ванналары http://www.kecskemetifurdo.hu/
Кечкемет жабайы табиғат паркі http://www.zookecskemet.hu/
Кечкемет қалалық Катона Йожеф театры http://kecskemetikatona.hu/hu/english
Кечкемет арборетумы http://www.kecskemetiarboretum.hu/
Adventure Spa & Waterslide Park www. csuszdapark. hu
Kecskemét Baths http://www. kecskemetifurdo. hu/
Kecskemét Wild Park http://www. zookecskemet. hu/
Katona József Theatre of Kecskemét http://kecskemetikatona. hu/hu/english. Kecskemét Arboretum http://www. kecskemetiarboretum. hu/
Әскери
MH 59-шы "Дежё Сентдьёрдьи" тактикалық қанаты, Венгрия Қорғаныс күштерінің жалғыз реактивтік истребитель бөлімшесі, Кецскемет әуе күштері базасында дислокацияланған. Кецскемет әуе шоуы екі жылда бір рет өткізіледі.
The MH 59th "Dezső Szentgyörgyi" Tactical Wing, the only jet fighter unit of the Hungarian Defence Forces, is based at Kecskemét air force base. The Kecskemét Air Show is held here every two years.