Кіріспе

Неміс кәсіпкері және соғыс қылмыскері Фридрих Флик (10 шілде 1883 – 20 шілде 1972) – неміс өнеркәсіпшісі және сотталған нацистік соғыс қылмыскері. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол бизнесін жаңадан құрып, Батыс Германиядағы ең бай адамға айналды, сонымен қатар 1972 жылы қайтыс болған кезде әлемдегі ең бай адамдардың бірі болды.

Ерте өмір

Флик Вестфалияның Пруссия провинциясындағы Эрнсдорф қаласында (қазіргі Крузтал) дүниеге келді. Ол темір өнеркәсібінде кеңсе қызметкері болып мансап басталды. Зейінді кәсіпкер болған ол 1915 жылы 32 жасында темір құю зауытының директорлар кеңесіне кірді, ал төрт жылдан кейін бас директор атанды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қор жинады және Веймар Республикасы тұсында зор байлыққа ие болды, көмір және болат өнеркәсібінде ірі өнеркәсіптік компаниялар құрды. Ол спекуляциядан және акциялық мәмілелерден пайда тапты. Консерватор болғандықтан, Веймар режимі кезінде көптеген басты саяси партияларға қаржылай көмек көрсетті және консервативті президент Пол фон Гинденбургтің сайлау науқанына үлкен үлес қосты. 1932 жылы ол өсіп келе жатқан нацистік партияға 50,000 рейхсмарка (RM) үлестірді.

Нацистік партияның қатысуы

1933 жылы нацистер билікті басып алғаннан кейін Флик оларға қаржылық қолдауды арттырды және 1945 жылы режим құлағанға дейін 7,65 миллион RM-нен астам қаржы салған деп есептеледі. Ол Кепплер шеңберінің мүшесі болды, кейіннен Рейхсфюрер СС достарының шеңбері деп аталды, бұл неміс өнеркәсіпшілерінің тобы, олардың мақсаты нацистік партия мен бизнес және өнеркәсіп арасындағы байланысты нығайту болды. Ол сондай-ақ Германия құқық академиясының мүшесі болды, бұл ұйым бизнес үлестерімен қаржыландырылды. Нацистік режим кезінде Фликтің бизнесі еврейлердің бизнесін сатуға мәжбүр етіп, олардан мүлікті алып қоятын арийлендіру процесінен үлкен пайда тапты, кейде олар нарықтық құнының бір бөлігіне сатуға мәжбүр болды. Флик 1937 жылдың 1 мамырында нацистік партияға ресми түрде қосылды, ал 1938 жылы әскери экономикалық жетекші (Wehrwirtschaftsführer) болып тағайындалды. Фликтің кәсіпорындары нацистік Германияның қайта қарулануына зор үлес қосты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Фликтің компаниялары оның көмір шахталарында, болат зауыттарында және қару-жарақ өндірісінде шамамен 48 000 мәжбүрлі жұмысшыны жұмысқа алды. Осы жұмысшылардың 80 пайызы қаза тапқан деп есептеледі.

Соғыс қылмыстары бойынша сот

Соғыс аяқталғаннан кейін Флик 1945 жылғы 13 маусымда тұтқындалып, 1947 жылғы 19 сәуірде соғыс қылмыстары бойынша сотқа тартылды. Флик соты – Нюрнберг сотынан кейін өткен, нацистік Германияның әскери, саяси және экономикалық басшылығының он екі келесі Нюрнберг процесінің бірі («Халықаралық әскери трибунал алдындағы ірі соғыс қылмыскерлерінің соты»), ең танымал соттардың бірі, онда тұтқынға алынған 22 маңызды нацист сотталды. Басқа да процестер сияқты, Флик соты да Әділет сарайында өтті. Осы іс бойынша айыпталушылар Фридрих Флик және оның компаниялар тобының – Flick Kommanditgesellschaft немесе Flick KG-нің тағы бес жоғары лауазымды директоры болды. Қылмыстар құл еңбегі мен тонауға қатысты болды, бірақ Флик пен ең жоғары лауазымды директор Отто Штайнбринкке жоғарыда аталған «Райхсфюрер СС-тің достары шеңберіне» кіргені үшін де айып тағылды. Бұл шеңбер 1932 жылы Вильгельм Кепплер құрған және 1935 жылы Генрих Гиммлер басқарған. Оның мүшелері жыл сайын Гиммлердің пайдасына «Арнайы шот S» деп аталатын шотқа шамамен 1 миллион рейхсмаркасы аударды. Флик өзінің ешқандай кінәсін мойындаудан бас тартып: «Бізді соғыс қылмыскерлері екенімізге ешқандай дәлел сендіре алмайды», – деді. Дегенмен, Флик соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар жасады деп танылды және 1947 жылғы 22 желтоқсанда жеті жылға бас бостандығынан айырылды, бұл мерзімге ол өткізген уақыт ескерілді.

Кейінгі мансап

Флик 1950 жылғы 25 тамызда жақсы мінез-құлықтары үшін мерзімінен бұрын босатылды. Сотталғанына қарамастан, ол өнеркәсіптік империясын жылдам қайта құрып, 1950 жылдары Батыс Германияның ең бай адамдарының біріне айналды, Daimler Benz компаниясының ірі акционері болды және Feldmühle, Dynamit Nobel, Buderus және Krauss Maffei компанияларының үлкен үлесіне ие болды. Ол көптеген наградалармен марапатталды, соның ішінде 1963 жылы Германия Федеративтік Республикасының Еңбегі үшін орденінің Жұлдыз және лентасы бар Ұлы крестімен, Баварияның Еңбегі үшін орденімен және Берлин техникалық университетінің құрметті сенаторы атанды. Ол қайтыс болған кезде оның өнеркәсіптік концерні 330 компанияны және шамамен 300 000 жұмыскерді қамтыды. Ол 1972 жылғы 20 шілдеде Констанц қаласында дүние салды. Оның мұрагерлері – ұлы Фридрих Карл Флик және немересі Фридрих Кристиан Флик болды, ол Фридрих Кристиан Флик коллекциясы деп аталатын заманауи өнер галереясын құрды.