Кіріспе

Қасиетті Рим империясының және кейіннен Австрия империясының Орталық Еуропалық мемлекеті (976–1918)

Каринтия герцогтігі (Herzogtum Kärnten;) – Оңтүстік Австрия және Солтүстік Словенияның бір бөлігінде орналасқан герцогтік. 976 жылы Бавария герцогтігінен бөлініп, ескі неміс герцогтіктерінен кейін құрылған алғашқы императорлық мемлекет болды. Каринтия 1806 жылы тарағанға дейін Қасиетті Рим империясының құрамында болды, бірақ 1335 жылдан бастап Габсбургтер әулетінің Австрия иеліктерінде басқарылды. Габсбург монархиясының және Австрия империясының құрамдас бөлігі ретінде, ол 1918 жылға дейін Австрия-Мажарстанның Цислейтания тәжді жері болып қала берді. 1920 жылғы қазан айындағы Каринтия плебисциті нәтижесінде герцогтіктің басты бөлігі Австрияның Каринтия штатын құрады.

Тарих

VII ғасырда бұл аймақ 743 жылы Бавария герцогы Одилоның қарауына өткен Карантания славян княздығының құрамына кірді. Баварияның түпкі герцогтігі 788 жылы Ұлы Карл Одилоның ұлы герцог Тассило III-ті тақтан түсіргенде Каролинг империясына қосылды. 843 жылғы Верден шарты бойынша Каринтия Шығыс Франк корольдығының бөлігіне айналды. 889 жылдан 976 жылға дейін ол жаңартылған Бавария герцогтігінің Каринтия шекаралық аймағы болды, бірақ 927 жылы жергілікті граф Бертольд Люитполдинг әулетінен герцогтық құқықтар алды. 938 жылы Бертольд Бавария герцогы болғаннан кейін, екі аймаққа да ол басшылық етті. 948 жылы ол қайтыс болғаннан кейін Люитполдингтер, корольдік Оттон әулетінің мұрагерлері болғанымен, өз иеліктерін сақтап қала алмады, себебі король Отто I Бавария жерлерімен кіші інісі Генрих I-нің адалдығын сатып алды.

Құру

Герцог Генрихтің ұлы Генрих II "Тарсылдағыш" 974 жылдан бастап өзінің ағайынды императоры Отто II-ге қарсы көтерілді, содан кейін ол Бавария герцогы лауазымынан Оттоның немересі, Швабия герцогы Отто I-нің пайдасына шеттетілді. Сонымен қатар император Отто II алғашқы негізгі герцогтіктерге қосымша алтыншы герцогтікті, жаңа Каринтия герцогтігін құрды. Ол территорияларды Луитпольдингтерге қайтарып берді, Каринтияны Бавария жерінен бөліп, бұрынғы герцог Бертольдтың ұлы Генрих Кішіні 976 жылы герцог етіп тағайындады. Ғасырлар бойы "Карнтия" (Kärnten) атауы біртіндеп бұрынғы "Карантания" атауын ығыстырды. Каринтиялық герцогтардың билігі бастапқыда Штирия (мархия Карантана), Карниола және Истрия маркаларын қамтитын кең аумақты құрады; сондай-ақ олар оңтүстіктегі итальяндық Верона маркасын басқарды. Дегенмен, Генрих Кіші – алғашқы және соңғы Луитпольдинг герцогы болды; ол император Отто II-ге қарсы Үш Генрихтің сәтсіз соғысына қатысуды таңдады, нәтижесінде екі жылдан кейін Каринтияны жоғалтты және императордың немересі Отто I оның орнына келді. Генрих 985 жылы герцог атағын қайта иеленгенмен, 989 жылы қайтыс болғаннан кейін Каринтия Бавариядағы Императорлық Оттон әулетіне қайта оралды.

Эппенштейндер мен Спонхаймдар

Алайда Каринтия жеке бірлік ретінде сақталды, ал 1012 жылы Каринтия маршының (кейінірек Штирия) маркграфы Эппенштейннің I Адалберо графына, 1000 жылдан бері, соңғы Оттон императоры Генрих II герцогтік құқығын берді, ал Истрия маршы бөлініп, Ваймар графы Поппоға тапсырылды. 1035 жылы Салиялық император Конрад II-нің құрметін жоғалтқаннан кейін Адалберо лауазымынан алынды. 1039 жылы Каринтияны император Генрих III мұра етті, ол келесі жылы Карниол маршын бөліп, оны Истрия маркграфы Поппоға берді. 1077 жылы герцогтік Эппенштейндер әулетінен шыққан Люитопольдке берілді, бірақ 1122 жылы Люитопольдтің кіші інісі Генрих III Каринтияның қайтыс болуымен әулет тоқтатылды. Ол қайтыс болғаннан кейін герцогтіктің аумағы одан әрі қысқарды: бүгінгі Жоғарғы Штириядағы Эппенштейн жерлерінің көп бөлігі Штирия маркграфы Оттокар II-ге өтті. Каринтияның қалған бөлігі герцог Генрих III-тен оның құдайы Генрихке, Спонхайм әулетінен, 1122 жылдан бастап келесі жылы ерте қайтыс болғанға дейін Генрих IV ретінде билік етті. Шпанхайм герцогтарының ең көрнектісі – Бернхард, ол құжаттарда «жердің князі» деп сипатталған және құрметтелген алғашқы Каринтия герцогы. Соғыс аяқталғаннан және Австрия-Мажарстанның таратылғаннан кейін, 1919 жылғы Сен-Жермен шартында Каринтия арнасының Тарвизиодан Понтафельге дейінгі аймағы Италияға берілуі, сондай-ақ Межа аңғарының, кейін Драубург деп аталған Драва аңғарының және Езерско аймағының (128 шаршы миль аумақ) словен тілінде сөйлейтін аймақтары жаңа Югославия мемлекетіне берілуі белгіленді. Серб, хорват және словендер патшалығы бұрынғы герцогтіктің осы бөліктеріне қанағаттанбады және Каруанкс тауларының солтүстігіндегі жерлерді, оның ішінде астанасы Клагенфуртты да басып алды. Антанта мемлекеттері екі кезеңді референдум өткізуге шешім қабылдады, оның бірінші кезеңі – Каринтия тағдырын анықтау үшін 1920 жылдың 10 қазанында өткен Каринтия плебисциті. Австрияның пайдасына шыққан нәтиже Сен-Жермен шартында белгіленген шекараларды өзгертпеді. Бұрынғы герцогтіктің австриялық бөлігі бүгін Каринтия федералды жерін (Ланд Кернтен) құрайды, ал Италияға «Юлиан маршының» бөлігі ретінде берілген аймақ Фриули-Венеция Джулия автономды аймағына жатады. Югославияға берілген жердің көп бөлігі (қ. Slovenian Carinthia) қазіргі Словениядағы үлкен Каринтия статистикалық аймағының бөлігін құрайды.