Кіріспе

Опиоид

Дигидрокодеин – ауырсынуды немесе ауыр демқынды жеңілдету үшін, немесе жөтелге қарсы препарат ретінде, жеке немесе парацетамолмен (ацетаминофенмен) (мысалы, кодидрамолдағыдай) немесе аспиринмен бірге тағайындалатын жартылай синтетикалық опиоидты анальгетик. Ол 1908 жылы Германияда жасалып, 1911 жылы алғаш рет сатуға шығарылды. Көбінесе таблеткалар, ерітінділер, эликсирлер және басқа да ауызға қабылдауға арналған түрлерде қолжетімді, ал кейбір елдерде тері астына және бұлшық етке енгізуге арналған инъекциялық ерітінді түрінде де бар. Кодеин сияқты, дигидрокодеиннің де тамырға енгізілуінен аулақ болу керек, себебі ол анафилаксияға және өмірге қауіпті өкпе ісінуіне алып келуі мүмкін. Бұрын дигидрокодеин суппозиторийлері қолданылған. Дигидрокодеин рецепт бойынша суппозиторий түрінде қолжетімді. Дигидрокодеин кодеинге балама ретінде қолданылады. Ол алғаш рет 1911 жылы сипатталған және 1948 жылы медициналық қолдануға бекітілген. Дигидрокодеин, әсіресе 1895-1915 жылдар аралығында туберкулез, коклюш және пневмонияның таралуын азайтуға көмектесетін тиімді жөтелге қарсы дәрілерді іздеу барысында жасалған. Ол кодеинге ұқсас химиялық құрылымға ие. Дигидрокодеин кодеиннен екі есе күшті. Дигидрокодеиннің дигидроморфин және дигидроморфин-6 глюкуронид (жүз есе күшті) сияқты өте белсенді метаболиттері бар, бірақ бұл метаболиттер клиникалық маңызы бар мөлшерде өндірілмейді. Дигидрокодеин сонымен қатар ацетилдигидрокодеин, дигидрокодеиноноэнол ацетаты, дигидроизокодеин, никокодеин және никодикодеин сияқты ұқсас жартылай синтетикалық опиоидтардың бастапқы мүшесі және химиялық негізі болып табылады.

Медициналық қолданыстар

Дигидрокодеиннің бекітілген қолданылуы – орташа немесе күшті орташа ауырсынуды, сондай-ақ жөтел мен тыныс қиындығын басқару. Бұл топтағы басқа да препараттар сияқты, жөтелді басу дозасы анальгетикалық дозадан төмен болады, ал дигидрокодеин – кодеин отбасының барлық өкілдері сияқты (төменде қараңыз), сондай-ақ гидрокодон, оксикодон және этилморфин, толық опиум препараттары мен күшті опиоид гидроморфон сияқты тиімді жөтел басушы құрал. Ауырсынуды басу үшін дигидрокодеин көбінесе 15–16 мг немесе 30–32 мг мөлшерінде, аспирин, парацетамол (ацетаминофен), ибупрофен сияқты басқа да белсенді заттармен немесе оларсыз таблеткалар немесе капсулалар түрінде қолданылады. Бақыланатын босату арқылы дигидрокодеин, төменде көрсетілгендей, 60–120 мг мөлшеріндегі балауыз тәрізді таблеткалар түрінде ауырсыну мен жөтелге қарсы қолданылады. Жөтел және басқа да жағдайларға арналған кейбір препараттар құрамында антигистаминдер, деконгестанттар және басқа да белсенді заттар болуы мүмкін. Көптеген елдерде эфервесцентті ұнтақ, тіл астына тамшылатын препараттар, эликсирлер және т.б. сияқты басқа да пероральді түрлері де қолжетімді. Инъекциялық дигидрокодеин көбінесе тері астына терең инъекция ретінде тағайындалады.

Жанама әсерлер

Басқа опиоидтар сияқты, дигидрокодеинді жиі қолдануда толеранттылық және физикалық, сондай-ақ психологиялық тәуелділік дамиды. Барлық опиоидтар үлкен дозаларда қабылдағанда, көлік жүргізу немесе механизмдерді басқару сияқты қауіпті тапсырмаларды орындауға қажетті ақыл-ой және денелік қабілеттерге зиян келтіруі мүмкін. Қышу, қызару және қан тамырларының кеңеюінен туындайтын басқа да әсерлер де жиі кездесетін қосалқы әсерлер болып табылады, себебі препарат орталық нерв жүйесіндегі рецепторлардың бірі немесе бірнеше түріне немесе организмнің басқа бөліктеріндегі реакцияларға жауап ретінде гистаминнің бөлінуін тудырады. Трипеленнамин (Пирабензамин), клемастин (Тавист), гидроксизин (Атаракс), дифенгидрамин (Бенадрил), ципрогептадин (Периактин), бромфенирамин (Диметап), хлорфенирамин (Хлор Триметон), доксиламин (Найквил) және фенилтолоксамин (Перкогезикалық түпнұсқалық формула) сияқты бірінші буын антигистаминдері гистаминмен шақырылған қосалқы әсерлермен күресумен қатар, әртүрлі дәрежеде анальгетикалық әсерді үнемдеуге (күшейтуге) көмектеседі. Прометазин (Фенерган) антигистамині кодеин сияқты дигидрокодеиннің бауырдағы метаболизміне де оң әсер етуі мүмкін. Прометазиннің жоғары дозалары петидиндер тобынан (Демерол және т.б.) басқа көптеген опиоидтардың әсеріне бұл немесе басқа белгісіз механизмдер арқылы кедергі келтіруі мүмкін. Барлық дәрі-дәрмектер сияқты, қосалқы әсерлер дәріні қабылдаған адамға байланысты болады. Олардың ауырлығы жеңілден өте ауырға дейін, бас ауруынан тыныс алу қиындығына дейін өзгеруі мүмкін. Дигидрокодеиннің және барлық опиоидтардың дерлік барлық жағдайда кездесетін жалғыз қосалқы әсері – ішек құрылысы. Бұл ішектегі перистальтиканың баяулауынан туындайды және дигидрокодеин, этилморфин, кодеин, опий препараттары және морфин диареяны тоқтату және ішек-қарынның диареялық және циклдік түрлеріндегі қозулы ішек синдромын (IBS), сондай-ақ гипермотильділікке немесе ішек спазмдарына себеп болатын басқа да жағдайлармен күресу үшін қолданылуының себебі болып табылады. Опиумдық/опиоидты препараттар ауырсыну өте күшті болғанда және ішек-қарын органикалық түрде бос болғанда соңғы шара ретінде жиі қолданылады. IBS-ті лоперамид гидрохлориді сияқты психотроптық емес опиоидпен емдеу жақсы, себебі ол ішекте қалады, сондықтан ұйқышаңдық тудырмайды және көптеген адамдарға машиналарды пайдалануға және т.б. мүмкіндік береді. IBS үшін гиоцин бутилбромиді (Ұлыбританияда Buscopan) және мебеверин гидрохлориді (Colofac) опиумға қатысты қосылыстармен немесе оларсыз тиімді болуы мүмкін. 3-кестедегі дәрі-дәрмектерді фармацевтпен кеңескеннен кейін ғана рецептсіз алуға болады. Егер бір немесе бірнеше басқа терапиялық белсенді заттармен қосылған және бір дозада 100 мг дигидрокодеиннен аспаса, бұл 4-кестедегі (тек рецепт бойынша) дәрі болып табылады. Гонконг Гонконгта дигидрокодеин Гонконгтың Қауіпті есірткілер туралы 134-тараудың 1-кестесімен реттеледі. Оны заңды түрде тек денсаулық сақтау саласының мамандары және университеттердегі ғылыми зерттеулер үшін ғана қолдануға болады. Дәріханада дигидрокодеин дәрігердің рецептін ұсынғанда ғана беріледі. Рецептсіз препаратты берген әрбір адамға 10000 (ХКД) айыппұл салынады. Есірткі сату немесе өндіру үшін 5 миллион доллар айыппұл және өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасы көзделген. Денсаулық сақтау министрлігінен лицензиясыз тұтыну үшін препаратты ұстау заңсыз және 1000 000 доллар (ХКД) айыппұл немесе 7 жылға бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Жапония Жапонияда дигидрокодеин рецептсіз сатылады; New Bron Solution ACE сияқты жөтелге қарсы дәрілерде қолданылады. Дигидрокодеин көптеген өнімдерде декстрометорфанның баламасы ретінде жөтелге қарсы қолданылады. Жапонияда дигидрокодеин құрамындағы дәрі-дәрмектер седативті әсерін азайту және ойын-сауық мақсатында қолдануға кедергі келтіру үшін кофеинмен бірге қолданылады. Дигидрокодеин бар жөтелге қарсы дәрі-дәрмектер АҚШ-тағы декстрометорфан сияқты бақыланады, себебі оның сатылуы сатып алу көлемімен қатаң шектеледі және 20 және одан үлкен жастағы адамдарға ғана сатылады. Біріккен Корольдік Біріккен Корольдікте дигидрокодеин В класындағы дәрілік зат болып табылады, бірақ парацетамолмен (кодидрамолды қараңыз) біріктірілген кезде рецептсіз аз мөлшерде (8 мг-дан аз) сатуға рұқсат етіледі. Дигидрокодеин 2001 жылғы Есірткілерді теріс пайдалану туралы ережелердің 5-кестесінде көрсетілген, онда ол инъекцияға арналмаған және 100 мг-дан (еркін негіз ретінде есептелген) аз немесе 2,5%-дан (еркін негіз ретінде есептелген) төмен концентрациядағы бір препарат түрінде болса, иелік етуге тыйым салынбайды. Дигидрокодеиннің заңсыз иелігі үшін 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру немесе шексіз айыппұл салынуы мүмкін. АҚШ АҚШ-та таза дигидрокодеин DEA II кестесіндегі зат болып табылады, бірақ дигидрокодеиннің аз мөлшерін қамтитын препараттар парацетамол (ацетаминофен) сияқты басқа белсенді компоненттердің концентрациясына байланысты III немесе V кестеге жатады. Бұл жіктелу Ұлыбританиядағы жіктелуге ұқсас. Дигидрокодеиннің еркін негізі мен барлық тұздары үшін DEA ACSCN коды 9120. 2013 жылғы жылдық жиынтық өндіріс квотасы – 250 кг. Халықаралық шарттар мен көптеген елдердің бақыланатын заттар туралы заңдары, мысалы, Германияның Betäubungsmittelgesetz заңы дигидрокодеинді кодеинмен бірдей деңгейде реттейді. Дигидрокодеинге негізделген фармацевтикалық препараттар әсіресе созылмалы ауруы бар пациенттерге қолжетімді, егер олар провинциялық немесе ұлттық үкіметте осындай пациент ретінде тіркелген болса. Кейбір жерлерде, әсіресе 60 мг дозасында, ұзақ әсерлі дигидрокодеин рецептсіз қолжетімді. 2004 жылы Ivo Šandor Organisation ұйымының баяндамасында Андорра, Испания, Гибралтар және Австрия осы және басқа дигидрокодеин, никокодеин және кодеин өнімдеріне әртүрлі деңгейде қолжетімділікке ие екені айтылды.

Химия

Ол мынадай тұздар түрінде қолданылады, қолдану жиілігінің шамамен төмендеу ретімен: битартрат, фосфат, гидрохлорид, тартрат, гидроиод, метилиод, гидробромид, сульфат және тиоцианат. Тұзды еркін негізге айналдыру коэффициенттері: битартрат үшін 0,67, фосфат үшін 0,73 және гидрохлорид үшін 0,89. Дигидрокодеин – орташа күшті есірткілер тобының негізгі заттарының бірі, олардың ішінде гидрокодон, никокодеин, никодикодеин, тебаин және ацетилдигидрокодеин бар. Кодеинді морфинге айналдыру қиын және тиімсіз, ал дигидрокодеинді дигидроморфинге айналдыру өте жоғары шығыммен (95%-дан астам) жүзеге асырылады. Дигидроморфин Жапонияда кеңінен қолданылады. Дигидроморфинді гидроморфонға калий трет-бутоксиді көмегімен толық түрлендіруге болады. Дигидрокодеин Фроехде реагентімен шартты түрде анықталады.

Рекреациялық пайдалану

Дигидрокодеин терапиялық дозадан артық мөлшерде қабылданғанда ынтызу сезімін тудыратындықтан, көбінесе ойын-сауық үшін қолданылады. Көбінесе ойын-сауыққа қолданылатын доза 70 мг-ден 500 мг-ға дейін, ал дененің төзімділігі жоғары болған жағдайда одан да көп болуы мүмкін. Дигидрокодеин қадағаланбастан қолданылғанда, әдетте күшейткіштер мен қосымша заттар қолданылады, әсіресе каризопродол, глутетимид, гидроксизин және бірінші буын антигистаминдері, олар әсерді күшейту үшін және қышыну сияқты қосалқы әсерлерді азайту үшін пайдаланылады.

Тарих

Дигидрокодеиннің екі танымал қолданушысы Уильям С. Берроуз болды, ол оны "кодеиннен екі есе күшті және героинге жақын" деп сипаттады, ал морфинге тәуелді болған Герман Геринг (Гитлер оны "морфинист" деп атаған) күніне 100 таблеткаға дейін (3 грамм) дигидрокодеин қабылдаған. Одақтастар оны бір чемоданға салынған үлкен мөлшердегі дәрімен ұстады, ол 20 000-нан астам таблетканы құрады деген хабар бар. Тағы бір мәлімет бойынша, Герман Геринг морфиннен айығу үшін таңертең және кешке 20 таблеткадан ішкен. Германияда морфин тапшылығы болғандықтан, Геринг дигидрокодеинді көп мөлшерде пайдаланған. Ол сонымен қатар морфин мен оксикодонды да қолданған, алғаш рет 1923 жылғы қарашада Мюнхендегі сыра залы төңкерісі кезінде жараланғаннан кейін емдік мақсатта морфин қолданды, ал 1930 жылдардың басында тіс ауруына дигидрокодеин қолданды.

Брендтер

Дигидрокодеин өнімдерінің саудалық атаулары: Drocode, Paracodeine, Parzone, Rikodeine, Trezix, Synalgos DC, Panlor DC, Panlor SS, Contugesic, New Bron Solution ACE, Huscode, Drocode, Paracodin, Paramol (Ұлыбритания), Codidol, Dehace, DHC Continus, Didor Continus, Dicogesic, Codhydrine, Dekacodin, DH Codeine, Didrate, Dihydrin, Hydrocodin, Nadeine, Novicodin, Rapacodin, Fortuss, Remedeine, Dico, Synalgos DC (АҚШ) және DF 118.

Дайындау және қол жетімділік

Көптеген Еуропа және Тынық мұхит елдерінде дигидрокодеин өнімдерін рецептсіз сатып алуға болады, әдетте бір дозаға 2–20 мг дигидрокодеин, сондай-ақ парацетамол (ацетаминофен), аспирин, ибупрофен, антигистаминдік препараттар, қан тамырларын тарылтатын құралдар, витаминдер, дәрілік шөптер және басқа да осындай ингредиенттер сияқты бір немесе бірнеше белсенді заттармен қоса қолданылады. Осы елдердің кейбіреулері мен шетелдік иеліктерінде 30 мг таблеткалар мен 60 мг бақыланған босатылатын таблеткалар рецептсіз сатылады, ал дәріханашылар өз қалауынша 90 және 120 мг дозаларын беруге құқылы. АҚШ-та дигидрокодеині бар ең көп таралған анальгетиктер: DHC Plus (16 және 32 мг), Panlor SS (32 мг), ZerLor (32 мг), Panlor DC (16 мг) және Synalgos DC (16 мг). Бұл комбинациялық препараттарға парацетамол (ацетаминофен) және кофеин де кіреді. Synalgos DC құрамында аспирин де бар. Дигидрокодеин кейде парацетамолмен бірге кодидрамол (BAN) ретінде сатылады, бұл препарат жеке қолданылған препараттарға қарағанда күштірек ауырсынуды басады (толық мәліметтер үшін «Синергия § Дәрілік синергия» бөлімін қараңыз). Ұлыбританияда және басқа елдерде тек дигидрокодеиннен тұратын 30 мг таблеткалар қол жетімді, ал Ұлыбританияда 40 мг дигидрокодеин таблеткасы DF 118 Forte деген атпен сатылады. Дигидрокодеиннің бастапқы өнімі – Паракодин – дигидрокодеин гидроиодидінен жасалған эликсир, ол көптеген еуропалық елдерде Tussionex сияқты суспензия түрінде де қол жетімді. Көптеген еуропалық елдерде және әлемнің басқа аймақтарында дигидрокодеиннің ең көп таралған түрлері – ингредиенттердің ұсақ түйіршіктерін балауыз негізіндегі қаптамаға салып, ұзартылған босатылатын таблеткалар түрінде шығарылады, көбінесе дигидрокодеиннің битартрат тұзы қолданылады. Таблеткалардың әдеттегі дозасы 60, 90 және 120 мг. Ұзартылған босатылатын таблеткалардың танымал саудалық атаулары: Didor Continus, Codidol, Codi Contin, Dicodin (Францияда өндіріледі және тартрат тұзын қамтитын негізгі өнім), Contugesic, DHC және DHC Continus. Жапонияда дигидрокодеин 2,5 мг дигидрокодеин фосфаты, кофеин, қан тамырларын тарылтатын d,l-метилэфедрин HCl және антигистамин хлорфенирамин бар таблеткалар түрінде, сондай-ақ 10 мг дигидрокодеин, лизозим және хлорфенирамин бар, Alka Seltzer сияқты еритін гранулдар түрінде, New Bron Solution ACE деген атпен рецептсіз сатылады. Бұл екі препараттың құрамында бұрын фенилтолоксамин цитраты антигистамин ретінде болған болуы мүмкін. Тынық мұхит аймағының басқа елдерінде Dicogesic, Glaxo/Smith Kline компаниясының DF 118 аналогы болып табылады. New Bron Solution ACE өндірушісі SS Pharmaceutical Co., Ltd, сондай-ақ S. Tac EVE деген атпен дигидрокодеин және ибупрофеннен тұратын препаратты сатады, оның құрамында d,l-метилэфедрин HCl, хлорфенирамин, сусыз кофеин және В1 және С витаминдері бар. Panlor сериясын Луизиана штатының Ковингтон қаласындағы Pan American Laboratories компаниясы шығарады, сондай-ақ АҚШ-та дигидрокодеинге негізделген бірнеше рецепт бойынша берілетін жөтел сироптарын сатады.