Кіріспе
Форум жазбаларындағы ойындар
Пошта арқылы ойналатын рөлдік ойын (немесе симуляция) – ойыншылардың мәтін арқылы бір-бірімен және алдын ала белгіленген ортамен өзара әрекеттесетін онлайн мәтіндік рөлдік ойын. Бұл ойыншылар мен шығармашылық жазушыларға арналған онлайн рөлдік ойын қауымдастығының бір бөлігі. Пошта арқылы ойналатын ойындар басқа рөлдік ойындарға, ойын емес көркем әдебиетке, соның ішінде кітаптарға, телеарналар мен фильмдерге немесе түпнұсқалық әлемдерге негізделуі мүмкін. Бұл қызмет интерактивті әдебиет пен бірлескен жазумен тығыз байланысты. Басқа рөлдік ойын форматтарымен салыстырғанда, осы түрінде ережелер көбінесе бос болады.
Тарих
Пошта арқылы жүргізілетін рөлдік ойындардың бастауы 1980 жылдары АҚШ-тың ірі университеттеріндегі үлкен компьютерлік желілерде және хабарландыру тақталары жүйелерінде пайда болды. Ол фанзин мен офлайн рөлдік ойындар дәстүріне көп сіңді. IRC-нің енгізілуі пайдаланушыларға нақты уақыт режимінде чат негізінде рөлдік ойындар ойнауға мүмкіндік берді және ашық қауымдастықтардың құрылуына әкелді. Форумды ұйымдастыру бағдарламалық қамтамасы мен AOL және Yahoo Chat сияқты браузерлік чат қызметтерінің дамуы осы құралдардың көпшілікке қолжетімділігін арттырып, оларды жалпы халыққа оңайрақ жеткізді.
Ережелер
MUD немесе MMORPG сияқты онлайн-рольдік ойындардың басқа түрлерінен өзгеше, пост-ойындардағы оқиғалар көбінесе бағдарламалық жасақтама арқылы емес, қатысушылардың немесе модераторлардың шешімдер қабылдауымен немесе жағдайға сәйкес ойын көрсетуімен жүзеге асырылады. Ойыншылар ойын барысында өз кейіпкерлерін және оқиғалардың, қоршаған ортаның сипаттамаларын жасайды. Ойыншылар арасындағы (Player versus player) кездесулердегі ұрыс нәтижесі, мысалы, құмалақ тастау арқылы немесе кездейсоқ нәтиже беруге арналған бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы анықталуы мүмкін. Алаяқтық немесе жақпарудың салдарынан туындауы мүмкін дау-жанжалдарды болдырмау үшін, кездейсоқ нәтижелер ойыншыларға көрсетілуі керек. Сонымен қатар, форумда құмалақсыз ойын жүргізілуі мүмкін, онда оқиғалардың нәтижесі туралы келісімге келу үшін ойыншылардың өзара ынтымақтастығына сүйенуге болады, яғни кездейсоқ таңдаудан бас тартуға болады. Мұндай жағдайда, ұрыс және басқа да шаралар ойыншылардан өз әрекеттерінің нәтижелерін толыққанды көрсетпеуді талап ету арқылы жүзеге асырылады, осылайша басқа қатысушылардың жауап беруіне мүмкіндік жасалады. Мысалы, Боб атты кейіпкердің Джоға шабуыл жасауы мүмкін мынадай постты қарастырайық:
Бұл пост Джо Бобтың шабуылынан қашуға ешқандай әрекет жасамайтынын және оның нәтижесінде құлап қалатынын болжайды. Мұндай әрекеттер көбінесе "автохиттер" деп аталады, себебі олар әсер еткен кейіпкердің жауап беру мүмкіндігінсіз "автоматты түрде соққы береді", және мұндай әрекеттерге қарсы ережелер болуы мүмкін (көбінесе "күш көрсетпеу ережесі" деп аталады). Басқаша айтқанда, Бобтан мынадай нәрсе жазуы талап етілуі мүмкін:
Бұл Джоға постқа қайшы келмейтін жауап беруге мүмкіндік береді. Форумда белгіленген ережелерге байланысты, рөлдік ойын мен оқиғаны ойын шеберінің басшылығымен, белгілі бір ережелер (көбінесе рөлдік ойын жүйелері) немесе ойыншылардың өзара келісімі арқылы дамытуға болады. Кейбір ойындар кез келген жазу шеберлігіне ие адамдардың қатысуына мүмкіндік береді, ал басқалары қатысуға рұқсат беру үшін мүшелерден жазу үлгісін ұсынуды талап етуі мүмкін. Сонымен қатар, әр посттың ең төменгі сөз саны белгіленуі мүмкін, бұл егжей-тегжейлі жазуға ынталандыру үшін жасалады. Рөлдік ойынның барлық деңгейлеріне арналған форумдарда әртүрлі қиындық деңгейлеріне арналған бөлімдер болуы мүмкін.
Кейіпкерлер
Жалпы, әр ойыншы өз кейіпкерін ойнайды және дамытады. Кейіпкерлер ойыншының өзіндік туындылары болуы мүмкін, немесе жағдай мен ережелерге сәйкес келсе, каноннан алынған кейіпкер негізінде жасалуы мүмкін. Әрбір қауымдастықтың кейіпкер құру процесіне қатысты өз ережелері болуы мүмкін, кейіпкерлерді еркін құруға және ең төменгі деңгейде тексеруден өткізуге рұқсат беруі, немесе кейіпкерлерді әкімшілердің қарауына ұсыну қажеттігін талап етуі мүмкін, олар кейіпкер туралы өтінішті қарап, мақұлдау немесе қабылдамау туралы шешім қабылдайды. Көп жағдайда кейіпкерлерді жасаған ойыншылардың меншігі деп есептеседі, және оларды жасаушының алдын ала келісімісіз (әдетте «құдай модтау» деп аталады) күрт өзгертуге басқаларға рұқсат берілмейді. Стандартты кейіпкерлерден өзге, ойындарда ойыншы емес кейіпкерлер (NPC) де болуы мүмкін. Кейбір NPC-лер тұрақты рөлдерді атқарады, ал кейбіреулері тек эпизодтық түрде пайда болып, көрініс жазылуына көмектеседі. NPC-лерді пайдалану және басқару рөлдік ойындарда әртүрлі болады.
Орнату
Ойындар оқиға ортасының толықтығына қарай әртүрлі болады; кейбіреулері рөлдік ойынға арналған виртуалды "әлем" құрады, ал енді біреулері ойыншыларға оқиға барысында оқиға ортасын өздері құруға мүмкіндік береді. Оқиға ортасы роман, телешоу немесе фильмнен алынуы мүмкін (әдетте жанкүйерлердің бірлескен шығармашылығына әкеледі) немесе ойынға тән, бірегей болуы да мүмкін.
Стиль
Пошта арқылы жүргізілетін ойындар көбінесе үшінші тұлғадан баяндалады, себебі бірнеше ойыншы бір көріністе болуы керек, әрқайсысы өз кейіпкеріне назар аударады. Көпте қолданылатын онлайн ойын терминдері, мысалы OOC (Кейіпкерден тыс) немесе OOG (Ойыннан тыс), кейіпкердің іс-әрекеттерін жеке пікірлерден ажырату үшін пайдаланылады. Әр көріністің бастапқы хабары немесе жазбасы әдетте жағдайды сипаттайды, көріністі суреттейді немесе бұрын басталған көріністі жалғастырады. Содан кейін талқылаулар үздіксіз дамып келе жатқан оқиғаға айналады, онда ойыншылар соңғы жауапты оқып, кейінірек өз кейіпкерлерінің не істейтінін және ортаның қалай өзгеретінін көрсетеді. Мұндай жауаптар көбінесе ашық қалдырылады, соның арқасында басқа ойыншылар оқиғаны жалғастыра алады.
Хабарлар тақтасындағы рөлдік ойын
Интернет-форумдар (Play By Message Board немесе PBMB, Forum Role Playing немесе жай ғана Forum Games) Play by Post ойындарының ең көп таралған платформасы болып табылады. Форумдар онлайн-тасқалдау, карталар, кейіпкерлер туралы ақпарат және ойын тарихы сияқты мүмкіндіктерді ұсына алады. Форумды пайдалану (тікелей чат интерфейсіне қарағанда) ойыншыларға бұрын жазғандарын кейінірек қайта оқуға, сондай-ақ басқа тақырыптардағы ойыншылардың жазбаларын оқуға мүмкіндік береді. Көптеген онлайн-сервистер гейммастерлер үшін тегін ойын хостингін ұсынады немесе рөлдік ойындар үшін пайдаланылатын жалпы форум қызметтерін ұсынады (мысалы, Proboards немесе Invisionfree). Асинхрондық өңдеу құралы ретінде форумдарда екі автордың бір уақытта жазба жазып, бір-біріне қайшы келуіне жол бермейтін қауіпсіздік шаралары жоқ. Осындай қақтығыстарды болдырмау үшін үй ережелері ойыншылардан кезекпен жазуды талап етуі мүмкін, немесе жағдайды түзету үшін жазбаларды өңдеуге немесе жоюға рұхсат етуі мүмкін, бұл дауға және модератордың араласуына (егер ол қолжетімді болса) әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайды болдырмау үшін көптеген форумдар рөлдік ойын этикеті бойынша нұсқаулар мен кеңестер ұсынады. Көптеген хабар тақталары рөлдік ойын каталогтарында, мысалы TopRPsites тізімделген, осылайша оларды табу оңай болады. Twitter және Tumblr да рөлдік ойындар үшін өте танымал платформалар болып табылады.
Ойын-сайыс бойынша рөлдік ойын
Пошта арқылы жүргізілетін рөлдік ойындар көбінесе барлық қатысушылардың бірлесіп дамытатын жалпы сюжет желісіне арналған, көптеген байланыссыз оқиғалардың жеке талқылаулар арқылы жүзеге асуына (мұндай жағдай "көп жанрлы" деп аталады) қарағанда, осы сюжетті ілгерілетуге бағытталған. Олардың ұйымдастырылуы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ негізгі құрамына рөлдік ойынды басқаратын толық ережелер жиынтығы, ойыншылардың ойыннан тыс мінез-құлқы, ойыншылар арасындағы қақтығыстар, сюжет желісін көрсететін тақырыптар (көбінесе сюжетті дамыту, әкімшілер ұйымдастырған шаралар немесе ойыншылардың рөлдік ойындары арқылы толықтырылады), кейіпкерлерді бекіту форумы және әкімшілер мен модераторлардан тұратын толық штат кіреді. Бір ортада өтетін ірі ойындар көбінесе ортаны орналасқан жерлеріне сәйкес бөлек форумдарға бөліп ұйымдастырылады. NationStates сияқты көптеген хабарлама тақталарына негізделген ойындар сюжетті, қарқынды және сюжеттік байланысты басқару үшін модераторлардың иерархиясын құрады. Сюжеттік талқылауларды ұйымдастыру үшін хабарлама тақтасы ойын ортасының географиялық орналасуына сәйкес форумдарға бөлінеді. Дегенмен, кейбір хабарлама тақталары өздерінің бөлімдерін жанр бойынша сұрыптауды қалауы мүмкін.
Электрондық пошта арқылы ойнату
Электрондық пошта арқылы ойналатын (PBeM) ойындар басқа пошта арқылы ойналатын ойындар сияқты, пошта ретінде электрондық поштаны пайдаланады. Ойыншылар өз әрекеттерін ойын шеберіне немесе бір-біріне пошта тізімі арқылы жібереді. Электрондық пошта арқылы ойналатын ойындар көбінесе баяу болады, себебі ойыншылар жауап беру үшін әр хатты күтуі керек, бірақ жауаптар ойыншыларға қарай бейімделуі мүмкін, бұл ойын шеберіне басқа ойыншылардан ақпаратты жасыруға мүмкіндік береді. Бұл, пошта немесе электрондық пошта арқылы ойналатын ойын стилімен шатастырылмауы керек. Sims – бұл көбірек бірлескен оқиға айту, онда әр ойыншы оқиғаның бір бөлігін баяндайды, әдетте өз бөлігін аяқтау үшін қалаған аймақтағы басқа кейіпкерлерді қолданады. PBeM ойындары үстел үстіндегі рөлдік ойындарға жақын, онда ойыншылар ойын шебері ұсынған жағдайларға жауап береді және кейіпкерлердің әрекеттерін жеке адамдар бақылайды.
Шат арқылы ойнау
Онлайн-сүйлесу бөлмелерін рөлдік ойындар үшін форумдар сияқты пайдалануға болады. Форумдардан өзгешелігі, хабарламалар экранда дереу көрсетіледі, соның салдарынан жауаптарды жазу жылдамдығы артады. Чат арқылы ойналатын ойындарда пайдаланушылар бірнеше сағатқа созылуы мүмкін болатын ойынның барлық кезеңінде болуы керек. Ойынға қосымша кейіпкерлердің сыртқы профильдері қолданылуы мүмкін, немесе пайдаланушылар өз кейіпкерлері туралы ақпаратты сұрағанда немесе бөлмеге кіргенде беруі мүмкін. Discord өте жылдам дамитын танымалдылығы және пайдаланушыларға аз уақыт ішінде жеке сүйлесу бөлмелерін (платформада "серверлер" деп аталады) құруға мүмкіндік беретін ыңғайлы басқару функцияларының арқасында чат арқылы ойналатын ойындар үшін маңызды платформаға айналды. Рөлдік ойын серверлерін тізімдейтін Discord серверлері де танымал, және олардың көптегені мыңдаған мүшелерден тұрады. Чат бөлмелеріндегі кейіпкерлердің өзара әрекеттесуі MUD-тағыдай, бірақ MUD-тағы автоматтандырылған мүмкіндіктер, мысалы, шайқас шешімі мен заттардың сипаттамасы жоқ. Чат бөлмелеріндегі ойыншылар заттар мен оқиғаларды қолмен жазылған мәтін арқылы сипаттауы тиіс.
Интернет арқылы ойнату
Интернет арқылы ойнау (PBI) – серверлік бағдарламалық құралдарды пайдалана отырып өтетін толық автоматтандырылған ойындарды білдіреді. Интернет арқылы ойналатын ойындар басқа хат арқылы ойналатын ойындардан өзгеше, себебі көптеген компьютерлік көп ойыншылы ойындарда ойыншылардың бір уақытта онлайн болуы қажет, және ойыншылар өздерінің әрекеттерін ойынның басқа ойыншыларына тәуелсіз жасай алады. Кезек уақыты көбінесе белгілі бір уақытқа орнатылады. Сервер, ойыншылардың серверге жіберген барлық әрекеттерін бағалап, кезек уақыты бітіскеннен кейін ойынды жаңартады. Кезек уақыты сағаттар, күндер, апталар немесе тіпті айлар бойына созуы мүмкін.
Ойын-вики
Вики ойыны форумның орнына вики бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланып ойналады. Ойыншылардың бұрынғы хабарламалары өңделіп түзетілуге болатындықтан және ойын шебері оқиғаның бас редакторы ретінде жауапкершілікті мойнына алады, сюжеттегі қателіктерге жол берудің алдын алуға болады, сондай-ақ әрбір автор үшін жазу шеберлігі аса маңызды болмауы мүмкін. Вики кеңістігі тек қарым-қатынас құралы ғана емес, сонымен қатар тұрақты мұрағат және әрбір бет үшін тақырыптан тыс пікір алмасу аймағын ұсынады. Ойыншылар жазбаларды еркін өңдей алады, себебі жазбалар автоматты түрде сақталады және өзгерістерді оңай кері қайтаруға болады. Мұндай ойындар үшін Wetpaint сияқты платформалар көбінесе қолданылады.
Рольдік ойын блогы
Рольдік блог (РББ) – блог немесе веб-блогтағы жазбалар арқылы онлайн ойналатын ойын. Хабарлама тақтасындағы рольдік ойындардан айырмашылығы, рольдік блогтар көбінесе бір ойын тобымен шектеледі және блогта карталар, архивтер мен сол топқа арналған кейіпкерлердің сипаттамалары сияқты статикалық файлдар болады. РББ көбінесе хабарлама тақтасында рольдік ойнау, чат арқылы ойнау, сондай-ақ электрондық пошта стиліндегі элементтерді қамтиды, бұл ойыншыларға қалауынша ойын стилін таңдауға және араластыруға мүмкіндік береді. Бұл ойындарды ұйымдастыру үшін Tumblr және LiveJournal сияқты блогтар танымал. Tumblr-дегі рольдік ойын стилі көбінесе ‘негізгі блог’ – ойын штаб-пәтері және әр ойыншының жазба жасайтын бірнеше кейіпкер блогы түрінде болады. Негізгі блог көбінесе Tumblr тегтері арқылы ойыншыларды іздейді. Ойынға қатысуға ниет білдірушілер негізгі блогта тіркеу формасын толтырып, өтініш білдіреді, сондай-ақ ойынның басқа да әкімшілік жұмыстары осы жерде жүзеге асырылады. Рольдік ойынды жасаушы көбінесе «Әкімші» деп аталады, ол «Әкімші» деген сөздің қысқартылған түрі. Ойыншылар негізгі сюжеттер мен ойын өзгерістерін орындамас бұрын Әкімшімен келісуі керек, бұл Әкімшінің дәстүрлі GM-ге (Game Master) ұқсас қызмет атқаруын қамтамасыз етеді. Ойыншылар бір-бірінің жазбаларын қайта жариялап (reblog), өз кейіпкерлерінің әрекеттесу параграфтарын қосады, олардың әрқайсысы «пара» деп аталады. Көбінесе мәтіндік жазбалар диалогтармен және кейіпкердің көңіл-күйін немесе эмоциясын көрсететін GIF суретімен бірге келеді. Дегенмен, соңғы уақытта кейбір ойындарда jpg белгішелерінің танымал болуы байқалады. LiveJournal стиліндегі РББ-де рольдік ойнау стилі «кейіпкер блогтары немесе журналдарды» байланыстыратын «қоғамдық» блогтар арқылы сақталады. Кейіпкер блогтары/журналдары көбінесе бірінші тұлғада, кейіпкерге бағытталған контекстте жазылады. Бұл кейіпкер журналдары қоғамдастықтың барлық ойыншыларына бірінші тұлға стилінде өзара әрекеттесуге ашық. «Қоғамдық» блогтағы өзара әрекеттесу көбінесе үшінші тұлғада, әңгіме кітапшасы түрінде жүзеге асырылады. «Тірі журнал» платформасындағы РББ көбінесе MOD (модератор) деп аталатын адам басқарады. MOD-тар қоғамдық/ойын ортасын, кейіпкерлердің шектеулерін, ережелерді, ойын стилін, ойын жиілігін және жалпы ойын әлемінің көзқарасын құруға жауапты. MOD-тар сонымен қатар жеке сюжеттелген кейіпкерлер үшін ойынға жауап беруге арналған әлемдік оқиғаларды жасауды басқарады.
Google-дың рөлдік құжаттары
Блогтар мен викилерге ұқсас, Google құжаттарында пайдаланушыларға құжатқа онлайн қол жеткізуге және оны өзгертуге рұқсаттарды орнатуға болады. Бұл бірнеше пайдаланушыға құжатты бір уақытта өңдеуге мүмкіндік береді, яғни басқалар оқиғаны онлайн өзгерте алады. Сондай-ақ, тарихты қарау мүмкіндігі бар, оны бөліп жіберуге болады, сондай-ақ белгілі бір сөздер мен тіркестерге, тіпті жалпы түсініктемелерге түсініктеме беруге және осы құжатқа арналған чат тақтасын пайдалануға болады. Бұл рөлдік ойынның түрі салыстырмалы түрде жаңа болғандықтан, ол кең таралған тәсіл емес, және рұқсаты бар кез келген адам мазмұнды өзгерте алатын кемшіліктері бар.
Ойыншы-ойыншы арасындағы жекпе-жек
Дәстүрлі ойындарда, онда кездейсоқ факторлар жекпе-жектің нәтижесін анықтамайды, ойыншылардың келісімге келуі қажет. Егер бәсекелес жағдайда ешбір ойыншы екі жаққа да қанағаттандырарлық келісімге келе алмаса, даулар туындауы мүмкін. Ойыншылар кейіпкерлерін тым күшті немесе зақым келтіруге келмейтіндей етіп жасауға құмарлық танытуы мүмкін, мұндай әрекет "қуат ойыны", "құдай режимі" немесе "супергерой синдромы" деп аталады. Мұндай жағдайларда, қақтығысты қарап шығу және соңғы нәтижені анықтау үшін модератордың араласуы қажет болуы мүмкін. Кейбір ережелерде, жеңімпаз алдын ала келісілген болуы мүмкін, ал шайқас – әрбір кейіпкердің шеберлігін көрсететін рәсімдік сипаттама ғана. Ал басқа жүйелерде, жекпе-жектің жеңімпазы бірінші болып бас тартқан немесе жеңілген кейіпкер болып саналады. Қалай болғанда да, мұндай рөлдік ойындарда жеңіс пен жеңіліске қатысты ойыншылардың өзара келісімі болуы шарт. Осы себепті, мәтіндік рөлдік ойындар көбінесе жарысқан емес, оқиғаға, ойыншылардың кейіпкерлерінің өзара әрекеттеріне, келіссөздерге және қарым-қатынастарға көбірек назар аударады. Жауынгерлікке бағытталған ойындар MUD, D&D сияқты ойындарда немесе бейне ойындарда, ережелерге негізделген платформаларда жақсы жүзеге асырылады, онда кейіпкерді құру немесе ойын шеберлігі жеңімпазды анықтайды, ал пошта арқылы ойналатын ойындар көбінесе зерттеу, келіссөздер немесе романтикалық сюжеттерге бағытталған, онда кейіпкерлер көбінесе тікелей қарсы тұрмайды.