Кіріспе
Паралимпиадалық дәлдікті шар спорты, боччеге ұқсас (/bɒtʃə/ BOTCHə) – боччеге ұқсас, сондай-ақ боулз және петанкеге жақын дәлдікті шар спорты. "Бочча" атауы латын тіліндегі "басшы" деген мағына беретін "bottia" сөзінен шыққан. Бұл спортқа ауыр физикалық мүгедектігі бар спортшылар жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейде қатысады. Алғашқыда церебральды сал ауруы бар адамдар үшін ойын түрі ретінде әзірленген, бірақ қазір моторлық дағдыларына әсер ететін басқа да ауыр мүгедектігі бар спортшыларды да қамтиды. 1984 жылы паралимпиадалық спорт түріне енген және 2020 жылға қарай 75 бочча ұлттық ұйымы халықаралық ұйымдардың біріне немесе бірнешесіне қосылды. Бочча спорты Бочча халықаралық спорт федерациясы (BISFed) басқарады және Олимпиада бағдарламасында баламасы жоқ екі паралимпиадалық спорт түрінің бірі (гоулболмен бірге).
Boccia ('/b//ɒ//tʃ//ə/ BOTCHə) is a precision ball sport, similar to bocce, and related to bowls and pétanque. The name "boccia" is derived from the Latin word for "boss" – bottia. The sport is contested at local, national and international levels, by athletes with severe physical disabilities. It was originally designed to be played by people with cerebral palsy but now includes athletes with other severe disabilities affecting motor skills. In 1984, it became a Paralympic sport and as of 2020, 75 boccia national organizations have joined one or more of the international organizations. Boccia is governed by the Boccia International Sports Federation (BISFed) and is one of only two Paralympic sports (along with goalball) that have no counterpart in the Olympic program.
Ойын туралы
Боччаны жеке, жұп немесе үш ойыншыдан тұратын командалар ойнай алады. Барлық жарыстар аралас жынысты. Ойынның мақсаты – қызыл немесе көк түсті былғары доптарды (қай жақтың қай түсті қолданатыны монета тастау арқылы шешіледі) ақ допқа немесе джекке мүмкіндігінше жақын тастау. Бірінші болып джек тасталады, содан кейін алғашқы екі доп ойнатылады (бірінші джек тастаған ойыншы, содан кейін қарсылас жақ), одан кейін джекке ең алыс тұрған жақ джекке жақындауға немесе қарсыластың доптарын ығыстыруға тырысады. Осылайша, әр раунд немесе энд, бір жақ барлық доптарын ойнағанға дейін жалғасады, содан кейін қарсылас жағы қалған доптарын ойнайды. Доптарды қолмен, аяқпен немесе ойыншының мүмкіндігі шектеулі болса, пандус сияқты қосымша құралдармен жылжытуға болады. Әр эндтің соңында төреші доптардың джекке ең жақын тұрғандарының арақашықтығын өлшейді және тиісінше ұпайлар тағайындайды – қарсыластың ең жақын допынан гөрі джекке жақын әр доп үшін бір ұпай. Ойын соңында ең көп ұпай жинаған команда немесе ойыншы жеңімпаз болады. Егер барлық эндтер ойналғаннан кейін екі команданың да ұпай саны тең болса, жеңімпазды анықтау үшін қосымша энд ойналады. Эндтер мен доптардың саны команда құрамына байланысты. Жеке жарыста әр ойыншыға төрт эндтен және алты доптан беріледі, жұптық жарыста әр жұпқа төрт эндтен және алты доптан (әр ойыншыға үш доптан) беріледі. Командалық жарыста алты энд және командаға алты доптан (әр ойыншыға екі доптан) беріледі. Жұптық және командалық жарыстарда резервтік ойыншыға рұқсат етіледі. Ойын барысында резервтік ойыншыны бір рет ауыстыруға болады. Бочча алаңының сыртындағы бос кеңістік, ойналатын аумақ шамамен метрлік алаңды құрайды. Алаңның беті тегіс және жылтыр – әдетте, ағаштан жасалған баскетбол немесе волейбол алаңы, бірақ кейде қатты шөппен жабылған еден де қолданылады. Доп тастау аймағы алты тікбұрышты алаңға бөлінген, олардың ішінде спортшылар ойын кезінде толығымен болуы керек. Алаңда джектің дұрыс болуы үшін одан өтуі керек V пішіндес сызық бар. Алаңның соңында «өлі доп контейнері» орналасқан, онда уақыт шегінен тыс, ойналатын аумақтан тыс тасталған немесе спортшы ережені бұзған доптар салынады. Егер джек шекара сызығына тисе немесе одан өтетін болса, немесе тең түскен жағдайда, джекті қай жерге қою керек екенін белгілейтін крест белгісі қойылады. Доптардың өзі былғарыдан жасалған, теннис допынан сәл үлкен, салмағы шамамен және көлемі шамамен (диаметрі шамамен ) құрайды. Олар әртүрлі жұмсақтықта және қаттылықта болады және матчта қажетті стратегияларды орындау үшін мақсатты түрде таңдалады.
Жарыс
Бочча ойынын демалыс және/немесе бәсекелестік негізде ойнауға болады. Жарыстар жергілікті, аймақтық, ұлттық және халықаралық деңгейде ұйымдастырылады. Халықаралық жарыстар күнтізбесі жазғы Паралимпиада ойындарының төрт жылдық циклына негізделген, бірінші жылы халықаралық аймақтық чемпионаттар, екінші жылы әлем чемпионаттары, үшінші жылы әлем кубогы және төртінші жылы Паралимпиада ойындары өткізіледі. Халықаралық деңгейде шамамен 554 бочча ойыншысы бар. 2007 жылғы Бочча әлем кубогына (9-19 мамыр, 2007 жыл, Ванкувер, Британдық Колумбия, Канада) 24 ел мен аймақтан 179 спортшы қатысты, олар 2008 жылғы Пекиндегі жазғы Паралимпиада ойындарына қатысу үшін соңғы мүмкіндіктерді пайдаланды және халықаралық рейтингке ие болды. 2008 жылғы 7-17 қыркүйек аралығында Пекинде өткен жазғы Паралимпиада ойындарына 19 елден 88 спортшы қатысты. Бразилия мен Корея екі алтын және бір қола медальдан алып, жалпы есепте бірінші орынды бөлісті. 2010 жылғы Бочча әлем чемпионатына 36 елден спортшылар қатысты, ал командалық жарысқа 28 ел қатысты. Соңғы жылдары күштер тепе-теңдігі Еуропаның басымдығынан әлемдік бәсекеге қабілеттілікке қарай өзгерді, Бразилия BC4 санатында, ал Корея BC3 санатында көшбасшылықты қамтамасыз етті. Аралас командалардың басымдығы жақында ғана Ұлыбританиядан Кореяға ауысты, бірақ бұрынғы күшті елдер Испания мен Португалияны ешқашан есептен шығаруға болмайды. 2020 жылғы жазғы Паралимпиада ойындарына 25 елден 116 спортшы қатысты. Медальдар тізімінде Еуропа және Азия елдері басым болды, Словакия, Таиланд және Жапония медальдар тізімінде алғашқы үш орынды иеленді. Жарыс ұйымдастырушылары жалпы 3 медальді, оның ішінде Хидетака Сугимураның BC2 санатында алтын медалін жеңіп алды. Словакия жеке және жұптық турнирлерде үстемдік танытты, Самуэль Андрейчик жеке жарыста алтын медальді жеңіп алды, ал Михаэла Балкова оған қосылып жұптық жарыста алтын медальді жеңіп алды. Дэвид Смит OBE өзінің таңғажайып медальдар жинағына үшінші алтын медальді қосты, жеке паралимпиадалық BC1 атағын сақтап қалды. Адам Пешка BC3 санатында Паралимпиадаға тұңғыш рет қатысып, алтын медальді жеңіп алды.