Колумбиялық астроном және математик: Хулио Гаравито Армеро өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Колумбиялық астроном және математик

Хулио Гаравито Армеро (5 қаңтар 1865 – 11 наурыз 1920) – колумбиялық астроном.

Өмір

Боготада туған ол ғылым мен математикада ерте дарынды болған. Колумбияның Ұлттық университетінде математик және азаматтық инженер мамандықтарын бітірді. 1892 жылы Ұлттық астрономиялық обсерваторияның (Observatorio Astronómico Nacional) директоры болып жұмыс істеді. Оның ғылыми еңбектері 1890 жылдан бері «Инженерлік жылнама» (Los Anales de Ingeniería) журналында жарияланып келді, ал ол басылымды басқаруға кіріскенге дейін жеті жыл бұрын жарияланған болатын. Жастық шағында Сан-Бартоломе орта мектебінде оқыды, бірақ 1885 жылы туған елінде болған азаматтық соғыстардың салдарынан оқуын уақытша тоқтатуға мәжбүр болды. Мың күнге созылған соғыс кезінде Гаравито «Тоғыз нүктелі шеңбер» (El Círculo de los Nueve Puntos) деп аталатын құпия ғылыми қоғамға мүше болды, оған қабылдану үшін Эйлер теоремасы бойынша есепті шешу қажет болды. Бұл қоғам Гаравитоның өліміне дейін қызмет етті. Обсерваторияның астрономы ретінде ол Боготаның географиялық енін анықтау, 1901 және 1910 жылдар аралығында Жерге жақын өткен кометалар (мысалы, Галлей кометасы) және 1916 жылғы күн тұтылуы (Колумбияның көп бөлігінде байқалған) сияқты маңызды ғылыми зерттеулер жүргізді. Бірақ, бәлкім, ең маңыздысы – оның аспан механикасы жөніндегі зерттеулері, ол Айдың қозғалысы мен оның ауа-райына, су тасқынына, полярлық мұзға және Жер орбитасының үдеуіне тигізетін әсерін зерттеуге ұласты (кейін бұл дәлелденді). Ол оптика (оның өлімінен кейін аяқталмаған жұмыс) және экономика сияқты басқа да салаларда жұмыс істеді, соның арқасында ел қатал азаматтық соғыстан қалпына келуге мүмкіндік алды. Осы мақсатта ол экономика және оған соғыс, немесе халық санының өсуі сияқты факторлардың әсері туралы лекциялар мен конференциялар оқыды. Кейіннен ол Колумбия теміржолдарын дамыту және Венесуэламен шекараны белгілеу үшін құрылған Хорографиялық комиссияның директоры болды. Ол Альберт Эйнштейннің салыстырмалылық теориясына күмән келтірген деген болжам бар. Ол 19 ғасырдың екі ұлы ғалымы – Хосе Селестино Мутис және Франсиско Хосе де Кальдаспен салыстырылды.

Born in Bogotá, he was a child prodigy in science and mathematics. He obtained his degrees as mathematician and civil engineer in the Universidad Nacional de Colombia (National university of Colombia). In 1892, he worked as the director of the Observatorio Astronómico Nacional (National Astronomical Observatory). His investigative works had been published in Los Anales de Ingeniería (The Annals of Engineering) since 1890, seven years before he took over editing the publication. In his youth he studied at San Bartolomé high school, but in 1885 he had to interrupt his studies temporarily because of the civil wars which were affecting his home country. During the Thousand Days War, Garavito was part of a secret scientific society called El Círculo de los Nueve Puntos (the nine point circle), where the condition for admission was to solve a problem about Euler's theorem. This group was active until Garavito's death. As an astronomer of the observatory, he did many useful scientific investigations such as calculating the latitude of Bogotá, studies about the comets which passed by the Earth between 1901 and 1910 (such as Comet Halley), and the 1916 solar eclipse (seen in the majority of Colombia). But perhaps the most important were his studies about celestial mechanics, which finally turned into studies about lunar fluctuations and their influence on weather, floods, polar ice, and the Earthorbital acceleration (this was corroborated later). He worked also in other areas such as optics (this work was left unfinished at his death), and economics, by which he helped the country recover from the rough civil war. With this objective, he gave lectures and conferences in economics and the human factors which affected it, such as war or overpopulation. He was later the director of the Chorographic Commission, created with the objectives of developing the Colombian railways and defining the frontier with Venezuela. He is believed to have questioned Albert Einstein's theory of relativity He has been compared to two great scientists of the 19th century: José Celestino Mutis and Francisco José de Caldas.

Қызықты деректер

Айдың шалқа жағындағы кратер оның құрметіне Гаравито деп аталды. Колумбияның ең беделді университеттерінің бірі де оның атымен аталады: Escuela Colombiana de Ingeniería (Колумбия инженерлік мектебі "Жулио Гаравито"), ол 1972 жылы құрылды және қолданбалы ғылымдар мен инженерияға ерекше назар аударады. Оның суреті Колумбияның 20 000 песолық банкнотасында бейнеленген, банкнотаның бір жағында Ай, ал екінші жағында Ай бетінен көрінетін Жер суреті бар. Осы себепті, сондай-ақ банкнотаның көк түсіне байланысты, Боготаның орталық зиратындағы оның қабіріне көк шамдар мен көк гүлдер әкеліп, дұға оқыған адам бай болатынына сенетін халық арасында кең таралған наным бар.