Кіріспе
Гватемаланың жергілікті майя халқы Какчикель (оларды Качикель деп те атайды) – Гватемаланың батыс орталық таулы аймақтарында және Мексиканың оңтүстігінде қоныстанған майя халқының бірі. Олар Гватемаладағы үшінші ең ірі майя тобын құрайды. Бұл атау бұрын түрліше жазылған, мысалы, Какчикель, Какчикель, Какчикель және Качикель.
The Kaqchikel (also called Kachiquel) are one of the Indigenous Maya peoples of the midwestern highlands of Guatemala and of southern Mexico. They constitute Guatemala's third largest Maya group. The name was formerly spelled in various other ways, including Cakchiquel, Kakchiquel, Caqchikel, and Cachiquel.
Тіл
Қақчикель тілі – майя тілдерінің бірі, кичелік тармағына жатады. Бүгінде бұл тілде 400 мың адам сөйлейді. Ол тзутужил тілімен тығыз байланысты.
Орналасқан жері
Мексикада какчикель қауымдастықтары Чиапас штатында, Аматенанго-де-ла-Фронтера, Мазапа-де-Мадеро, Мотозинтла, Фронтера-Комалапа, Эль-Порвенир және Вилла-Коматитлан муниципалитеттерінде орналасқан. Жақындағы көші-қондардың нәтижесінде Кампече штатында, Кампече және Шампотон муниципалитеттерінде шағын какчикель қауымдастықтары пайда болды. Гватемалада олар Солола, Чимальтенанго және Сакатепекез департаменттерінде қоныстанған.
Тарих
Постклассикалық майя дәуірінде Какчикельдің басты тармағының астанасы Иксимче болды. Көршілес Киче (Киче) сияқты, олар төрт билеушілермен басқарылды: Цотциль, Хахил, Тукуче және Акахал, олар әкімшілік, әскери және діни мәселелерге жауапты болды. Какчикельдер өз тарихын "Какчикельдер жылнамалары", сондай-ақ "Солола хаттары" деп белгілі кітапта жазды. Чахома – какчикель тілінде сөйлейтін тағы бір халық; олардың астанасы ретінде Микско-Вьехо қираған жерлері анықталған. Иксимче 1524 жылы испан конкистадоры Педро де Альварадо тарапынан басып алынды. Сол кезде Какчикельдер көршілес Киче Корольдығының жауы болды және испандарға оны басып алуға көмектесті. Гватемаланың алғашқы отарлық астанасы, Теппан Гватемала, 1524 жылдың 25 шілдесінде Иксимче маңында құрылды. 1527 жылдың 22 қарашасында, бірнеше Какчикель көтерілісінен кейін, астана Антигуа Гватемаланың жанындағы Сиудад-Вьежаға көшірілді.