Кіріспе

Революциядан кейінгі және қазіргі заманғы мекеме – Франция Республикасының екі палаталы заң шығару органы.

Француз Парламенті – Францияның Бесінші Республикасының Сенаттан (Sénat) және Ұлттық Ассамблеядан (Assemblée nationale) тұратын екі палаталы заң шығару органы. Әрбір палата Париждегі бөлек орындарда заң шығару сессияларын өткізеді: Сенат Люксембург сарайында, ал Ұлттық Ассамблея Бурбон сарайында жиналады. Әр палатаның өз ережелері мен ішкі регламенті бар. Дегенмен, Франция Конституциясын қайта қарау және өзгерту үшін Версаль сарайында Франция Парламенті Конгресі (Congrès du Parlement français) ретінде бірігіп отыруы мүмкін.

Өкілдерді сайлау

Қазіргі Парламент екі палатадан тұрады: жоғарғы Сенат және төменгі Ұлттық Ассамблея, олардың құрамына сәйкесінше 349 және 577 мүше кіреді. Ұлттық Ассамблеядағы депутаттар бес жылдық мерзімге екі турда көп дауыс алған үміткер принципі бойынша сайланады, Ассамблея таратылған жағдайға қарамастан. Әр сайлау округінде шамамен 100 000 тұрғын бар, бірақ ауылдық және қалалық округтердің мөлшері әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, Валь-д'Оаз округінде 188 000 сайлаушы тіркелген, ал Лозерде – небәрі 34 000. Сенаторлар депутаттар, облыстық кеңесшілер, аудандық кеңесшілер және қалалық кеңесшілердің өкілдерінен құралған сайлаушылар коллегиясы (grands électeurs) арқылы тура емес жалпы сайлау арқылы сайланады. Олардың арасында қалалық кеңесшілердің өкілдері сайлаушылардың 95% құрайды.

Ұйымдастыру және өкілеттіктер

Кәдімгі жағдайда парламент жылына бір рет тоғыз айлық сессияда жиналады, бірақ ерекше жағдайларда Франция Президенті қосымша сессия шақыруы мүмкін. Бесінші Республика құрылғаннан кейін парламенттік билік шектелді, алайда, егер заң шығарушылардың абсолютті көпшілігі сенімсіздік туралы ұсыныс қабылдаса, Ұлттық Ассамблея үкіметті құлатуға себеп болуы мүмкін. Осының салдарынан үкімет әдетте Ассамблеяда басымдыққа ие болатын саяси партияның мүшелерінен құралады және сенімсіздік білдіруді болдырмау үшін көпшілік тарапынан қолдау күтеді. Премьер-министр және басқа министрлерді Президент тағайындайды, ол конституциялық немесе басқа да міндетті талаптарға сәйкес парламенттегі көпшілік партиядан үкіметтік тағайындаулар жасауға міндетті емес. Бұл Бесінші Республиканың негізін қалаушы Шарль де Гольдің үшінші және төртінші Республикалардың парламенттік режимдерінде байқалған тәртіпсіздік пен келісімдер жасаудың алдын алу үшін енгізген сақтық шарасы; алайда, іс жүзінде премьер-министр мен басқа министрлер көбінесе көпшілік партияға жатады. Бұл әдетке ерекшелік Николя Саркози премьер-министрлік қызметін атқару кезінде болды, ол үкіметіне социалистік министрлерді және Мемлекеттік хатшы деңгейіндегі кіші министрлерді тағайындады. Президент пен премьер-министрдің бірдей саяси партиядан еместігі сирек кездесетін жағдайлар әдетте «бірге өмір сүру» деп аталады. Министрлер кабинетін Премьер-министр емес, Президент басқарады. Үкімет (немесе, әр сәрсенбі сайын отырыс өткізгенде, министрлер кабинеті) Парламент күн тәртібіне елеулі әсер етеді. Үкімет ұсынған заң жобасына өкілеттігін байланыстыра алады, және егер ұсынысқа қатысты 24 сағат ішінде сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс енгізілмесе және 48 сағат ішінде қабылданбаса – яғни, толық процедуралар ең көп дегенде 72 сағатқа созылса – мәтін дауыс берусіз қабылданған болып есептеледі. Алайда, бұл процедура 2008 жылғы конституциялық түзетумен шектелді. Заң шығару бастамасы Ұлттық Ассамблеяда. Заң шығарушылар парламенттік иммунитетке ие. Екі палатаның да түрлі тақырыптар бойынша есептер жасайтын комитеттері бар. Қажет болған жағдайда, олар кең өкілеттіктермен парламенттік тергеу комиссияларын құруы мүмкін. Алайда, мұндай комиссиялар көбінесе құрылмайды, өйткені көпшілік оппозицияның тергеу комиссиясын құру туралы ұсынысын қабылдамайды. Сондай-ақ, мұндай комиссия тек сот тергеуіне кедергі келтірмейтін жағдайда ғана құрылуы мүмкін, яғни оны құруды тоқтату үшін тергеу комиссиясы қарастырып отырған мәселе бойынша айыптау салу жеткілікті. 2008 жылдан бері оппозиция тіпті көпшіліктің қарсылығына қарамастан жылына бір рет тергеу комиссиясын құруды талап ете алады. Алайда, егер сот ісі басталса (немесе комиссия құрылғаннан кейін басталатын болса), олар тергеу жүргізе алмайды.