Кіріспе
Мағынасы белсенді, бірақ басқа дауыста жасалған етістік. Тіл білімінде депоненттік етістік – мағынасы бойынша белсенді, бірақ формасы басқа дауыстан, көбінесе орта немесе пассивті дауыстан алынған етістік. Депоненттік етістіктің белсенді формасы болмайды.
In linguistics, a deponent verb is a verb that is active in meaning but takes its form from a different voice, most commonly the middle or passive. A deponent verb has no active forms.
Депонентті етістіктері бар тілдер
Бұл тізім толық болмауы мүмкін.
Ежелгі грек тілі
Ежелгі грек тілінде ортаңғы дауыстағы етістіктер (олардың кейбіреулері өте жиі кездеседі) және кейбір пассивті дауыстағы етістіктер бар. Классикалық грек тіліндегі мысал – ἔρχομαι („Мен келемін“ немесе „Мен барамын“), формасы бойынша орта/пассивті, бірақ ағылшын тіліне белсенді дауыста аударылады (өйткені ағылшын тілінде ортаңғы дауыс жоқ). Кейбір „белсенді“ етістіктер болашақ форманы ортаңғы түрде алады, мысалы, ἀκούω („Мен естимін“) ἀκούσομαι („Мен естимін“) болады, сигманың әдеттегі қосылуынан гөрі (паύω („Мен тоқтатамын“) паύσω („Мен тоқтатамын“) болады). Бұл әлі де ағылшын тіліне белсенді деп аударылады. Осы етістіктерде болашақ ортаңғы формасы жоқ, бірақ болашақ пассивті формаға әсер етпейді. Койне грек тілінде белсенді және орта/пассивті формалары әртүрлі мағынаға ие бірнеше етістік бар. Мысалы, ἅπτω („Мен от қоямын“) дегенді білдіреді, ал оның ортаңғы түрі ἁπτομαι („Мен тием“) дегенді білдіреді. ἁπτομαι жиі қолданылатындықтан, жаңа бастаушылар көбінесе осы форманы бірінші болып үйреніп, оны депонент етістік деп ойлауға бейім.
Ежелгі ирланд
Ежелгі ирланд тілінде көптеген депоненттік етістіктер бар, олардың кейбіреулері, мысалы, do·muinethar және cuirethar, өте жиі кездеседі. Vr жұрнағы – бұл тұрақты пассивті немесе тұлғасыз форма. Бұл үлгі кейінгі тілдерге көшпеді және барлық осындай етістік формалары ақырында «қалыпты» формалармен алмастырылды. Vr жұрнағы кейінгі тілдерде де пассивті немесе тұлғасыз форма ретінде қолданылады, мысалы, қазіргі шотланд гаэліндегі пассивті/тұлғасыз cluinnear. cluinn етістігінің бастауы ежелгі ирланд тіліндегі ro·cluinethar етістігінен шыққан.
Санскрит тілі
Санскрит тілінде белсенді, орта және пассивтік дауыстар бар. Пассивтік дауыс екіншілік құралым болғандықтан (ортаңғы жіктемелермен басқа түбірге негізделген), барлық депоненттік етістіктер ортаңғы дауыс формаларын қабылдайды, мысалы, सच॑ते. Дәстүрлі грамматика етістіктердің үш класын ажыратады: , және . Осылайша, (көпше түрі) депоненттік етістік деп есептелуі мүмкін.
Traditional grammar distinguishes three classes of verbs: , and Thus, (plural of ) might be considered a deponent verb.
Депоненция және кернеу
Кейбір етістіктер барлық уақытта депонентті болады, ал басқа етістіктер тек белгілі бір уақыттарда ғана депонентті болады. Мысалы, грек тіліндегі ἀναβαίνω (anabainō) 'Мен жоғары көтерілемін' етістігі өтетін уақыттың белсенді түрінде және аорист белсенді түрінде белсенді формаларды қолданады, бірақ болашақ белсенді түрінде ортаңғы форманы – ἀναβήσομαι (anabēsomai) 'Мен жоғары көтерілемін' көрсетеді. Латын тілінде аздаған жартылай депонентті етістіктер бар, олар қазіргі, болашақ және толық емес уақыттарда белсенді формаларға ие, бірақ толық уақыт жүйесінде депонентті болады.