Кіріспе

Үлкен тасымалдау контейнері

Жәшік – көбінесе ағаштан жасалған, үлкен, ауыр заттарды тасымалдауға немесе сақтауға арналған үлкен контейнер. Болаттан және алюминийден жасалған жәшіктер де қолданылады. Арнайы өнімдер үшін арнайы жәшіктер жасалған, олар көбінесе қайта пайдалануға жарамды, мысалы, сүт және газдалған сусындарға арналған "бөтелке жәшіктері". Жәшіктер ағаштан, пластиктен, металдан немесе басқа материалдардан жасалуы мүмкін. "Жәшік" термині көбінесе үлкен және берік контейнерді білдіреді. Пластиктен жасалған жәшіктердің көпшілігі кішкентай болып келеді және оларды көбінесе қорап немесе контейнер деп атайды. Металдың ауыр салмағына байланысты оны сирек қолданады. Егер металл қолданылса, жәшік көбінесе ашық конструкцияда жасалады және оны "құлып" деп те атауға болады. Жәшік кез келген материалдан жасалуы мүмкін, бірақ осы себептерге байланысты, "жәшік" термині көбінесе ағаштан жасалғанды білдіреді.

Ағаш сандықтар

Ағаш сауыттың өздігінен тұрақты құрылымы бар, қаптамасымен немесе қаптамасыз. Ағаш ыдысы сауыт болып есептелуі үшін, оның барлық алты жағы орнатылып, ыдыстың белгіленген беріктігіне жетуі керек. Сауыттар ағаш қораптардан өзгеше. Ағаш қораптың беріктігі оның үстіңгі жағы (үсті, қабырғалары мен шеттері) орнатылмастан көтере алатын салмағы бойынша бағаланады, ал сауыттың беріктігі үстіңгі жағы орнатылған күйінде бағаланады. Күнделікті сөйлеуде "сауыт" термині ағаш қорапты білдіру үшін де қолданылуы мүмкін.

Тарих

Қапшықтар көптеген жылдар бойы нақты тарихы жазылмағандықтан қолданылып келді. 20-ғасырдың басындағы қазіргі заманғы қапшықтар қапшық дизайнына енгізілген практикалық және экономикалық есептерді ескере отырып, дамыған технологияны көрсетеді. 1910 жылға дейін эмальдалған шойын раковиналар, ванналар және унитаздар сияқты ауыр өнімдерді қандай да бір қаптамасыз тасымалдау жиі кездесетін, бұл тасымалдау кезінде эмальдың сынуына байланысты шамамен 20% шығынға әкелді. Кейбір өндірушілер өнімді берік қапшықтармен қорғау шығындарын азайтады деп ойлады, бірақ теміржол және тасымалдау жұмыскерлері ауыр қапшықтағы қапшықтарды одан да қатыстырақ ұстайтынын анықтады, нәтижесінде шығын көбейді. Технологиялық шешім – эмальдалған ванна жиынтығын ашық қапшықтарға салу, бұл тасымалды жеңілдетіп, арзандатуға, жүк тасымалдаушыларға қандай тауар тасымалданатынын біліп, көбірек сақтық шараларын қолдануға және клиентке оны ашу алдында сатып алынған тауарды тексеруге мүмкіндік берді. Америка Құрама Штаттарында тасымалдауға арналған қапшық туралы тағы бір ертерек жазба 1930 жылғы "Техникалық бюллетень №171", АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі үшін К.А. Пласкетт жазған. Пласкетт тасымалдау қаптамасының әртүрлі компоненттерін кеңінен сынап, анықтағандығымен белгілі болды. 1964 жылы USDA Орман шаруашылығы қызметі оны "Ағаш қапшық дизайнының нұсқаулығы", 252-ші нұсқаулық ретінде қайта қарады және кеңейтті.

Құрылыс

Ағаш қораптың ағаш жәшіктен айырмашылығы анық болғанымен, екеуінің де құрылысы көбінесе контейнердің қорап екенін немесе жәшік екенін анықтау қиындығын тудырады. Ағаш жәшіктер мен ағаш қораптардың екеуі де ерекше заттарды сақтау үшін жасалады, ал қорап немесе жәшіктің дизайны екеуінің де қағидаларын қолдануы мүмкін. Мұндай жағдайда контейнердің жиектері мен бұрыштарының құрылысы арқылы анықталады. Егер қаптаманы (көрпе немесе ағаш) алып тастағанда, каркас тұрған күйінде қалса, онда бұл контейнер қорап деп аталады. Ал егер қаптаманы алып тастағанда контейнердің шеттеріндегі ағаштарды бекітуге мүмкіндік болмаса, онда бұл ағаш жәшік деп аталады.

Дизайн

Ағаштан жасалған қораптардың көптеген түрлері бар. Ең көп таралғандары – «жабық», «ашық» және «рамды». Жабық қорап – фанера немесе ағаш тақтай сияқты материалдармен толық немесе дерлік толық жабық қорап. Ағаш тақтайлар қолданғанда, кеңеюіне орын қалдыру үшін тақтайлар арасында кеңістіктер қалдырылады. Ашық қорап – әдетте, қаптау үшін ағаш пайдаланылатын қорап. Қаптама әртүрлі қашықтықтарда аралықтарымен орналастырылады. Ашық және жабық қораптардың нақты анықтамасы жоқ. Әдетте, тақтайлар арасындағы кеңістік кеңею үшін қажетті өлшемнен артық болса, ол ашық қорап деп есептеледі. Тақтайлар арасындағы кеңістік әдетте қаптама тақтайларының енінен аспауы керек. Егер кеңістік үлкен болса, тақтайлар қаптама емес, «тіреу» болып саналады, соның салдарынан қорап қаптамасыз болады. Қаптамасыз қорап – рамды қорап. Рамды қорап тек қана қаңқа құрылымынан тұрады және бетін қорғауға немесе ұрлықтан сақтауға арналған материалдар қосылмайды. Әдетте, ашық қорап 12 ағаш тақтайдан тұрады, олардың әрқайсысы ішкі мазмұнның сыртқы жиегі бойында орналасқан және бұрылудың алдын алу үшін диагональды түрде қосымша тақтайлар орналастырылады. Кез келген қораптың көлемі белгілі бір деңгейге жеткенде, оған қосымша тақтайлар қосылуы мүмкін. Бұл тақтайлар көбінесе тіреулер деп аталады. Панельге қолдау көрсету үшін, егер ол тасымалдау тәсіліне байланысты қосымша қолдауды қажет ететін өлшемге жеткенде, тіреулер қолданылады. Тіреулер белгілі бір панельдің жиектері арасындағы кез келген жерге орналастырылуы мүмкін. Тіреулердің орналасуы көбінесе фанерамен қапталған қораптарда қолданылатын фанераның енімен анықталады. Басқа қораптарда панельді нығайту үшін қажетті тіреулер біркелкі аралықпен орналастырылады. Кейде қораптың жоғарғы панеліне екі тіреу қосылады, олардың орналасуы қорапты көтеру кезінде тізбектер немесе белдіктердің қысымын қабылдау үшін қажетті күшті қамтамасыз етеді. Егер қораптың қабырғасының өлшемдері бірнеше фанерадан жасауды талап етсе, фанераның жалғасқан бөліктерінің арасындағы тігістерді жабу және қолдау үшін «баттен» деп аталатын қосымша тақтайлар қолданылады. Баттендер әдетте тіреулерден кеңірек, бірақ міндетті түрде солай болуы керек емес. Тіреулердің атқаратын қызметіне байланысты нақты атаулары болуы мүмкін. Кейбір ресми стандарттарда тек осы сипаттамалық терминдер қолданылады және осы ағаш компоненттері ешқашан тіреулер деп аталынбайды. Мысалы, үлкен жоғарғы жағына қолдау көрсету үшін ағаш контейнердің астына қойылған ағаш «жосқар» деп аталады. Ағаш контейнердің жоғарғы жағын нығайту үшін ортасына орнатылған ағаш «тіреу» деп аталады. Егер тіреулер үлкен жоғарғы жақты қолдау үшін үлкейтілсе, оларды жалпы «тіреулер» немесе нақтырақ «жосқарлар» деп атауға болады. «Жылғаштар» немесе қалың төменгі тіреулер кейде жүк көтеру машиналарының қорапты көтеруіне мүмкіндік беру үшін орнатылады. Қорапты жобалау кезінде тасымалдау әдістері мен сақтау жағдайларын ескеру қажет. Тасымалдау тізбегінің әрбір қадамы соққы мен дірілден туындайтын әртүрлі күштерге ұшыратады. Қысымның, температураның және ылғалдылықтың өзгеруі қораптың ішіндегі заттарға ғана емес, сонымен қатар қораптағы бекіткіштердің (негізінен шегелер мен тіреулердің) ұстау қабілетіне де әсер етеді. Кейбір елдерде шетелге жөнелтуге арналған ағаш қораптар аурулар мен жәндіктердің таралуын болдырмау үшін ISPM 15 стандарттарына сәйкес келуі керек, бұл әдетте «жәндік таңбасы» деп аталады. Жоғарыдағы анықтама көбінесе дұрыс болғанымен, әртүрлі ұйымдар, агенттіктер және құжаттарда қолданылатын көптеген шамалы өзгертілген немесе «қосымша анықтамалар» бар. Бұл саланың кішкентай өлшемімен және әр жасалғанда өзгеше болатын заттың бірыңғай, нақты анықтамасын анықтаудың қиындығымен байланысты. Мысалы, Халықаралық әуе тасымалы қауымдастығы (IATA) ашық тасымалдау контейнері ретінде анықтағандықтан, ұшақтарда қораптарды пайдалануға рұқсат етпейді. Қорап ашық немесе рамды болуы мүмкін, қаптамасы жоқ, бірақ жабық қорап ашық емес және IATA-да рұқсат етілген ағаш қораптай ғана қауіпсіз.

Басқа жәшіктер

Сүт жәшіктері мен бөтелке жәшіктері – бұл бөлшек сауда дүкендеріне тауар жеткізу және бос бөтелкелерді дайындаушыға немесе қаптаушыға қайтару үшін қолданылатын қайта пайдаланылатын қаптама түрі. Олар көбінесе бірнеше рет бара-келе сапар жасауға арналған қалыпталған пластиктен жасалған конструкциялар болып келеді. Ағаштан жасалған конструкциялар да қолданылады.