Кіріспе
Гароуэ () – Сомалидің солтүстік-шығысында орналасқан Пунтленд мемлекетінің астанасы. Бұл қала Нугал аймағының әкімшілік орталығы болып табылады және стратегиялық маңызымен ерекшеленеді. Қала өсіп-дамып, үкіметтік мекемелерге орналасқан және тұрғындарына қажетті қызметтерді ұсынады. Гароуэ жартылай шөлейтті климат аймағында орналасқан, ал оның экономикасына сауда, мал шаруашылығы және егіншілік әсер етеді.
Garowe (, غَاْرَّوْؤَيَ, ) is the capital city of Puntland located in northeastern Somalia. It serves as the administrative center of the Nugal region and is known for its strategic importance. The city has experienced growth and development, hosting government institutions and providing essential services to its residents. Garowe is situated in a territory with a semi arid climate, and its economy is influenced by trade, livestock, and agriculture.
Шолу
Гару Нугаал аңғарында орналасқан. Солтүстігінде, батысында және оңтүстігінде теңіз деңгейінен жоғары биіктікке жететін, біртіндеп көтерілетін биік платолармен шектеседі. Осы платоның батыс бөлігін көптеген аңғарлар мен құрғақ арналар кесіп өтеді. Мал өсіру экономиканың негізін құрайды, ал ладан мен мирра жабайы ағаштардан жиналады.
Тарих
19 ғасырда Гару және Солтүстік-Шығыс Сомалидің көп бөлігі Бокор Осман Махамуд пен Хобё сұлтандығының сұлтан Юсуф Али Кенәдид билеген Маджертин сұлтандығының бір бөлігі болды. Кейіннен қала отарлық кезеңде Италиялық Сомалиге қосылды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Гару Нугаал ауданының орталығы болды. 1970 жылдардың басында қала Лас-Анод және Эйлден тұратын аймақтың облыстық астанасы ретінде қайта бекітілді. Нугаль аңғарында орналасқан бұл жаңа әкімшілік бөлім Нугаль деп аталды. 1991 жылы азамат соғысы басталга́ннан кейін, 1998 жылы Гаруде үш айға созылған жергілікті конституциялық конференция өтті. Аймақтың саяси элитасы, дәстүрлі ақсақалдар (иссимдер), кәсіпкерлер, зиялылар және азаматтық қоғамның өкілдері қатысқан бұл конференция нәтижесінде Сомалидің автономды Пунтланд мемлекеті құрылды. Бұл мемлекет халыққа қызмет көрсету, қауіпсіздікті қамтамасыз ету, сауданы дамыту және ішкі және халықаралық әріптестермен байланыс орнату мақсатымен құрылды.
Орналасқан жері
Гаруе Сомалидің солтүстік-шығысында, Пунтланд аймағының ортасында орналасқан. Жақын жердегі елді мекендерге шығыста Гиллаб (4.8 теңіздік миль), солтүстік-шығыста Калкалоок (15.3 теңіздік миль), солтүстікте Либакс Сеексей (2.5 теңіздік миль), солтүстік-батыста Гейда Дебабо (12.2 теңіздік миль), батыста Биксин (5.9 теңіздік миль), оңтүстік-батыста Луго (6.0 теңіздік миль), оңтүстікте Салакслей (5.3 теңіздік миль) және оңтүстік-шығыста Уор Вейтан (9.7 теңіздік миль) кіреді. Гаруеге ең жақын ірі қалалар: Кардо (205 км), Галкайо (216 км) және Эригаво (275 км).
Демография
Гарауе ауданының жалпы халық саны шамамен 190 000 адамды құрайды. Гаруэ қаласында Дарод тайпасынан шыққан сомалилер тұрады, олардың ішінде Маджертин, Лилькасе, Дулбаханте, Мехри және Ауртабле тайпалары басым. Қала маңында Мадибан халқы да тұрады. Сонымен қатар, қалада ішкі көшіп қонған адамдардың (ІКҚ) саны да көп.
Білім
Гароуде бірқатар академиялық оқу орындары мен мекемелер бар. Пунтленд білім беру министрлігінің мәліметтері бойынша, Гаруе ауданында 30 бастауыш мектеп бар. Олардың ішінде Әл-Хикма, Майле, Уабари және Дири Гурдің Дервиш мемлекетінің құрметіне аталған Дарвиш мектептері бар. Аймақтағы орта мектептерге Алуаха, Гамбол, Науави және Нугал орта мектебі жатады. Пунтленд мемлекеттік университетінің бас кампусы да осы жерде орналасқан. Бұл мектеп Гарудегі әйелдер колледжі – Гару менеджмент мектебінен өркендеді, ол бизнес-менеджмент, есептеу, компьютерлік дағдылар және бизнес ағылшын тілі курстарын ұсынды. Алғашқы жылы 60 оқушыны бітіргеннен кейін мектеп екі жылдық білім беру жүйесіне кеңейтіліп, Пунтленд қоғамдық колледжі (ПКК) деп аталды. 2004 жылы ПКК оқу бағдарламасын тағы да кеңейтті, бұл жолы төрт жылдық бағдарламаларды ұсынды; сондай-ақ ол Пунтленд мемлекеттік университеті (PSU) деп өзгертілді. Қаладағы жоғары оқу орындарының ішінде Гару мұғалімдер білім беру колледжі (GTEC) бар, ол аймақтың көп бөлігіне қызмет ететін бастауыш мұғалімдерді даярлау орталығы. Шығыс Африка университетінің (EAU) Гаруе филиалы да бар, ол Пунтлендтегі жеті кампустың бірі.
Қызметтер
Бірқатар үкіметтік емес ұйымдардың, соның ішінде жергілікті Пунтланд даму зерттеу орталығының (PDRC) бас кеңселері де қалада орналасқан. ПДРК Пунтлендте бейбітшілік пен тиімді басқару бастамаларын дамыту үшін зерттеулер мен қаржыландыруда маңызды рөл атқарады. Сонымен қатар, Пунтленд әлеуметтік қамсыздандыру агенттігінің (PASWE) штаб-пәтері осы жерде орналасқан. 2009 жылы мамыр айында аймақтық әкімдік құрған бұл мекеме, жетімдер, мүгедектер және көзі көрмейтіндер сияқты әлсіз топтар мен адамдарға медициналық, білім беру және кеңес беру көмегін ұсынады. PASWE-ге діни ғалымдар (улема), кәсіпкерлер, зиялылар және дәстүрлі ақсақалдардан тұратын директорлар кеңесі басшылық етеді. Гароуде көптеген шағын медициналық клиникалармен қатар, Гароу аймақтық ауруханасы да бар. 2008 жылы Сомали Манхал агенттігінің көмегімен жаңа жалпы аурухананың негізі қаланды. Бұдан бөлек, Италия үкіметімен бірлесіп, Пунтленд билігі қалада тағы бір аурухана ашты. 2009 жылы жергілікті коммерциялық емес ұйым аймақтағы алғашқы психикалық денсаулық сақтау орталығын құрды. 2015 жылдың сәуір айында "Takaful Insurance Company" компаниясы Гароуде жаңа кеңсесін ресми түрде ашты. Бұл компания жылжымайтын мүлік пен көліктерге шариғат талаптарына сәйкес сақтандыру қызметтерін ұсынады.
Экономика
2013 жылдың сәуір айында Пунтленд Балық шаруашылығы және теңіз ресурстары министрлігі Гаруэде жаңа балық базарын ресми түрде ашты. Ұлыбритания үкіметі мен БҰҰ Даму бағдарламасымен бірлесіп салынған бұл база, аймақтық даму жоспарының бір бөлігі болып табылады. Жоспар бойынша, жыл соңына дейін Галкайо және Қардхо қалаларында да осы сияқты екі базар ашылмақ. 2014 жылдың наурыз айында Пунтленд Сауда палатасы Гаруэде жаңа Iftin банкін салуға арналған іс-шараны ұйымдастырды. Шараға сомали бизнес қауымдастығының өкілдері мен кәсіпкерлер қатысты, Сауда палатасының төрағасы Саид Хусейн Ид оларды аймаққа инвестиция салуға ынталандырды. Аймақтық сауда министрі Пунтлендтің коммерциялық әлеуетін, табиғи ресурстарын және мол қорларын атап көрсетіп, мұнай, мал және ауыл шаруашылығы салаларына инвестиция жасауға ниеттенген кәсіпкерлерге қолдау танытты. 2014 жылдың қазан айында Tawakal Money Express (Tawakal) компаниясы төрт қабатты Tawakal Plaza Garowe құрылысын бастады. Жаңа ғимарат 2015 жылдың соңына дейін аяқталуы жоспарлануда, онда Tawakal Global Bank клиенттерге қызмет көрсету және қаржы орталығы, кеңселер, көп мақсатты залдар мен сапалы сауда орталығы орналасады. 2015 жылдың наурыз айында Еңбек, жастар және спорт министрлігі Еуропалық Одақ пен World Vision ұйымымен бірлесіп, Пунтлендтің Гаруэ, Дангорайо, Эйл, Годобжиран және Буртинле аудандарында "Нұгалды күшейту арқылы жақсы өмір" жобасын іске қосты. Үш жылдық жобаның құны 3 миллион еуроға бағаланып, Сомали үшін жасалған жаңа келісімнің аясында жүзеге асырылуда. Жобаның мақсаты – бизнеске қолдау көрсету, оқыту және бейресми білім беру бағдарламаларын, қоғамдық хабардарлық семинарларын, менторлық және желілік іс-шараларды ұйымдастыру арқылы аймақтық экономиканы дамыту.
Көлік
Гароуе қаласынан 750 км солтүстік-оңтүстік бағытында тас жол өтеді. Ол елдің солтүстік бөлігіндегі Босасо және Галкайо сияқты ірі қалаларды оңтүстік қалаларымен байланыстырады. 2012 жылы Пунтленд тас жолы басқармасы (PHA) Гароуе мен Галкайоны байланыстыратын маңызды артерияны жаңарту жұмыстарын аяқтады. Көлік мекемесі 2012 жылдың маусым айында ірі Гароуе-Босасо тас жолында жаңарту және жөндеу жобасын бастады. Сонымен қатар, аймақтағы жағалау қалаларын негізгі тас жолға қосатын жаңа жолдар салу жоспарлануда. 2014 жылдың қазан айында Пунтленд президенті Абдивели Мохамед Али Гароуедегі президенттік сарайды әкімшілік орталығының басқа бөліктерімен байланыстыратын жаңа тас жолдың іргетасын салды. Жобаға қаржыны Пунтленд үкіметі бөлді. Пунтленд тас жолы басқармасының басшысы Мохамуд Абдинур Аданның сөзіне сүйенсек, жаңа тас жол жергілікті көлік және қозғалысты жеңілдетуге бағытталған. Пунтлендтің қоғамдық жұмыстар министрі Мохамед Херси Пунтленд билігінің аймақтық қалалық орталықтарға байланысты басқа да жолдарды салу және жөндеуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2015 жылдың наурыз айында Пунтленд президенті Али Гароуеде жаңадан салынған, асфальтталған жолдарды ашты. Көшелерді жергілікті компания JPLG бағдарламасы арқылы салды. Пунтленд президенті Али Гароуеде тағы бір екі шақырымдық асфальт жолды ашты, бұл құрылыс жобасын муниципалдық органдар жүзеге асырды. Нугал провинциясының губернаторы Абдуллахи Ау Исе мәлімдемесінде, тас жол қаланың шығыс аудандарын орталықпен байланыстырады және ағымдағы жергілікті инфрақұрылым мен коммерциялық дамуға қолдау көрсетуді мақсат етеді. Бұл 2014 жылдан бері қалада салынған сегізінші битумдық жол. Гароу муниципалитеті қаланың барлық көшелерін асфальттауды көздеп отыр. 2015 жылдың наурыз айында Али, Сомалидегі Еуропалық Одақтың елшісі Мишель Сервоне д’Урсо және Сомалидегі Германия елшісі Андреас Пешке бірлесіп, Тұрақты жолдарды күтіп-ұстау жобасын іске қосты. Сомалиге қатысты жаңа келісімнің бөлігі ретінде, жобаны жүзеге асыруды Еуропалық Одақ 17,75 миллион еуромен, ал Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) 3 миллион еуромен қаржыландырады. Жобаның мақсаттарының бірі – Гароуе мен Галкайо арасындағы тас жолды жаңарту, жолдың зақымдалған бөліктерін жөндеуге қаржы бөлу және бақылау бөгеттері мен су тасқынынан қорғау құрылыстарын салу. Сонымен қатар, жоба жылдық күтімге арналған бағдарламаны қамтиды, ол жол жиегін тазалау, көпірлерді су тасқынынан кейін тазалау, дренаж және су өткізгіш құбырларды тазалау, сондай-ақ шұңқырларды толтыруға бағытталған. Бұдан өзге, жоба Пунтлендтің қоғамдық жұмыстар министрлігі мен Пунтленд тас жолы басқармасына саяси қолдау көрсетеді, ал жергілікті мердігерлер өз біліктіліктерін арттыру үшін оқудан өтеді. Жергілікті әуе көлігі қажеттіліктерін Гароуе халықаралық әуежайы қамтамасыз етеді, ол қала орталығынан шамамен 12 км қашықтықта орналасқан ірі әуежай. Ол 2010 жылы Азаматтық авиация және әуежайлар министрлігінің қолдауымен ресми түрде ашылды. Әуежай құрылысының бірінші кезеңі жеті жыл ішінде мемлекеттік-жекеменшік серіктестігі арқылы аяқталды, ал жобаны аяқтауға Гароуеде орналасқан Мубарак құрылыс компаниясы үлкен көмек көрсетті. Әуежай Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ICAO) белгілеген әуе көлігі стандарттарын сақтауға тырысады. 2015 жылдың наурыз айында Дубайда Гароуеде жаңа әуежай салуға байланысты келісімшарттар бойынша түрлі фирмалардың ұсыныстарын бағалау үшін бизнес-кеңес өтті. Құрылыс жобасын Пунтленд авиация және қаржы министрліктері ұйымдастырды, ал Кувейт қоры көмек көрсетті. Келісімшартты төрт компания жеңіп алды, тендер жеңімпаздары сәуір айында ресми түрде жарияланады деп күтілуде.
Спорт
"Мир Аваре" стадионы – 15 000-нан астам көрерменге сыйымды спорттық құрылыс. 2010 жылы Сомали ұлттық футбол турнирі өткізілді, бұл 1987 жылдан бері және азамат соғысының басталуынан кейін өткен алғашқы жалпыұлттық футбол жарысы болды. Пунтленд әкімшілігі мен Сомали футбол федерациясы бірлесіп ұйымдастырған турнир алғаш рет Могадишуден тыс жерде ұйымдастырылды.
Медиа
Гароуде әртүрлі бұқаралық ақпарат құралдары орналасқан. Пунтланд телерадиосының қалада кеңсесі бар. Пунтландтың ең ірі радиостанциясы Radio Daljir-дің Гароуде студиясы бар, ал бас кеңсесі Босасо қаласында. Бұл телерадиокомпанияның 7 FM таратушысынан құралған желісі Пунтлендтің көп бөлігіне және оңтүстіктегі көршілес Галмудуг аймағының бір бөлігіне жетеді.
Тұрғын үй
Сонымен қатар, Гароуде түрлі тұруға арналған орындар бар. Олардың ішінде қонақ үйлер мен мейманханалар бар, соның ішінде қаланың орталығында орналасқан Мека қонақ үйі де бар.
Бауырлас қалалар
2014 жылдың қараша айында Гарове муниципалитеті Гарове мен Гебзе қалалары арасындағы бауырластық келісімін түнгі түйіндеу мақсатында Түркияның Гебзе муниципалитетімен кездесу өткізілетінін хабарлады.